Leren › Nederlands VWO › Domein D: Argumentatieve vaardigheden
Drogredenen herkennen en vermijden
Je herkent drogredenen in een betoog, zowel onjuist gebruikte argumentatieschema's als overtreden discussieregels, en je vermijdt ze in je eigen argumentatie.
- Nederlands VWO
- CE+SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Drogreden | Onjuist schema of overtreden regel. |
| Overhaaste generalisatie | Te weinig voorbeelden. |
| Vals dilemma | Te weinig opties genoemd. |
| Verkeerde vergelijking | Situaties verschillen relevant. |
| Persoonlijke aanval | De persoon in plaats van het argument. |
| Cirkelredenering | Het standpunt als argument. |
Een drogreden is een onjuiste manier van argumenteren. Er zijn twee soorten. Bij de eerste wordt een argumentatieschema onjuist gebruikt: het schema zelf is prima, maar de schrijver past het fout toe. Bij de tweede wordt een discussieregel overtreden: de schrijver speelt niet eerlijk, bijvoorbeeld door de tegenstander aan te vallen. Een drogreden zegt niets over of het standpunt waar is: een standpunt kan juist zijn en toch met een drogreden worden verdedigd. Zo'n drogreden maakt de argumentatie onaanvaardbaar, en een lezer die dit ziet, vertrouwt de schrijver minder. Leer daarom de namen: herken je de drogreden, dan kun je precies zeggen wat er mis is, en vermijd je hem in je eigen betoog.
Bij onjuist beroep op oorzaak en gevolg volgt uit het na elkaar optreden van twee dingen ten onrechte een oorzaak: sinds de nieuwe schoolleider er is, zijn de cijfers gedaald, dus hij is de oorzaak. Na elkaar is niet daardoor, en er kunnen andere oorzaken zijn. Bij onjuist beroep op een kenmerk krijgt één kenmerk betekenis, terwijl andere relevante kenmerken worden genegeerd: deze auto is veilig, want hij is groot, zonder de remmen te noemen. Bij het overdrijven van voor- of nadelen worden de gevolgen van een handeling schromelijk overdreven: door één frisdrankautomaat slaagt niemand meer voor het examen. Bij een vals dilemma wordt gesuggereerd dat je moet kiezen uit twee mogelijkheden, terwijl er meer zijn: of een nieuw zwembad, of de jeugd gaat de verkeerde kant op. Vraag je af: is er een bewezen verband, zijn alle kenmerken genoemd, volgen de gevolgen echt en zijn er meer opties?
Bij een overhaaste generalisatie wordt een standpunt beargumenteerd met te weinig of niet-representatieve voorbeelden: mijn twee buren hebben een blaffende hond, dus alle honden zijn luidruchtig. Bij een verkeerde vergelijking worden situaties vergeleken die op relevante punten verschillen: een telefoonverbod werkt op een strenge militaire school, dus ook op onze vrijeschool. Bij een onjuist beroep op autoriteit beroept de schrijver zich op een bron die ondeskundig is, belang heeft of zichzelf tegenspreekt: een beroemde acteur die geen arts is en geld verdient aan het merk van een kuur. Controleer bij een generalisatie hoeveel en welke gevallen er zijn, bij een vergelijking of de situaties op de belangrijke punten overeenkomen en bij een autoriteit of de bron deskundig is en geen belang heeft. In je eigen betoog kun je dit voorkomen door voorbeelden te kiezen die representatief zijn en bronnen te noemen die betrouwbaar zijn.
Bij de tweede soort wordt een discussieregel overtreden. Bij een persoonlijke aanval gaat de discussiant niet in op de argumentatie van zijn tegenstander, maar beschuldigt hem van onkunde, onbetrouwbaarheid of slechte eigenschappen: wie voor het verbod is, houdt niet van vrijheid. Bij het ontduiken van de bewijslast weigert iemand argumenten te geven: dat hoef ik niet uit te leggen, dat weet iedereen. Bij een cirkelredenering wordt het standpunt in andere woorden als argument herhaald: rennen is verboden, want rennen mag niet. Bij het vertekenen van een standpunt wordt het standpunt van de tegenstander onjuist weergegeven: minder huiswerk wordt geen huiswerk. Bij het bespelen van publiek wordt een beroep gedaan op emoties om het publiek te winnen: denk aan al die arme kinderen. Wie een betoog schrijft, houdt zich aan deze regels: geef echte argumenten, geef het standpunt van de ander correct weer en val nooit de persoon aan.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
Sinds de nieuwe schoolleider er is, zijn de cijfers gedaald. De schoolleider is dus de oorzaak van de slechte cijfers. Andere dingen zijn volgens de schrijver niet veranderd, al zijn er twee toetsweken minder.
1. Welke drogreden zit in dit fragment?
- overhaaste generalisatie, want er is één schoolleider
- onjuist beroep op oorzaak en gevolg
- vals dilemma, want er zijn twee dingen
- persoonlijke aanval, want de schoolleider wordt genoemd
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "overhaaste generalisatie, want er is één..."? Dan denk je dat er te weinig gevallen zijn. Het gaat om het afleiden van een oorzaak, uit twee dingen die na elkaar gebeuren.
