Slagio

Leren › Nederlands VWO › Domein D: Argumentatieve vaardigheden

Standpunten en argumenten herkennen

Je onderscheidt betogende, beschouwende en uiteenzettende teksten, vindt het standpunt (ook als het impliciet is) en herkent argumenten, tegenargumenten en signaalwoorden.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Een betoog verdedigt een standpunt met argumenten. Je onderscheidt het van een beschouwing en een uiteenzetting, vindt het standpunt (ook als het impliciet is), en herkent tegenargumenten en signaalwoorden.
Begrippenlijst
BegripKern
Betoog, beschouwing, uiteenzettingOvertuigen, laten nadenken, informeren.
Standpunt, impliciet standpuntUitspraak die op twijfel stuit, soms niet uitgesproken.
Argument, argumentatieOnderbouwing en het geheel.
Tegenargument, weerleggingBezwaar en antwoord.
SignaalwoordWant, echter, daarom.
Ironie, vaststellingOmgekeerd bedoeld, onbetwist.
1Betoog, beschouwing of uiteenzetting

Teksten hebben een doel. Een betoog neemt een beargumenteerd standpunt in en wil de lezer overtuigen. Een beschouwing biedt interpretaties, verklaringen en opinies ter overweging aan: ze wil de lezer over een kwestie laten nadenken en kan wel argumenten voor en tegen behandelen, maar is er niet op gericht de lezer voor één standpunt te winnen. Een uiteenzetting legt iets uit, beschrijft of verklaart en wil informeren over een stand van zaken. De onderwerpen kunnen hetzelfde zijn: een tekst over de vierdaagse werkweek kan een betoog (de schrijver wil de werkweek invoeren), een beschouwing (de schrijver legt vragen voor) of een uiteenzetting (de schrijver beschrijft hoe een proef werkt) zijn. Let dus op wat de schrijver wil bereiken, niet op het onderwerp. Schrijfdoelen kunnen in één tekst voorkomen, dan bepaal je het belangrijkste doel.

doelbetoogbeschouwinguiteenzettingovertuigenlaten nadenkeninformeren
Drie doelen van een tekst: een betoog wil overtuigen, een beschouwing laten nadenken en een uiteenzetting informeren.
Onthoud: kijk naar het doel van de schrijver, niet naar het onderwerp.
2Standpunt en argument

Een standpunt is een uitspraak die op twijfel of tegenspraak stuit of zou kunnen stuiten. Je kunt het ook een stelling, bewering of mening noemen. Scholen moeten gratis fruit uitdelen is een standpunt, want je kunt het ermee oneens zijn. Op veel scholen wordt al fruit uitgedeeld is een vaststelling: niemand betwist het. Een standpunt kan impliciet zijn: het staat dan niet in de tekst, maar je kunt het eruit afleiden, bijvoorbeeld uit ironie. Een columnist die schrijft het parkeerbeleid is een prachtvoorbeeld van wijs bestuur, bedoelt dat het beleid slecht is. Een argument onderbouwt het standpunt: fruit is gezond is een reden om fruit uit te delen. Het standpunt en de argumenten samen vormen de argumentatie. Vraag je bij elke uitspraak af: wie zou dit betwisten, en waarom zou de lezer het moeten geloven?

standpuntargument 1argument 2tegenargumentondersteuntbestrijdt
Een standpunt met twee argumenten die het ondersteunen en een tegenargument dat het bestrijdt.
Tip: vraag je bij elke uitspraak af of iemand het zou kunnen betwisten. Zo ja, dan is het een standpunt of een argument.
3Tegenargument en weerlegging

Een tegenargument probeert een standpunt of een argument te weerleggen of te ontkrachten: het maakt het standpunt minder aanvaardbaar. Een schrijver noemt tegenargumenten vaak zelf, om ze daarna te beantwoorden met een weerlegging. In een betoog over een telefoonvrije school staat het tegenargument een verbod behandelt leerlingen kinderachtig, gevolgd door dat is begrijpelijk, maar het gaat om een afspraak die voor iedereen gelijk is. Zo erkent de schrijver het bezwaar en weerlegt hij het met een eigen reden. Let op wie het tegenargument noemt: de schrijver zelf of een tegenstander die de schrijver citeert. Een beschouwing noemt voor- en tegenargumenten naast elkaar zonder te kiezen, terwijl een betoog het tegenargument gebruikt om het standpunt sterker te maken. Een bezwaar dat de schrijver niet beantwoordt, is een zwakke plek in de argumentatie.

