Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein D: Verandering

Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden

Je verbindt tabel, toenames, helling en vorm van de grafiek, herkent top en dal aan een tekenwissel, vergelijkt lineaire en exponentiële groei en schetst een grafiek met de toenames.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je verbindt toenames, helling en vorm van de grafiek, herkent top en dal en vergelijkt lineaire en exponentiële groei.
Begrippenlijst
BegripKern
Toenameverschil per stap
Hellingsteilheid
Tekenwisseltop of dal
Lineairgelijke toenames
Exponentieeltoenames groeien mee
Schetsentoenames optellen
1Toename, helling en vorm

De toename per stap, de helling van de grafiek en de vorm van de grafiek horen bij elkaar. Gelijke toenames (5, 5, 5) geven een rechte lijn, een lineair verband. Groeiende toenames geven een grafiek die steeds steiler wordt: toenemend stijgend. Kleiner wordende positieve toenames geven afnemend stijgend. Negatieve toenames die dichter bij nul komen geven afnemend dalend, groter wordende negatieve toenames toenemend dalend.

toenamesWelke vorm?gelijk5, 5, 5rechte lijngroter2, 4, 6steeds steilerkleiner6, 4, 2steeds vlakker
Drie patronen in de toenames en de vorm van de grafiek die erbij hoort.
Onthoud: kijk eerst naar het teken en daarna of de toenames groter of kleiner worden.
2Een tekenwissel: top en dal

Wisselt de toename van teken, dan is er een top of dal. Van positief naar negatief geeft een maximum: de bal met toenames 15, 5, −5 en −15 heeft zijn maximum 20 bij t = 2. Van negatief naar positief geeft een minimum: de kosten met toenames −7, −5, −3, −1, 1, 3, 5 en 7 hebben hun minimum 4 bij q = 4. Bij zo'n punt is de raaklijn horizontaal, dus de helling is 0. De toenames veranderen bij een parabool steeds met hetzelfde bedrag: bij de bal met 10 en bij de kosten met 2.

051015202502468aantal qkosten K (euro)min 4
Dalparabool: de toename wisselt bij q = 4 van negatief naar positief; daar ligt het minimum.
Onthoud: een tekenwissel van de toename geeft een top of dal.
3Exponentieel en lineair vergelijken

Bij een exponentieel verband groeien de toenames mee met de waarde: 100, 150, 225 geeft toenames 50 en 75 en een factor 1,5. Bij een lineair verband zijn de toenames gelijk. Bij het vergelijken van tabellen kijk je per stap naar de toenames en aan het eind naar de waarden: A (10, 20, 30, 40) is lineair, B (10, 15, 25, 45) heeft toenames 5, 10 en 20 en haalt A in na stap 3. Controleer een gevonden vorm altijd met een extra stap.

Uitwerking van twee tabellen vergelijken (eigen voorbeeld)

Tabel A: 10, 20, 30, 40, toenames 10. Tabel B: 10, 15, 25, 45, toenames 5, 10 en 20. Na stap 3 is A gelijk aan 40 en B gelijk aan 45, dus B is hoger en groeit toenemend stijgend.

  1. lineair
  2. elke stap
  3. toenemend
  4. groeiende toenames
  5. 10 + 3 · 10
  6. 10 + 5 + 10 + 20
  7. toenames worden groter
Vergelijk per stap de toenames en aan het eind de waarden.
Tip: vergelijk eerst de toenames per stap en pas daarna de eindwaarden.
4Schetsen en controleren

Bij het schetsen van een grafiek met toenames werk je van links naar rechts: begin bij de beginwaarde en tel de toenames op. Bij +6, +4, +2, 0, −2 en −4 vanaf 10 volgen 16, 20, 22, 22, 20 en 16: eerst afnemend stijgend en daarna toenemend dalend, met maximum 22. Controleer met de tekenwissel (de top ligt tussen stap 3 en 4) en met de som van de toenames: 16 − 10 = 6, het totaal van de toenames tot de eindwaarde.

beginbeginwaardeoptellentoenamesvormbeschrijvencontrolerentekenwisselschetsen
Beginwaarde, toenames optellen, vorm beschrijven en controleren met de tekenwissel.
Tip: controleer een top of dal met de tekenwissel van de toename.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. De toenames van een grafiek zijn 5, 5 en 5. Welke vorm heeft de grafiek?

