Leren › Nederlands VWO › Domein D: Argumentatieve vaardigheden
Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelen
Je beoordeelt of een betoog aanvaardbaar is: of de argumenten kloppen en van een betrouwbare bron komen, relevant zijn, elkaar niet tegenspreken en samen genoeg zijn voor het standpunt.
- Nederlands VWO
- CE+SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Aanvaardbaarheid | Past bij kennis, controle of bron. |
| Betrouwbare bron | Deskundig, zonder belang, zonder tegenspraak. |
| Relevantie | Maakt het standpunt aannemelijker. |
| Consistentie | Geen tegenspraak. |
| Toereikendheid | Samen genoeg voor het standpunt. |
| Tegenspraak | Niet allebei waar. |
Een argumentatie is aanvaardbaar als de argumenten op zichzelf aanvaardbaar en relevant zijn, onderling consistent en samen toereikend voor het standpunt. Dat levert zes vragen op die je bij elk betoog stelt. Zijn de feitelijke argumenten aanvaardbaar en controleerbaar? Zijn de bronnen betrouwbaar? Zijn de waarderende argumenten aanvaardbaar? Zijn de argumenten relevant? Is de argumentatie consistent? En is ze toereikend? Je beoordeelt eerst per argument en daarna de argumentatie als geheel. Een argument kan op zichzelf prima zijn en toch niets bijdragen aan het standpunt, en een reeks goede argumenten kan samen nog te zwak zijn voor een groot standpunt. Houd daarom beide niveaus uit elkaar: wat zegt elk argument, en wat doen ze samen?
Een feitelijke uitspraak is aanvaardbaar voor de lezer als ze in overeenstemming is met zijn kennis van de wereld, als ze direct controleerbaar is en waar blijkt te zijn, of als ze afkomstig is van een betrouwbare bron. Een betrouwbare bron is deskundig op het terrein van de uitspraak, heeft geen belang bij acceptatie ervan en spreekt zichzelf niet tegen. Een bureau dat per sluiting van een voorziening wordt betaald, heeft belang bij een advies om te sluiten. Een bezoeker die er al twintig jaar niet komt, is niet deskundig over de drukte nu. Een waarderende uitspraak is aanvaardbaar als ze in overeenstemming is met de kennis en opvattingen van de beoordelaar. Wie vindt dat gezondheid belangrijker is dan gemak, aanvaardt het is goed dat de kantine geen frisdrank meer verkoopt. Een lezer die het museum lelijk vindt, aanvaardt dit museum is mooi niet.
Een argument is relevant als aanvaarding ervan het standpunt aannemelijker maakt. Dat de directeur zelf geen smartphone heeft, zegt niets over de gevolgen van een verbod voor leerlingen, dus het is niet relevant. Dat telefoons afleiden, maakt het standpunt wel aannemelijker. Een irrelevant argument is overbodig, maar het maakt de rest van de argumentatie niet automatisch onaanvaardbaar. De argumentatie is consistent als de argumenten elkaar niet tegenspreken. Wie zegt dat veel leerlingen fietsen en later dat er nauwelijks leerlingen fietsen, spreekt zichzelf tegen. Zo'n tegenspraak maakt de argumentatie minder aanvaardbaar, want de lezer weet niet wat hij moet geloven. Je herstelt het door één van de twee uitspraken aan te passen of te schrappen.
De argumentatie is toereikend als de argumenten samen het standpunt aanvaardbaar maken. Eén scheur in een muur is te weinig om een hele school te slopen, en twee neefjes die gamen zijn te weinig voor de bewering dat alle jongeren gamen. Hoe groter of algemener het standpunt, hoe meer en sterkere argumenten je nodig hebt. Een standpunt als de hele zaal moet worden vervangen vraagt om meer dan één incident, bijvoorbeeld een rapport van een deskundige over de staat van het gebouw. Je eindoordeel combineert de zes criteria. Een betoog met aanvaardbare, relevante, consistente en samen toereikende argumenten is sterk. Zodra één criterium faalt, benoem je welk en waarom, en geef je zo mogelijk aan wat de schrijver zou kunnen verbeteren.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
Een schrijver zegt: "In Nederland rijden auto's rechts." Een lezer die in Nederland woont, kent deze regel.
1. Waarom is deze uitspraak aanvaardbaar voor de lezer?
- omdat de uitspraak kort en duidelijk is
- ze past bij wat de lezer al weet
- omdat de lezer haar nog moet controleren
- omdat de schrijver er zeker van is
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "omdat de uitspraak kort en duidelijk is"? Dan denk je dat kortheid aanvaardbaar maakt. Het gaat om kennis, controle of bron, niet om de lengte van de zin.
- B (juist): Klopt: een feit dat bij je kennis van de wereld past, aanvaard je.
- C: Koos je "omdat de lezer haar nog moet controleren"? Dan denk je dat controle altijd nodig is. Hier is dat niet nodig, omdat de uitspraak bij je kennis past.
- D: Koos je "omdat de schrijver er zeker van is"? Dan denk je dat zekerheid aanvaardbaar maakt. De zekerheid van de schrijver zegt niets, het gaat om kennis, controle of bron.
