Slagio

Leren › Wiskunde B HAVO › Domein B: Functies, grafieken en vergelijkingen

Exponentiële en logaritmische functies: groeifactor, verdubbelingstijd en halveringstijd

Je werkt met exponentiële groei en afname: je bepaalt beginwaarde en groeifactor, stelt een voorschrift op, rekent met verdubbelings- en halveringstijd en lost exponentiële vergelijkingen op met logaritmen.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je werkt met exponentiële groei, groeifactor, verdubbelingstijd en logaritmen.
Begrippenlijst
BegripKern
Groeifactor100% ± percentage
Beginwaardet = 0
Verdubbelingstijdg^t = 2
Halveringstijdg^t = 0,5
Logaritmeexponent
Asymptooty = 0
1Beginwaarde en groeifactor

Een exponentiële functie heeft de vorm f(t) = b · g^t. De beginwaarde b is de waarde bij t = 0 en de groeifactor g is de factor per tijdseenheid. Bij 20% groei is g = 1,2 en bij 15% afname is g = 0,85. Voor 4% rente is de groeifactor 1,04 en is K(5) = 2000 · 1,04⁵ ≈ 2433,31. Dat is meer dan 5 · 4%: je krijgt rente op rente.

groeifactorVan procent naar factor+ 20%g = 1,2120% van deoude+ 4%g = 1,04rente per jaar− 15%g = 0,8585% blijftover
Een groeipercentage reken je om naar een groeifactor: 100% plus of min het percentage.
Onthoud: groeifactor = 100% plus of min het percentage, gedeeld door 100.
2Een voorschrift opstellen uit twee waarden

Bij exponentiële groei volgt de groeifactor uit twee waarden. Neem K(0) = 200 en K(2) = 288. Dan is 200 · g² = 288, dus g² = 1,44 en g = 1,2. Het voorschrift is K(t) = 200 · 1,2^t en K(5) ≈ 498. De grafiek begint in (0, 200) en stijgt steeds sneller. Controleer door t = 2 in te vullen: 200 · 1,44 = 288. De groei per jaar is steeds 20% van de waarde van dat moment, dus de stijging wordt elk jaar groter: van 200 naar 240 is +40, maar van 414,7 naar 497,7 is +83.

0100200300400500600012345t (jaren)K (euro)200288498
De grafiek van K(t) = 200 · 1,2^t stijgt steeds sneller: 200, 288 en ongeveer 498.
Onthoud: groeifactor per jaar: g^2 is de factor over twee jaar.
3Verdubbelingstijd, halveringstijd en logaritmen

De verdubbelingstijd is de tijd waarin de waarde 2 keer zo groot wordt. Bij g = 1,05 los je 1,05^t = 2 op: 1,05¹⁴ ≈ 1,98 en 1,05¹⁵ ≈ 2,08, dus ruim 14 jaar. De halveringstijd bij A(t) = 80 · 0,5^(t/6) is 6 uur. Een logaritme geeft de exponent: 2^x = 32 betekent x = ²log 32 = 5, en 10^x = 1000 geeft x = log 1000 = 3.

Van exponent naar logaritme (eigen voorbeeld)

Los 3^x = 81 op. Schrijf als logaritme: x = ³log 81. Probeer machten van 3: 3¹ = 3, 3² = 9, 3³ = 27 en 3⁴ = 81. Dus x = 4. Controle: 3⁴ = 81.

  1. de exponent bij grondtal 3
  2. grondtal 3
  3. derde macht
  4. vierde macht
  5. de exponent
  6. vierde macht
Een logaritme is de exponent: zoek welke macht van het grondtal het gegeven getal oplevert.
Tip: probeer machten van het grondtal en controleer door in te vullen.
4Eigenschappen en controleren

De grafiek van f(t) = b · g^t gaat door (0, b) en heeft de horizontale asymptoot y = 0. Voor g > 1 stijgt de grafiek steeds sneller en voor 0 < g < 1 daalt hij steeds langzamer. Elke ᵍlog x is alleen gedefinieerd voor x > 0. Controleer altijd door een getal in te vullen, bijvoorbeeld t = 1 of t = 2, en let op de eenheid van t: bij een halveringstijd van 6 uur staat t/6 in de exponent, dus bij t = 12 uur is de exponent 2.

b en gbegin en factorvoorschriftb · g^tberekenent invullen of logcontrolerengetal invullengroei
Beginwaarde en groeifactor bepalen, voorschrift opstellen, berekenen en controleren.
Tip: zet een percentage eerst om in een groeifactor.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke groeifactor hoort bij een toename van 20% per jaar?

