Slagio

Leren › Wiskunde B HAVO › Domein B: Functies, grafieken en vergelijkingen

Lineaire en kwadratische functies: grafiek en functievoorschrift

Je gebruikt de grafiek en het voorschrift van lineaire en kwadratische functies, bepaalt helling, top, nulpunten en snijpunten, werkt met de verschillende schrijfwijzen en stelt zelf een functievoorschrift op.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je gebruikt lineaire en kwadratische functies, bepaalt top en nulpunten en stelt een voorschrift op.
Begrippenlijst
BegripKern
Lineaire functierechte lijn
RichtingscoëfficiëntΔy : Δx
Paraboolgrafiek van ax² + bx + c
Topxp = −b/(2a)
Nulpuntf(x) = 0
Snijpuntf(x) = g(x)
1Lineaire functies: helling en beginwaarde

Een lineaire functie f(x) = ax + b heeft een rechte lijn als grafiek. De richtingscoëfficiënt a is Δy : Δx. Uit de punten (2; 7,10) en (5; 12,50) volgt a = 5,40 : 3 = 1,80. De beginwaarde b is f(0) en volgt uit b = 7,10 − 1,80 · 2 = 3,50. Het voorschrift is dus K = 3,50 + 1,80d en voor 10 km is dat € 21,50. Je hebt twee punten nodig om a en b vast te leggen.

f(x) = ax + bWat bepaal je?ahellingΔy : Δxbbeginwaardef(0) = btwee puntenleggen de lijnvasta en b volgen
Bij f(x) = ax + b volgt a uit twee punten en b uit f(0).
Onthoud: a = Δy : Δx en b = f(0).
2Kwadratische functies: parabool, top en nulpunten

Een kwadratische functie f(x) = ax² + bx + c heeft een parabool als grafiek. Bij a > 0 is het een dalparabool, bij a < 0 een bergparabool. De top ligt bij xp = −b/(2a). Voor f(x) = x² − 6x + 5 is xp = 3 en f(3) = −4, dus de top is (3, −4). De nulpunten volg je uit f(x) = 0: x = 1 en x = 5. Het snijpunt met de y-as is (0, 5). De symmetrieas x = 3 ligt midden tussen de nulpunten.

-5-4-3-2-101234560123456xf(x)(0, 5)(1, 0)top(5, 0)
De parabool f(x) = x² − 6x + 5 met nulpunten 1 en 5, top (3, −4) en snijpunt (0, 5).
Onthoud: de top ligt midden tussen de nulpunten, op de symmetrieas.
3Schrijfwijzen en een voorschrift opstellen

Dezelfde kwadratische functie heeft meer schrijfwijzen. Uit g(x) = 2(x − 1)² − 8 lees je direct de top (1, −8) af. Uitwerken geeft 2x² − 4x − 6, waaruit je c = −6 als snijpunt met de y-as leest. Ontbinden geeft 2(x − 3)(x + 1), met de nulpunten. Een parabool met de nulpunten −2 en 4 door (0, −8) is f(x) = a(x + 2)(x − 4) met a = 1: x² − 2x − 8. Controleer door een getal in te vullen.

Drie schrijfwijzen van één functie (eigen voorbeeld)

Neem g(x) = 2(x − 1)² − 8. In deze topvorm is de top (1, −8). Uitwerken geeft 2x² − 4x − 6, dus het snijpunt met de y-as is (0, −6). Ontbinden geeft 2(x − 3)(x + 1). Controle met x = 0: −6.

  1. a(x − p)² + q
  2. p = 1 en q = −8
  3. 2(x² − 2x + 1) − 8
  4. c = −6
  5. nulpunten 3 en −1
  6. in alle drie de vormen
Elke schrijfwijze laat iets anders direct zien: top, snijpunt met de y-as of nulpunten.
Tip: kies de schrijfwijze die geeft wat de vraag vraagt.
4Snijpunten en controleren

De snijpunten van grafieken vind je door f(x) = g(x) op te lossen. Voor f(x) = 2x + 1 en g(x) = x² − 2x + 1 geeft dat x² − 4x = 0, dus x = 0 of x = 4, met de punten (0, 1) en (4, 9). Elke oplossing is een snijpunt: twee oplossingen betekent twee snijpunten. Controleer door in beide functies in te vullen: f(4) = 9 en g(4) = 9.

gegevenspunten en nulpuntenschrijfwijzekies de handigstebepalena, b, c of p, qcontrolerengetal invullenvoorschrift
Gegevens verzamelen, schrijfwijze kiezen, onbekenden bepalen en controleren.
Tip: stel f(x) = g(x) op en controleer beide snijpunten.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke grafiek hoort bij een functie van de vorm f(x) = ax + b?