- B (juist): Klopt: uit het na elkaar optreden wordt een oorzaak afgeleid.
- C: Koos je "vals dilemma, want er zijn twee dingen"? Dan denk je dat er een keuze tussen twee dingen wordt opgelegd. Er is geen keuze, maar een afgeleide oorzaak.
- D: Koos je "persoonlijke aanval, want de schoolleider wordt..."? Dan denk je dat de schrijver de schoolleider aanvalt. Hij valt hem niet aan, maar maakt hem verantwoordelijk zonder bewijs.
Onthoud: Is er een bewezen oorzaak?
Deze auto is veilig, want hij is groot. Dat hij geen airbags heeft en slechte remmen, noemt de verkoper niet.
2. Welke drogreden zit in dit fragment?
- overdrijven van voordelen, want de auto is groot
- onjuist beroep op een kenmerk
- onjuist beroep op autoriteit, want de verkoper noemt iets
- vals dilemma, want veilig of onveilig
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "overdrijven van voordelen, want de auto is groot"? Dan denk je dat het voordeel wordt overdreven. Het gaat om het negeren van andere kenmerken, niet om overdrijving.
- B (juist): Klopt: één kenmerk telt, terwijl andere relevante kenmerken worden genegeerd.
- C: Koos je "onjuist beroep op autoriteit, want de verkoper..."? Dan denk je dat de verkoper als bron wordt aangehaald. Hij noemt een kenmerk, en negeert de rest.
- D: Koos je "vals dilemma, want veilig of onveilig"? Dan denk je dat er twee keuzes zijn. Er wordt één kenmerk benadrukt, zonder andere relevante kenmerken.
Onthoud: Welke kenmerken ontbreken?
Een telefoonverbod op school is onzin. Sinds de directeur het idee lanceerde, is de sfeer in de gangen gespannen; het verbod is dus de oorzaak van de ruzies. Wie voor het verbod is, houdt niet van vrijheid. Op een strenge militaire school waar het verbod werkt, zijn geen ruzies, en dus hoeft onze vrijeschool zich nergens zorgen over te maken. Bovendien blijkt uit een rondvraag onder mijn twee beste vrienden dat álle leerlingen tegen zijn. Dat het verbod onzin is, spreekt voor zich, want zoiets is nu eenmaal onzin.
3. Welke drogreden zit in "Dat het verbod onzin is, spreekt voor zich, want zoiets is nu eenmaal onzin"?
- cirkelredenering
- ontduiken van de bewijslast, want er is geen argument
- persoonlijke aanval, want de schrijver is stellig
- vals dilemma, want het is onzin of niet
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: het standpunt wordt als argument herhaald.
- B: Koos je "ontduiken van de bewijslast, want er is geen..."? Dan denk je dat alleen het bewijs wordt ontlopen. Het standpunt wordt herhaald als argument, dat is een cirkelredenering.
- C: Koos je "persoonlijke aanval, want de schrijver is stellig"? Dan denk je dat een stellige toon een aanval is. Het gaat om herhaling van het standpunt, niet om een aanval.
- D: Koos je "vals dilemma, want het is onzin of niet"? Dan denk je dat een keuze wordt opgelegd. Het argument herhaalt het standpunt, en dat is een cirkelredenering.
Onthoud: Is het argument nieuw?
De school moet kiezen: of we schaffen het huiswerk helemaal af, of de leerlingen gaan kapot aan stress. Een beroemde zanger, die nooit naar school is geweest en een app verkoopt die huiswerk overneemt, zegt dat huiswerk nutteloos is. De directeur zegt dat enig huiswerk nuttig is, en wil dus dat kinderen elke avond urenlang moeten werken. Wie huiswerk wil houden, wil dat kinderen ongelukkig zijn. Denk toch aan al die arme kinderen die elke avond huilend aan hun tafel zitten en nooit meer naar school durven!
4. Welke drogreden zit in "of we schaffen het huiswerk af, of de leerlingen gaan kapot aan stress"?
- ontduiken van de bewijslast, want er wordt niets onderbouwd
- persoonlijke aanval, want leerlingen worden genoemd
- cirkelredenering, want er wordt gekozen
- vals dilemma
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "ontduiken van de bewijslast, want er wordt niets..."? Dan denk je dat er geen bewijs wordt gegeven. De fout is dat er maar twee opties worden genoemd, terwijl er meer mogelijkheden zijn.
- B: Koos je "persoonlijke aanval, want leerlingen worden genoemd"? Dan denk je dat leerlingen worden aangevallen. Er worden twee opties opgelegd, dat is een vals dilemma.
- C: Koos je "cirkelredenering, want er wordt gekozen"? Dan denk je dat het standpunt wordt herhaald. Er worden twee opties opgelegd, terwijl er meer zijn.
- D (juist): Klopt: er zijn meer mogelijkheden, zoals minder huiswerk.
Onthoud: Zijn er echt maar twee opties?
Verder in Nederlands VWO
- Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelenJe beoordeelt of een betoog aanvaardbaar is: of de argumenten kloppen en van een betrouwbare bron komen, relevant zijn, elkaar niet…
- Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheidenJe herkent proza, poëzie en drama aan hun vorm, onderscheidt een literaire tekst van een gebruikstekst en onderbouwt wat een tekst bij je…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app