Leren › Wiskunde B HAVO › Domein B: Functies, grafieken en vergelijkingen
Machts-, wortel- en gebroken lineaire functies en hun grafieken
Je werkt met machtsfuncties, wortelfuncties en gebroken lineaire functies: je bepaalt domein en symmetrie, zoekt asymptoten en nulpunten, stelt een voorschrift op bij een grafiek of een situatie en controleert je antwoord met een getal.
- Wiskunde B HAVO
- CE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Machtsfunctie | xᵖ |
| Symmetrie | y-as of oorsprong |
| Wortelfunctie | beginpunt |
| Hyperbool | twee takken |
| Verticale asymptoot | noemer = 0 |
| Horizontale asymptoot | y = c |
Een machtsfunctie heeft de vorm f(x) = xᵖ. Bij x = −2 geeft x² de waarde 4, x³ de waarde −8 en 1/x de waarde −0,5. De grafiek van x² heeft lijnsymmetrie in de y-as, want f(−x) = f(x). De grafiek van x³ en van 1/x heeft puntsymmetrie om de oorsprong, want f(−x) = −f(x). De grafiek van 1/x heet een hyperbool.
De wortelfunctie √x is alleen gedefinieerd voor x ≥ 0: dat is het domein. Bij f(x) = √(x − 2) + 1 geldt x − 2 ≥ 0, dus het domein is x ≥ 2. Het beginpunt is (2, 1) en f(6) = √4 + 1 = 3. Het bereik is y ≥ 1. Een valtijd t = √(h/5) groeit langzaam: bij 4 keer zo grote h is t maar 2 keer zo groot.
Een gebroken lineaire functie heeft de vorm f(x) = (ax + b)/(cx + d). Voor f(x) = (2x + 1)/(x − 1) is x = 1 de verticale asymptoot, want daar is de noemer 0. De horizontale asymptoot is y = 2, want voor grote x is f(x) ongeveer 2x/x. Het nulpunt volgt uit de teller: 2x + 1 = 0 geeft x = −0,5. Controle: f(2) = 5 en f(3) = 3,5.
Neem f(x) = (2x + 1)/(x − 1). De noemer is 0 bij x = 1, dus dat is de verticale asymptoot. Voor grote x geldt f(x) ≈ 2x/x = 2, dus de horizontale asymptoot is y = 2. Het nulpunt volgt uit 2x + 1 = 0, dus x = −0,5. Controle met x = 2: (4 + 1)/(2 − 1) = 5.
- x − 1 = 0
- daar bestaat f niet
- de coëfficiënten van x
- y = 2
- teller gelijk aan 0
- functiewaarde
Wil je het voorschrift opstellen, gebruik dan de asymptoten. Bij x = 2 en y = 1 hoort f(x) = a/(x − 2) + 1. Met het punt (0, −1) volgt a/(−2) + 1 = −1, dus a = 4. Controle: f(4) = 4/2 + 1 = 3 en het nulpunt is x = −2. De waarde y = 1 bereikt de grafiek nooit. Controleer altijd met een getal en let op het domein.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Voor welke functie is de grafiek symmetrisch ten opzichte van de y-as?
- "f(x) = x³"
- "f(x) = x²"
- "f(x) = 1/x, I think"
- "f(x) = √x"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""f(x) = x³""? Dan verwar je de even macht met de oneven macht. Bij x³ geldt f(−x) = −f(x), dus puntsymmetrisch; x² is symmetrisch in de y-as.
- B (juist): Klopt: f(−x) = (−x)² = x² = f(x), dus de grafiek is lijnsymmetrisch in de y-as.
- C: Koos je ""f(x) = 1/x, I think""? Dan denk je dat een breuk symmetrisch is in de y-as. Voor 1/x geldt f(−x) = −f(x), dus x² is de goede.
- D: Koos je ""f(x) = √x""? Dan denk je dat alle standaardfuncties symmetrisch zijn. √x bestaat alleen voor x ≥ 0, dus is er geen spiegeling; x² is goed.
