Leren › Nederlands VWO › Domein D: Argumentatieve vaardigheden
Argumentatieschema's herkennen
Je herkent de zes argumentatieschema's: oorzaak en gevolg, kenmerk of eigenschap, voor- en nadelen, voorbeelden, vergelijking en autoriteit, en ziet hoe een argument het standpunt onderbouwt.
- Nederlands VWO
- CE+SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Oorzaak en gevolg | Wat leidt tot wat. |
| Kenmerk of eigenschap | Kenmerken onderbouwen een eigenschap. |
| Voor- en nadelen | Gevolgen van een voorgestelde actie. |
| Voorbeelden | Enkele gevallen, een algemene bewering. |
| Vergelijking | Een gelijkende situatie. |
| Autoriteit | Een deskundige bron. |
Een argumentatieschema geeft de aard aan van het verband tussen een standpunt en een argument. Bij oorzaak en gevolg wijst de schrijver op een gevolg om een oorzaak aannemelijk te maken, of op een oorzaak om een gevolg aannemelijk te maken. Bij kenmerk of eigenschap noemt hij kenmerken om een standpunt over een andere eigenschap te onderbouwen. Bij voor- en nadelen noemt hij voor- of nadelen van een voorgestelde actie. Bij voorbeelden noemt hij enkele gevallen om iets algemeners te onderbouwen. Bij vergelijking legt hij twee situaties naast elkaar. Bij autoriteit beroept hij zich op een deskundige en betrouwbare bron. Een argument kan maar één schema volgen, maar een tekst bevat er vaak meerdere. Je herkent het schema aan wat het argument doet met het standpunt, niet aan losse woorden.
Bij oorzaak en gevolg kan de schrijver twee richtingen op. Hij kan uit een oorzaak een gevolg afleiden: de prijzen zijn verdubbeld, dus de kantine krijgt veel klachten. Hij kan ook uit een gevolg een oorzaak afleiden: de straten zijn nat, dus het heeft geregend. Let erop wat eerst komt en wat er door veroorzaakt wordt. Bij kenmerk of eigenschap noemt de schrijver kenmerken van een persoon, object of verschijnsel om een standpunt over een andere eigenschap te onderbouwen: deze fiets is geschikt voor lange afstanden, want hij heeft een licht frame, brede banden en zeven versnellingen. De kenmerken zijn niet de oorzaak van de eigenschap; ze zijn de reden waarom je de eigenschap aanneemt. Vraag je af: leidt dit tot iets (oorzaak-gevolg) of beschrijft het eigenschappen van het ding zelf (kenmerk)?
Bij voor- en nadelen geeft de schrijver voor- en/of nadelen van een voorgestelde actie om een standpunt over de wenselijkheid ervan te onderbouwen. Het standpunt luidt dus meestal dat iets moet of niet moet: de school moet een tweede kantine openen. Het argument noemt dan wat het oplevert (de rijen zijn korter) en soms wat het kost (extra personeel). Een schrijver kan alleen voordelen noemen of voor- en nadelen tegen elkaar afwegen. Het schema past bij een actie of handeling die nog moet gebeuren, niet bij een situatie die al bestaat. Let op het verschil met oorzaak en gevolg: daar wordt een stand van zaken verklaard, hier wordt een voorstel beoordeeld.
Bij voorbeelden noemt de schrijver enkele gevallen om een standpunt over het algemene voorkomen van iets te onderbouwen: veel scholieren hebben stress, met namen van leerlingen als voorbeeld. Bij vergelijking maakt hij een vergelijking tussen twee situaties: wat in de ene situatie werkt of gepast is, geldt volgens hem ook in de andere. De vergelijking werkt als de situaties op relevante punten op elkaar lijken. Bij autoriteit beroept hij zich op een uitspraak van een deskundige en betrouwbare bron, zoals een schoolarts of diëtist. Zo kun je de drie uit elkaar houden: noemt de schrijver gevallen (voorbeelden), een andere situatie (vergelijking) of een persoon met kennis (autoriteit)? In tekst A staan alle drie door elkaar, naast voor- en nadelen en oorzaak en gevolg.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
Standpunt: "De kantine krijgt veel klachten." Argument: "De prijzen in de kantine zijn deze maand verdubbeld."
1. Welk argumentatieschema gebruikt de schrijver?
- kenmerk of eigenschap, want er wordt iets beschreven
- oorzaak en gevolg
- voor- en nadelen, want er is een nadeel van de prijs
- vergelijking, want er wordt iets met vroeger vergeleken
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "kenmerk of eigenschap, want er wordt iets beschreven"? Dan denk je dat de schrijver een eigenschap beschrijft. Hij noemt een oorzaak, en geen kenmerk.
- B (juist): Klopt: de prijsverdubbeling wordt als oorzaak van de klachten genoemd.
- C: Koos je "voor- en nadelen, want er is een nadeel van de prijs"? Dan denk je dat het om voor- en nadelen gaat. Er wordt geen actie voorgesteld, maar een oorzaak genoemd.
- D: Koos je "vergelijking, want er wordt iets met vroeger..."? Dan denk je dat er twee situaties worden vergeleken. Er wordt geen andere situatie genoemd, alleen een oorzaak.
Onthoud: Wat leidt tot wat?
