Leren › Nederlands VWO › Domein D: Argumentatieve vaardigheden
Argumentatiestructuren onderscheiden
Je ziet hoe argumenten met elkaar en met het standpunt samenhangen en onderscheidt enkelvoudige, onderschikkende en nevenschikkende argumentatie, ook als ze gecombineerd voorkomen.
- Nederlands VWO
- CE+SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Argumentatie, structuur | Standpunt met argumenten en hun onderlinge verband. |
| Enkelvoudig | Eén argument, één standpunt. |
| Onderschikkend, keten | Argument met subargumenten. |
| Nevenschikkend | Twee of meer argumenten naast elkaar. |
| Afhankelijk, onafhankelijk | Samen nodig of ieder zelfstandig. |
| Subargument | Argument bij een argument. |
Een argumentatie bestaat uit het standpunt en de argumenten die het ondersteunen. De argumentatiestructuur beschrijft hoe die argumenten met elkaar en met het standpunt samenhangen. Er zijn drie hoofdvormen. Bij enkelvoudige argumentatie staat er één argument bij één standpunt: het schoolplein moet groener, want planten geven schaduw. Bij onderschikkende argumentatie wordt een argument zelf ondersteund door een subargument, zodat de redenen onder elkaar staan, als een keten (ook ketenargumentatie genoemd). Bij nevenschikkende argumentatie ondersteunen twee of meer argumenten samen het standpunt: ze staan naast elkaar. Begin een analyse altijd met het standpunt en zoek dan per argument uit wat het ondersteunt. In echte teksten komen de vormen vaak door elkaar voor.
In een onderschikkende argumentatie staat een argument onder een ander argument. Het argument een groen plein is prettiger om op te zitten ondersteunt het standpunt, en het subargument planten geven schaduw op warme dagen ondersteunt weer dat argument. Zo ontstaat een keten met meerdere niveaus: standpunt, argument, subargument, soms nog een niveau eronder. In tekst B staat het standpunt gemeenten moeten meer bomen planten, ondersteund door een koelere stad is prettiger om in te wonen, dat steunt op een stad met bomen is koeler, dat weer op bomen geven schaduw. Signaalwoorden als want en omdat wijzen vaak op zo'n keten, maar controleer altijd of de uitspraak echt de ene ondersteunt. Een subargument ondersteunt het argument en niet rechtstreeks het standpunt.
Bij nevenschikkende argumentatie ondersteunen twee of meer argumenten het standpunt, naast elkaar. Er zijn twee soorten. Bij onafhankelijke argumenten ondersteunt elk argument het standpunt ook zonder de andere: planten geven schaduw en een groen plein is goed voor vogels zijn elk een reden voor een groener plein. Valt er één argument weg, dan houdt het andere het standpunt nog overeind. Bij afhankelijke argumenten zijn ze samen nodig: het gebouw is nu al vol en volgend jaar komen er honderd leerlingen bij maken alleen samen duidelijk waarom een extra gebouw nodig is. Test het zo: neem één argument weg en kijk of het standpunt nog steeds wordt ondersteund. In tekst C staan drie onafhankelijke argumenten naast elkaar: de verouderde keuken, de hoge prijzen en de pauze buiten.
Met een schema maak je de structuur zichtbaar. Geef het standpunt nummer 1. De argumenten die het rechtstreeks ondersteunen, zijn 1.1, 1.2 enzovoort. Een subargument bij 1.1 is 1.1.1, een tweede is 1.1.2. Aan het nummer zie je dus direct wat bij wat hoort: 1.2.2 is een subargument van 1.2 en een sub-subargument van het standpunt. In echte teksten komen de vormen gecombineerd voor. In tekst A zijn 1.1 (betere resultaten) en 1.2 (goedkoper) nevenschikkend en onafhankelijk, en bij 1.1 staan twee subargumenten: minder moe en de proef. Het bezwaar over de lengte van de lesdagen is een tegenwerping en staat buiten dit schema van ondersteunende argumenten. Lees een tekst in drie ronden: standpunt zoeken, argumenten markeren, en per argument bepalen wat het ondersteunt.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
Standpunt: "Het schoolplein moet groener." Argument: "Planten geven schaduw op warme dagen."
1. Uit welke delen bestaat deze argumentatie?
- een standpunt, een argument en een subargument
- een standpunt en één argument
- twee argumenten zonder standpunt
- alleen een standpunt zonder onderbouwing
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "een standpunt, een argument en een subargument"? Dan denk je dat er een subargument staat. Er is geen onderliggende reden, alleen één argument.
- B (juist): Klopt: de argumentatie heeft één standpunt en één argument.
- C: Koos je "twee argumenten zonder standpunt"? Dan denk je dat het standpunt ontbreekt. Het staat vooraan, en er is maar één argument.
- D: Koos je "alleen een standpunt zonder onderbouwing"? Dan denk je dat het standpunt niet is onderbouwd. Er staat wel een argument, dus het standpunt is onderbouwd.
Onthoud: Tel de uitspraken.