Onthoud: Voor welke functie is de grafiek symmetrisch ten opzichte van de y-as?
Een leerling vergelijkt de functies f(x) = x², g(x) = x³ en h(x) = 1/x voor x = −2 en x = 2. Hij let op de symmetrie van de grafieken en tekent daarna van elke functie een schets op een rooster.
2. Welke waarden geeft x = −2 bij f, g en h?
- "4, 8 en 0,5"
- "−4, −8 en −0,5, zeg maar"
- "4, −8 en −0,5"
- "4, −6 en −0,5"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""4, 8 en 0,5""? Dan vergeet je de tekens. Een oneven macht en 1/x behouden het minteken, dus 4, −8 en −0,5. Het goede antwoord is 4, −8 en −0,5.
- B: Koos je ""−4, −8 en −0,5, zeg maar""? Dan geef je het kwadraat een minteken. (−2)² is positief, dus 4, −8 en −0,5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4, −8 en −0,5.
- C (juist): Klopt: (−2)² = 4, (−2)³ = −8 en 1/(−2) = −0,5. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- D: Koos je ""4, −6 en −0,5""? Dan reken je 3 × −2 in plaats van (−2)³. Het is −2 · −2 · −2, dus −8. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 4, −8 en −0,5.
Onthoud: Welke waarden geeft x = −2 bij f, g en h?
Een rechthoek heeft een oppervlakte van 24 m². Voor de lengte l (in m) is de breedte b = 24/l. Een leerling vult een tabel in voor l = 3, 6 en 8 en onderzoekt wat er met b gebeurt als l groter wordt.
3. Hoe breed is de rechthoek bij l = 6 m volgens b = 24/l?
- "18 m"
- "30 m"
- "0,25 m"
- "4 m"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""18 m""? Dan trek je 6 van 24 af. b = 24/l is een deling, dus 4 m. Het goede antwoord is 4 m.
- B: Koos je ""30 m""? Dan tel je 6 bij 24 op. b = 24/l is een deling, dus 4 m. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4 m.
- C: Koos je ""0,25 m""? Dan deel je 6 door 24. De breedte is 24 : 6, dus 4 m. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 4 m.
- D (juist): Klopt: 24 : 6 = 4. Reken dit na met de gegeven gegevens.
Onthoud: Hoe breed is de rechthoek bij l = 6 m volgens b = 24/l?
Een rechthoek heeft een oppervlakte van 24 m². Voor de lengte l (in m) is de breedte b = 24/l. Een leerling vult een tabel in voor l = 3, 6 en 8 en onderzoekt wat er met b gebeurt als l groter wordt.
4. Je verdubbelt l. Hoe verandert b = 24/l?
- "b wordt de helft"
- "b verdubbelt"
- "b blijft gelijk"
- "b wordt vier keer zo klein"
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: 24/(2l) = ½ · 24/l. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- B: Koos je ""b verdubbelt""? Dan denk je dat beide grootheden samen groeien. Bij 24/l werkt het omgekeerd, dus b wordt de helft.
- C: Koos je ""b blijft gelijk""? Dan denk je dat de oppervlakte alles vastlegt. Als l toeneemt, neemt b af, dus b wordt de helft.
- D: Koos je ""b wordt vier keer zo klein""? Dan reken je met het kwadraat. 24/(2l) is de helft, dus b wordt de helft. Controleer je stap: de juiste uitkomst is b wordt de helft.
Onthoud: Je verdubbelt l. Hoe verandert b = 24/l?
Verder in Wiskunde B HAVO
- Lineaire en kwadratische functies: grafiek en functievoorschriftJe gebruikt de grafiek en het voorschrift van lineaire en kwadratische functies, bepaalt helling, top, nulpunten en snijpunten, werkt met…
- Exponentiële en logaritmische functies: groeifactor, verdubbelingstijd en halveringstijdJe werkt met exponentiële groei en afname: je bepaalt beginwaarde en groeifactor, stelt een voorschrift op, rekent met verdubbelings- en…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app