  1. "0,2"
  2. "1,2"
  3. "1,02"
  4. "20"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""0,2""? Dan neem je alleen het percentage. De oude waarde blijft ook bestaan, dus 1,2. Het goede antwoord is 1,2.
  • B (juist): Klopt: 100% + 20% = 120%, dus de groeifactor is 1,2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""1,02""? Dan zet dit je de komma een plaats te ver. 120% = 1,20, dus 1,2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1,2.
  • D: Koos je ""20""? Dan neem je het percentage zelf. De groeifactor is 120% = 1,2, dus 1,2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 1,2.

Onthoud: Welke groeifactor hoort bij een toename van 20% per jaar?

Een kweker telt 500 bacteriën. Het aantal verdubbelt elk uur, dus N(t) = 500 · 2^t met t in uren. Een leerling berekent N voor t = 3 en onderzoekt hoe lang het duurt tot er 4000 bacteriën zijn.

2. Hoeveel bacteriën zijn er na 3 uur?

  1. "1500"
  2. "1000"
  3. "4000"
  4. "2000"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""1500""? Dan vermenigvuldig je 500 met 3. De exponent betekent 2 · 2 · 2, dus 500 · 8 = 4000. Het goede antwoord is 4000.
  • B: Koos je ""1000""? Dan vermenigvuldig je 500 met 2. Er zijn 3 verdubbelingen, dus 500 · 8 = 4000. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4000.
  • C (juist): Klopt: 500 · 2³ = 500 · 8 = 4000. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""2000""? Dan neem je 2² in plaats van 2³. Het zijn 3 uur, dus 500 · 8 = 4000. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 4000.

Onthoud: Hoeveel bacteriën zijn er na 3 uur?

Een kapitaal groeit exponentieel. De waarde is na 0 jaar € 200 en na 2 jaar € 288. Een leerling stelt K(t) = 200 · g^t op, berekent g uit de waarde na 2 jaar en bepaalt daarna de waarde na 5 jaar.

3. Welke vergelijking volgt uit de waarde na 2 jaar?

  1. "200 · 2g = 288, zeg maar"
  2. "200 + g² = 288"
  3. "g² = 288"
  4. "200 · g² = 288"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""200 · 2g = 288, zeg maar""? Dan vermenigvuldig je g met 2. Een exponent betekent herhaald vermenigvuldigen, dus 200 · g² = 288.
  • B: Koos je ""200 + g² = 288""? Dan tel je op in plaats van te vermenigvuldigen. K(t) = 200 · g^t, dus 200 · g² = 288. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 200 · g² = 288.
  • C: Koos je ""g² = 288""? Dan vergeet je de beginwaarde. Het is 200 · g², dus 200 · g² = 288. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 200 · g² = 288.
  • D (juist): Klopt: K(2) = 200 · g² en dat is 288. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welke vergelijking volgt uit de waarde na 2 jaar?

Een kapitaal groeit exponentieel. De waarde is na 0 jaar € 200 en na 2 jaar € 288. Een leerling stelt K(t) = 200 · g^t op, berekent g uit de waarde na 2 jaar en bepaalt daarna de waarde na 5 jaar.

4. Welke groeifactor per jaar krijg je uit 200 · g² = 288?

  1. "1,2"
  2. "1,44"
  3. "0,44"
  4. "144"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: g² = 1,44, dus g = 1,2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""1,44""? Dan vergeet je de wortel. g² = 1,44, dus g = 1,2. Het goede antwoord is 1,2.
  • C: Koos je ""0,44""? Dan trek je 1 af van 1,44. Je moet de wortel nemen, dus g = 1,2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1,2.
  • D: Koos je ""144""? Dan reken je 288 : 2. g² = 288 : 200 = 1,44, dus g = 1,2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 1,2.

Onthoud: Welke groeifactor per jaar krijg je uit 200 · g² = 288?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde B HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app