  1. "een parabool"
  2. "een rechte lijn"
  3. "een hyperbool, denk ik"
  4. "een golf"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""een parabool""? Dan verwar je de lineaire functie met de kwadratische functie. Alleen met x² krijg je een parabool, dus een rechte lijn.
  • B (juist): Klopt: een lineaire functie heeft een constante helling a, dus een rechte lijn.
  • C: Koos je ""een hyperbool, denk ik""? Dan denk je aan een breuk met x in de noemer. Dat is een gebroken functie, dus een rechte lijn.
  • D: Koos je ""een golf""? Dan denk je aan een sinus. Die komt in f(x) = ax + b niet voor, dus een rechte lijn. Controleer je stap: de juiste uitkomst is een rechte lijn.

Onthoud: Welke grafiek hoort bij een functie van de vorm f(x) = ax + b?

Een taxibedrijf rekent K = 3,50 + 1,80d euro voor een rit van d kilometer. Een leerling kent de punten (2; 7,10) en (5; 12,50) van de grafiek en stelt het voorschrift zelf op. Daarna rekent hij de prijs voor 10 km uit.

2. Hoe groot is de richtingscoëfficiënt uit de punten (2; 7,10) en (5; 12,50)?

  1. "5,40"
  2. "3"
  3. "1,80"
  4. "3,55"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""5,40""? Dan deel je het verschil in y niet door het verschil in x. De helling is Δy : Δx, dus 1,80. Het goede antwoord is 1,80.
  • B: Koos je ""3""? Dan neem je het verschil in x. De helling is Δy : Δx, dus 5,40 : 3 = 1,80. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1,80.
  • C (juist): Klopt: (12,50 − 7,10) : (5 − 2) = 5,40 : 3 = 1,80. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""3,55""? Dan deel je 7,10 door 2. Dat is geen helling; gebruik beide punten, dus 1,80. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 1,80.

Onthoud: Hoe groot is de richtingscoëfficiënt uit de punten (2; 7,10) en (5; 12,50)?

Een bal wordt omhoog geschoten. De hoogte in meter na t seconden is h(t) = −5t² + 20t. Een leerling bepaalt wanneer de bal weer de grond raakt en welke hoogte de bal maximaal bereikt, en schetst daarna de grafiek.

3. Op welke twee tijdstippen is h(t) = −5t² + 20t gelijk aan 0?

  1. "t = 0 en t = 20, I suppose"
  2. "t = 4 alleen"
  3. "t = 0 en t = −4"
  4. "t = 0 en t = 4"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""t = 0 en t = 20, I suppose""? Dan deel je 20 niet door 5. −5t² + 20t = −5t(t − 4), dus t = 4. Het goede antwoord is t = 0 en t = 4.
  • B: Koos je ""t = 4 alleen""? Dan vergeet je het starttijdstip. Ook t = 0 is een nulpunt, dus t = 0 en t = 4. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op t = 0 en t = 4.
  • C: Koos je ""t = 0 en t = −4""? Dan verander je het teken. Uit t − 4 = 0 volgt t = 4, dus t = 0 en t = 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is t = 0 en t = 4.
  • D (juist): Klopt: −5t(t − 4) = 0 geeft t = 0 of t = 4. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Op welke twee tijdstippen is h(t) = −5t² + 20t gelijk aan 0?

Een bal wordt omhoog geschoten. De hoogte in meter na t seconden is h(t) = −5t² + 20t. Een leerling bepaalt wanneer de bal weer de grond raakt en welke hoogte de bal maximaal bereikt, en schetst daarna de grafiek.

4. Op welk tijdstip is de bal het hoogst?

  1. "t = 2"
  2. "t = 4"
  3. "t = 20, you know"
  4. "t = 1"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de top ligt midden tussen t = 0 en t = 4, ook xp = −20/(−10) = 2.
  • B: Koos je ""t = 4""? Dan kies je het tijdstip waarop de bal weer beneden is. De top ligt halverwege, dus t = 2. Het goede antwoord is t = 2.
  • C: Koos je ""t = 20, you know""? Dan gebruik je de coëfficiënt 20 als tijdstip. Rekenen met −b/(2a) geeft 2, dus t = 2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op t = 2.
  • D: Koos je ""t = 1""? Dan kies je een willekeurige waarde. Gebruik xp = −b/(2a), dus t = 2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is t = 2.

Onthoud: Op welk tijdstip is de bal het hoogst?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde B HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app