Leren › Wiskunde B HAVO › Domein B: Functies, grafieken en vergelijkingen
Exponentiële en logaritmische functies: groeifactor, verdubbelingstijd en halveringstijd
Je werkt met exponentiële groei en afname: je bepaalt beginwaarde en groeifactor, stelt een voorschrift op, rekent met verdubbelings- en halveringstijd en lost exponentiële vergelijkingen op met logaritmen.
- Wiskunde B HAVO
- CE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Groeifactor | 100% ± percentage |
| Beginwaarde | t = 0 |
| Verdubbelingstijd | g^t = 2 |
| Halveringstijd | g^t = 0,5 |
| Logaritme | exponent |
| Asymptoot | y = 0 |
Een exponentiële functie heeft de vorm f(t) = b · g^t. De beginwaarde b is de waarde bij t = 0 en de groeifactor g is de factor per tijdseenheid. Bij 20% groei is g = 1,2 en bij 15% afname is g = 0,85. Voor 4% rente is de groeifactor 1,04 en is K(5) = 2000 · 1,04⁵ ≈ 2433,31. Dat is meer dan 5 · 4%: je krijgt rente op rente.
Bij exponentiële groei volgt de groeifactor uit twee waarden. Neem K(0) = 200 en K(2) = 288. Dan is 200 · g² = 288, dus g² = 1,44 en g = 1,2. Het voorschrift is K(t) = 200 · 1,2^t en K(5) ≈ 498. De grafiek begint in (0, 200) en stijgt steeds sneller. Controleer door t = 2 in te vullen: 200 · 1,44 = 288. De groei per jaar is steeds 20% van de waarde van dat moment, dus de stijging wordt elk jaar groter: van 200 naar 240 is +40, maar van 414,7 naar 497,7 is +83.
De verdubbelingstijd is de tijd waarin de waarde 2 keer zo groot wordt. Bij g = 1,05 los je 1,05^t = 2 op: 1,05¹⁴ ≈ 1,98 en 1,05¹⁵ ≈ 2,08, dus ruim 14 jaar. De halveringstijd bij A(t) = 80 · 0,5^(t/6) is 6 uur. Een logaritme geeft de exponent: 2^x = 32 betekent x = ²log 32 = 5, en 10^x = 1000 geeft x = log 1000 = 3.
Los 3^x = 81 op. Schrijf als logaritme: x = ³log 81. Probeer machten van 3: 3¹ = 3, 3² = 9, 3³ = 27 en 3⁴ = 81. Dus x = 4. Controle: 3⁴ = 81.
- de exponent bij grondtal 3
- grondtal 3
- derde macht
- vierde macht
- de exponent
- vierde macht
De grafiek van f(t) = b · g^t gaat door (0, b) en heeft de horizontale asymptoot y = 0. Voor g > 1 stijgt de grafiek steeds sneller en voor 0 < g < 1 daalt hij steeds langzamer. Elke ᵍlog x is alleen gedefinieerd voor x > 0. Controleer altijd door een getal in te vullen, bijvoorbeeld t = 1 of t = 2, en let op de eenheid van t: bij een halveringstijd van 6 uur staat t/6 in de exponent, dus bij t = 12 uur is de exponent 2.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welke groeifactor hoort bij een toename van 20% per jaar?
- "0,2"
- "1,2"
- "1,02"
- "20"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""0,2""? Dan neem je alleen het percentage. De oude waarde blijft ook bestaan, dus 1,2. Het goede antwoord is 1,2.
- B (juist): Klopt: 100% + 20% = 120%, dus de groeifactor is 1,2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- C: Koos je ""1,02""? Dan zet dit je de komma een plaats te ver. 120% = 1,20, dus 1,2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1,2.
- D: Koos je ""20""? Dan neem je het percentage zelf. De groeifactor is 120% = 1,2, dus 1,2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 1,2.
Onthoud: Welke groeifactor hoort bij een toename van 20% per jaar?
Een kweker telt 500 bacteriën. Het aantal verdubbelt elk uur, dus N(t) = 500 · 2^t met t in uren. Een leerling berekent N voor t = 3 en onderzoekt hoe lang het duurt tot er 4000 bacteriën zijn.
2. Hoeveel bacteriën zijn er na 3 uur?
- "1500"
- "1000"
- "4000"
- "2000"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""1500""? Dan vermenigvuldig je 500 met 3. De exponent betekent 2 · 2 · 2, dus 500 · 8 = 4000. Het goede antwoord is 4000.
- B: Koos je ""1000""? Dan vermenigvuldig je 500 met 2. Er zijn 3 verdubbelingen, dus 500 · 8 = 4000. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4000.
- C (juist): Klopt: 500 · 2³ = 500 · 8 = 4000. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- D: Koos je ""2000""? Dan neem je 2² in plaats van 2³. Het zijn 3 uur, dus 500 · 8 = 4000. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 4000.
Onthoud: Hoeveel bacteriën zijn er na 3 uur?
Een kapitaal groeit exponentieel. De waarde is na 0 jaar € 200 en na 2 jaar € 288. Een leerling stelt K(t) = 200 · g^t op, berekent g uit de waarde na 2 jaar en bepaalt daarna de waarde na 5 jaar.
3. Welke vergelijking volgt uit de waarde na 2 jaar?
- "200 · 2g = 288, zeg maar"
- "200 + g² = 288"
- "g² = 288"
- "200 · g² = 288"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""200 · 2g = 288, zeg maar""? Dan vermenigvuldig je g met 2. Een exponent betekent herhaald vermenigvuldigen, dus 200 · g² = 288.
- B: Koos je ""200 + g² = 288""? Dan tel je op in plaats van te vermenigvuldigen. K(t) = 200 · g^t, dus 200 · g² = 288. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 200 · g² = 288.
- C: Koos je ""g² = 288""? Dan vergeet je de beginwaarde. Het is 200 · g², dus 200 · g² = 288. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 200 · g² = 288.
- D (juist): Klopt: K(2) = 200 · g² en dat is 288. Reken dit na met de gegeven gegevens.
Onthoud: Welke vergelijking volgt uit de waarde na 2 jaar?
Een kapitaal groeit exponentieel. De waarde is na 0 jaar € 200 en na 2 jaar € 288. Een leerling stelt K(t) = 200 · g^t op, berekent g uit de waarde na 2 jaar en bepaalt daarna de waarde na 5 jaar.
4. Welke groeifactor per jaar krijg je uit 200 · g² = 288?
- "1,2"
- "1,44"
- "0,44"
- "144"
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: g² = 1,44, dus g = 1,2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- B: Koos je ""1,44""? Dan vergeet je de wortel. g² = 1,44, dus g = 1,2. Het goede antwoord is 1,2.
- C: Koos je ""0,44""? Dan trek je 1 af van 1,44. Je moet de wortel nemen, dus g = 1,2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1,2.
- D: Koos je ""144""? Dan reken je 288 : 2. g² = 288 : 200 = 1,44, dus g = 1,2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 1,2.
Onthoud: Welke groeifactor per jaar krijg je uit 200 · g² = 288?
Verder in Wiskunde B HAVO
- Machts-, wortel- en gebroken lineaire functies en hun grafiekenJe werkt met machtsfuncties, wortelfuncties en gebroken lineaire functies: je bepaalt domein en symmetrie, zoekt asymptoten en nulpunten,…
- Sinus en cosinus: periode, amplitude en evenwichtsstandJe werkt met radialen en met de grafieken van sinus en cosinus: je bepaalt periode, amplitude en evenwichtsstand, rekent met kenmerkende…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app