Standpunt: "Het schoolplein moet groener." Argument: "Een groen plein is prettiger om op te zitten." Subargument bij dat argument: "Planten geven schaduw op warme dagen."
2. Wat maakt deze argumentatie onderschikkend?
- er zijn twee argumenten naast elkaar geplaatst
- een argument heeft zelf een subargument
- het standpunt komt aan het eind van de tekst
- er is geen standpunt in het fragment
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "er zijn twee argumenten naast elkaar geplaatst"? Dan denk je dat naast elkaar staan onderschikkend maakt. Dat is nevenschikkend, hier staan de argumenten onder elkaar.
- B (juist): Klopt: een reden staat onder een reden, als een keten.
- C: Koos je "het standpunt komt aan het eind van de tekst"? Dan denk je dat de plaats van het standpunt bepaalt of het onderschikkend is. De plaats maakt niet uit, het gaat om de relatie tussen de uitspraken.
- D: Koos je "er is geen standpunt in het fragment"? Dan denk je dat het standpunt ontbreekt. Het standpunt staat vooraan, de keten loopt vanaf daar.
Onthoud: Onderbouwt het argument iets?
Scholen moeten een vierdaagse lesweek invoeren. Ten eerste halen leerlingen dan betere resultaten, want zij zijn minder moe. Een proef op een andere school laat dat zien: daar stegen de cijfers nadat de vijfde lesdag was geschrapt. Ten tweede is een vierdaagse week goedkoper voor de school, omdat het gebouw een dag minder verwarmd en verlicht hoeft te worden. Sommigen zeggen dat de lesdagen dan te lang worden. Dat klopt, maar de dagen worden maar één uur langer, en een uur extra weegt minder zwaar dan een hele vrije dag. Kortom: een vierdaagse lesweek is een verstandige keuze.
3. Hoe ondersteunen "minder moe" en "de proef op een andere school" samen het argument "betere resultaten"?
- nevenschikkend en onafhankelijk
- onderschikkend: "minder moe" ondersteunt de proef en andersom
- nevenschikkend en afhankelijk: ze zijn alleen samen een reden voor het argument
- enkelvoudig: er is maar één reden voor het argument genoemd
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: elk ondersteunt het argument op zichzelf, dus ze staan naast elkaar.
- B: Koos je "onderschikkend: minder moe ondersteunt de proef en..."? Dan denk je dat de ene uitspraak de andere ondersteunt. Ze ondersteunen beide het argument, dus ze staan naast elkaar.
- C: Koos je "nevenschikkend en afhankelijk: ze zijn alleen samen..."? Dan denk je dat beide uitspraken samen nodig zijn. Elk geeft op zichzelf een reden, dus ze zijn onafhankelijk.
- D: Koos je "enkelvoudig: er is maar één reden voor het argument..."? Dan denk je dat er één reden is. Er zijn twee redenen genoemd, dus het is niet enkelvoudig.
Onthoud: Werkt elke reden ook alleen?
Scholen moeten een vierdaagse lesweek invoeren. Ten eerste halen leerlingen dan betere resultaten, want zij zijn minder moe. Een proef op een andere school laat dat zien: daar stegen de cijfers nadat de vijfde lesdag was geschrapt. Ten tweede is een vierdaagse week goedkoper voor de school, omdat het gebouw een dag minder verwarmd en verlicht hoeft te worden. Sommigen zeggen dat de lesdagen dan te lang worden. Dat klopt, maar de dagen worden maar één uur langer, en een uur extra weegt minder zwaar dan een hele vrije dag. Kortom: een vierdaagse lesweek is een verstandige keuze.
4. Welke uitspraak ondersteunt het argument "een vierdaagse week is goedkoper" rechtstreeks?
- de lesdagen worden maar één uur langer
- een proef op een andere school liet hogere cijfers zien
- scholen moeten een vierdaagse lesweek invoeren
- het gebouw hoeft minder verwarmd te worden
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de lesdagen worden maar één uur langer"? Dan denk je dat dit het subargument bij het tweede argument is. Het hoort bij de weerlegging van de tegenwerping, niet bij de kosten.
- B: Koos je "een proef op een andere school liet hogere cijfers..."? Dan denk je dat dit bij de kosten hoort. Het is een onderbouwing van het eerste argument, over de resultaten.
- C: Koos je "scholen moeten een vierdaagse lesweek invoeren"? Dan denk je dat dit een subargument is. Het is het standpunt zelf, dus het staat bovenaan.
- D (juist): Klopt: dit is het subargument bij het tweede argument.
Onthoud: Waaróm is het goedkoper?
Verder in Nederlands VWO
- Standpunten en argumenten herkennenJe onderscheidt betogende, beschouwende en uiteenzettende teksten, vindt het standpunt (ook als het impliciet is) en herkent argumenten,…
- Feitelijke en waarderende argumenten onderscheidenJe onderscheidt feitelijke en waarderende uitspraken, beoordeelt of een feit controleerbaar is en of een bron betrouwbaar is, en ziet hoe…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app