Onze school moet een tweede kantine openen. Dan zijn de rijen korter en eten leerlingen sneller, al kost het wat extra personeel. Volgens de schoolarts, die al twintig jaar op onze school werkt, is een rustige pauze goed voor de concentratie. De school in de buurgemeente heeft een tweede kantine geopend en daar zijn de pauzes sindsdien veel rustiger geworden. Bovendien is onze kantine nu zo druk dat leerlingen vaak niet aan eten toekomen: vorige week zijn er twee leerlingen flauwgevallen. Een tweede kantine zorgt voor meer ruimte en dus voor rust in de pauze.
2. Welk argument in tekst A hoort bij het voor- en nadelenschema?
- de uitspraak van de schoolarts over rustige pauzes
- kortere rijen, maar extra personeel
- de buurgemeente heeft een tweede kantine geopend
- twee leerlingen zijn vorige week flauwgevallen
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de uitspraak van de schoolarts over rustige pauzes"? Dan denk je dat de arts voor- en nadelen noemt. De arts is een bron, dus dit is autoriteit.
- B (juist): Klopt: er staan voordelen en een nadeel van de voorgestelde tweede kantine.
- C: Koos je "de buurgemeente heeft een tweede kantine geopend"? Dan denk je dat dit voor- en nadelen noemt. Het is een vergelijking met een andere situatie, geen afweging van een actie.
- D: Koos je "twee leerlingen zijn vorige week flauwgevallen"? Dan denk je dat dit een voordeel of nadeel is. Het is een voorbeeld, dat de drukte aantoont.
Onthoud: Wat levert de tweede kantine op, wat kost ze?
Het nieuwe parkeerbeleid werkt niet. Het beleid werd twee jaar geleden ingevoerd, na een lange discussie in de gemeenteraad. Voorstanders zeiden toen dat het centrum er aantrekkelijker door zou worden. Sinds de invoering komen er minder klanten naar de winkels in het centrum. Een winkelier vertelt dat zijn omzet is gedaald, een tweede zegt hetzelfde en een derde ook. Het beleid lijkt sterk op het beleid van de buurstad, waar de winkelstraat inmiddels leegstaat. De wethouder zegt dat het beleid een succes is, maar zijn eigen partij heeft het beleid bedacht. Een parkeerbeleid dat winkelstraten leegmaakt, is geen goed beleid.
3. Welk schema gebruikt de schrijver bij de drie winkeliers?
- voorbeelden
- autoriteit, want winkeliers weten het beste
- vergelijking, want ze zeggen allemaal hetzelfde
- oorzaak en gevolg, want hun omzet daalt
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: drie gevallen onderbouwen de bewering dat de winkels klanten verliezen.
- B: Koos je "autoriteit, want winkeliers weten het beste"? Dan denk je dat winkeliers autoriteiten zijn. Ze worden genoemd als gevallen, niet als deskundige bron.
- C: Koos je "vergelijking, want ze zeggen allemaal hetzelfde"? Dan denk je dat de winkeliers worden vergeleken. Ze zijn voorbeelden van hetzelfde verschijnsel, geen vergelijkbare situatie.
- D: Koos je "oorzaak en gevolg, want hun omzet daalt"? Dan denk je dat de omzet een gevolg is. De winkeliers zijn voorbeelden, de nadruk ligt op het aantal gevallen.
Onthoud: Hoeveel gevallen en waarvoor?
Het nieuwe parkeerbeleid werkt niet. Het beleid werd twee jaar geleden ingevoerd, na een lange discussie in de gemeenteraad. Voorstanders zeiden toen dat het centrum er aantrekkelijker door zou worden. Sinds de invoering komen er minder klanten naar de winkels in het centrum. Een winkelier vertelt dat zijn omzet is gedaald, een tweede zegt hetzelfde en een derde ook. Het beleid lijkt sterk op het beleid van de buurstad, waar de winkelstraat inmiddels leegstaat. De wethouder zegt dat het beleid een succes is, maar zijn eigen partij heeft het beleid bedacht. Een parkeerbeleid dat winkelstraten leegmaakt, is geen goed beleid.
4. Waarom is de buurstad in tekst B geen autoriteit?
- de buurstad is een deskundige bron over parkeren
- de buurstad is een van de voorbeelden van het beleid
- de buurstad is de oorzaak van het leegstaan
- de buurstad is een gelijkende situatie
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de buurstad is een deskundige bron over parkeren"? Dan denk je dat de buurstad als deskundige wordt aangehaald. Ze wordt niet geciteerd, maar naast het eigen beleid gelegd.
- B: Koos je "de buurstad is een van de voorbeelden van het beleid"? Dan denk je dat de buurstad één van de voorbeelden is. Ze is een vergelijkbare situatie, en dat is een vergelijking.
- C: Koos je "de buurstad is de oorzaak van het leegstaan"? Dan denk je dat de buurstad de leegstand veroorzaakt. De schrijver vergelijkt twee steden, en geeft geen oorzaak.
- D (juist): Klopt: het beleid wordt vergeleken met dat van de buurstad, niet geciteerd.
Onthoud: Met welke situatie vergelijkt hij?
Verder in Nederlands VWO
- Feitelijke en waarderende argumenten onderscheidenJe onderscheidt feitelijke en waarderende uitspraken, beoordeelt of een feit controleerbaar is en of een bron betrouwbaar is, en ziet hoe…
- Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelenJe beoordeelt of een betoog aanvaardbaar is: of de argumenten kloppen en van een betrouwbare bron komen, relevant zijn, elkaar niet…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app