Onthoud: Weet je het al?
Scholen moeten een smartphoneverbod invoeren. Telefoons leiden af, want leerlingen kijken tijdens de les naar hun scherm in plaats van naar het bord. Een telefoon in de broekzak is voor veel leerlingen een trekpleister: elke melding leidt de aandacht van het bord weg. De directeur van de school heeft zelf geen smartphone. Bovendien zijn er scholen waar een verbod is ingevoerd en waar de cijfers daarna zijn gestegen. Een school zonder smartphones is een betere school. Daarom is een verbod de enige verstandige keuze, ook al klagen sommige leerlingen in het begin.
2. Welk argument in tekst A is niet relevant?
- telefoons leiden af in de les
- de directeur heeft zelf geen smartphone
- op scholen met een verbod stegen de cijfers
- sommige leerlingen klagen in het begin
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "telefoons leiden af in de les"? Dan denk je dat dit argument niet relevant is. Het ondersteunt het standpunt juist, omdat afleiding de les verstoort.
- B (juist): Klopt: wat de directeur zelf bezit, zegt niets over de gevolgen van een verbod.
- C: Koos je "op scholen met een verbod stegen de cijfers"? Dan denk je dat dit argument niet relevant is. Het maakt het standpunt aannemelijker, omdat het een gevolg noemt.
- D: Koos je "sommige leerlingen klagen in het begin"? Dan denk je dat dit een argument voor het standpunt is. Het is een bijzaak, maar het gaat niet over de directeur.
Onthoud: Maakt het het standpunt aannemelijker?
Scholen moeten een smartphoneverbod invoeren. Telefoons leiden af, want leerlingen kijken tijdens de les naar hun scherm in plaats van naar het bord. Een telefoon in de broekzak is voor veel leerlingen een trekpleister: elke melding leidt de aandacht van het bord weg. De directeur van de school heeft zelf geen smartphone. Bovendien zijn er scholen waar een verbod is ingevoerd en waar de cijfers daarna zijn gestegen. Een school zonder smartphones is een betere school. Daarom is een verbod de enige verstandige keuze, ook al klagen sommige leerlingen in het begin.
3. Waarom maakt het irrelevante argument de argumentatie niet automatisch onaanvaardbaar?
- de andere argumenten blijven staan
- omdat een irrelevant argument nooit schadelijk is
- omdat de directeur de baas is
- omdat een argument zonder bron geldig is
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: een overbodig argument verzwakt de rest niet.
- B: Koos je "omdat een irrelevant argument nooit schadelijk is"? Dan denk je dat het niet schaadt. Het kan de argumentatie wel verzwakken, maar het maakt haar niet onaanvaardbaar.
- C: Koos je "omdat de directeur de baas is"? Dan denk je dat zijn positie het relevant maakt. Het blijft irrelevant, ook al is hij de directeur.
- D: Koos je "omdat een argument zonder bron geldig is"? Dan denk je dat een bron nodig is. Het gaat om de relevantie, en een irrelevant argument blijft irrelevant.
Onthoud: Wat blijft er over?
Scholen moeten een smartphoneverbod invoeren. Telefoons leiden af, want leerlingen kijken tijdens de les naar hun scherm in plaats van naar het bord. Een telefoon in de broekzak is voor veel leerlingen een trekpleister: elke melding leidt de aandacht van het bord weg. De directeur van de school heeft zelf geen smartphone. Bovendien zijn er scholen waar een verbod is ingevoerd en waar de cijfers daarna zijn gestegen. Een school zonder smartphones is een betere school. Daarom is een verbod de enige verstandige keuze, ook al klagen sommige leerlingen in het begin.
4. Welke uitspraak in tekst A is waarderend, en wanneer is ze aanvaardbaar?
- "telefoons leiden af"; als er cijfers bij staan
- "op scholen met een verbod stegen de cijfers"; als de lezer het eens is
- "een verbod is de enige keuze"; als iedereen het herhaalt
- "een betere school"; als ze bij je opvattingen past
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "telefoons leiden af; als er cijfers bij staan"? Dan denk je dat dit een waardering is. Het is een feitelijke uitspraak, die je met waarneming controleert.
- B: Koos je "op scholen met een verbod stegen de cijfers; als de..."? Dan denk je dat dit een waardering is. Het is een feitelijke uitspraak, geen oordeel.
- C: Koos je "een verbod is de enige keuze; als iedereen het..."? Dan denk je dat herhaling aanvaardbaar maakt. De waardering is aanvaardbaar als ze past, bij de opvattingen van de lezer.
- D (juist): Klopt: een waardering is aanvaardbaar als ze bij je opvattingen past.
Onthoud: Wat is oordeel?
Verder in Nederlands VWO
- Argumentatieschema's herkennenJe herkent de zes argumentatieschema's: oorzaak en gevolg, kenmerk of eigenschap, voor- en nadelen, voorbeelden, vergelijking en…
- Drogredenen herkennen en vermijdenJe herkent drogredenen in een betoog, zowel onjuist gebruikte argumentatieschema's als overtreden discussieregels, en je vermijdt ze in je…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app