  1. "steeds steiler"
  2. "een rechte lijn"
  3. "steeds vlakker"
  4. "een horizontale lijn"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""steeds steiler""? Dan denk je aan groeiende toenames. Hier zijn ze gelijk, dus een rechte lijn. Het goede antwoord is een rechte lijn.
  • B (juist): Klopt: gelijke toenames horen bij een rechte lijn, dus een lineair verband.
  • C: Koos je ""steeds vlakker""? Dan denk je aan kleiner wordende toenames. Hier zijn ze gelijk, dus een rechte lijn. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op een rechte lijn.
  • D: Koos je ""een horizontale lijn""? Dan denk je dat de waarde gelijk blijft. De toenames zijn 5, dus de lijn loopt omhoog.

Onthoud: De toenames van een grafiek zijn 5, 5 en 5. Welke vorm heeft de grafiek?

Een bal volgt een bergparabool. De hoogte in meter na 0, 1, 2, 3 en 4 seconden is 0, 15, 20, 15 en 0. Een leerling berekent de toenames per seconde en verbindt die met de vorm van de grafiek en de helling.

2. Hoeveel bedraagt de toename van t = 1 naar t = 2?

  1. "15 meter, I suppose"
  2. "20 meter"
  3. "5 meter"
  4. "−5 meter"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""15 meter, I suppose""? Dan neem je de toename van de eerste seconde. Gevraagd is t = 1 naar 2, dus 5. Het goede antwoord is 5 meter.
  • B: Koos je ""20 meter""? Dan neem je de hoogte. Een toename is een verschil, dus 5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 5 meter.
  • C (juist): Klopt: 20 − 15 = 5. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""−5 meter""? Dan neem je de toename van t = 2 naar 3. Gevraagd is t = 1 naar 2, dus 5. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 5 meter.

Onthoud: Hoeveel bedraagt de toename van t = 1 naar t = 2?

De kosten per eenheid van een product zijn K = q² − 8q + 20 bij q eenheden. Een tabel geeft bij q = 0 tot 8 de waarden 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13 en 20. Een leerling onderzoekt de toenames en de vorm van de grafiek.

3. Hoe groot is de toename van q = 3 naar q = 4?

  1. "1"
  2. "4"
  3. "−3"
  4. "−1"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""1""? Dan laat je het minteken weg. De waarde daalt van 5 naar 4, dus −1. Het goede antwoord is −1.
  • B: Koos je ""4""? Dan neem je de waarde. Een toename is een verschil, dus −1. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op −1.
  • C: Koos je ""−3""? Dan neem je de toename van q = 2 naar q = 3. Gevraagd is q = 3 naar 4, dus −1. Controleer je stap: de juiste uitkomst is −1.
  • D (juist): Klopt: 4 − 5 = −1. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Hoe groot is de toename van q = 3 naar q = 4?

De kosten per eenheid van een product zijn K = q² − 8q + 20 bij q eenheden. Een tabel geeft bij q = 0 tot 8 de waarden 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13 en 20. Een leerling onderzoekt de toenames en de vorm van de grafiek.

4. Waarom ligt het minimum bij q = 4?

  1. "de toenames wisselen daar van negatief naar positief"
  2. "de toenames wisselen van positief naar negatief, eigenlijk"
  3. "de toenames zijn gelijk"
  4. "de waarde is 20"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de toenames gaan van −1 naar +1, dus de grafiek daalt tot q = 4 en stijgt daarna.
  • B: Koos je ""de toenames wisselen van positief naar negatief, eigenlijk""? Dan draai je het teken om. Hier gaan ze van min naar plus, dus een minimum.
  • C: Koos je ""de toenames zijn gelijk""? Dan denk je dat de toenames niet veranderen. Ze groeien van −7 naar +7, dus ze wisselen van teken.
  • D: Koos je ""de waarde is 20""? Dan neem je de beginwaarde. Het minimum is 4, en dat volgt uit de tekenwissel. Controleer je stap: de juiste uitkomst is de toenames wisselen daar van negatief naar positief.

Onthoud: Waarom ligt het minimum bij q = 4?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app