standpuntargumenttegenargumentweerleggingconclusie
Een betoog als balken: standpunt, argument, tegenargument, weerlegging en conclusie, elk met een eigen functie.
Onthoud: een tegenargument bestrijdt, een weerlegging beantwoordt het tegenargument.
4Signaalwoorden en wat geen argument is

Signaalwoorden verraden de functie van een uitspraak. Naar mijn mening en ik vind wijzen op een standpunt, want, omdat en immers op een argument, echter, hoewel en toch op een tegenargument of tegenstelling, en dus, daarom en kortom op een conclusie. Ze helpen, maar ze zijn geen garantie: je moet altijd controleren of de uitspraak ook echt die functie heeft. Niet elke uitspraak is een argument. Een vaststelling die niemand betwist (op veel scholen wordt al fruit uitgedeeld) is geen standpunt en meestal ook geen argument. Een herhaling van het standpunt in andere woorden onderbouwt niets. En een voorbeeld of uitleg geeft soms alleen informatie. Een betoog herken je dus aan het doel van de schrijver, het standpunt en de redenen die daarvoor gegeven worden.

1234standpuntargumenttegenargumentconclusienaar mijn mening, ik vindwant, omdat, immersechter, hoewel, tochdus, daarom, kortom
Signaalwoorden per functie: standpunt, argument, tegenargument en conclusie.
Tip: zet in de kantlijn per alinea S (standpunt), A (argument), T (tegenargument) of C (conclusie). Zo zie je de opbouw van de argumentatie.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welk doel heeft een betoog?

  1. de lezer vooral informeren over een stand van zaken
  2. de lezer overtuigen
  3. de lezer laten nadenken zonder een kant te kiezen
  4. de lezer amuseren met een verhaal
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "de lezer vooral informeren over een stand van zaken"? Dan denk je dat een betoog vooral informeert. Dat doet een uiteenzetting, een betoog verdedigt een standpunt.
  • B (juist): Klopt: een betoog verdedigt een standpunt en wil de lezer winnen.
  • C: Koos je "de lezer laten nadenken zonder een kant te kiezen"? Dan denk je dat een betoog neutraal blijft. Dat doet een beschouwing, een betoog kiest een kant.
  • D: Koos je "de lezer amuseren met een verhaal"? Dan denk je dat een betoog vermaakt. Een betoog wil overtuigen, het is geen verhaal.

Onthoud: Wil de schrijver winnen?

Een telefoonvrije school is een goed idee. Ten eerste leiden telefoons af: wie tijdens de les een bericht krijgt, luistert even niet meer naar de docent. Ten tweede zijn pauzes bedoeld om elkaar te ontmoeten, maar leerlingen die naar hun scherm staren praten nauwelijks met elkaar. Sommige leerlingen vinden dat een verbod hen kinderachtig behandelt. Dat is begrijpelijk, maar het gaat niet om wantrouwen: het gaat om een afspraak die voor iedereen gelijk is, net als de afspraak om op tijd te komen. Scholen die zo'n afspraak maken, geven leerlingen de kans zich beter te concentreren. Daarom moet onze school telefoons uit de les en uit de pauze verbannen.

2. Welke tekstsoort is tekst A?

  1. een beschouwing, want er komen meerdere kanten aan bod
  2. een betoog
  3. een uiteenzetting, want er staat uitleg in
  4. een verslag, want de schrijver vertelt wat er gebeurt
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "een beschouwing, want er komen meerdere kanten aan..."? Dan denk je dat meerdere kanten een beschouwing maken. De schrijver kiest echter een kant, en wil overtuigen.
  • B (juist): Klopt: de schrijver verdedigt een standpunt en wil de lezer overtuigen.
  • C: Koos je "een uiteenzetting, want er staat uitleg in"? Dan denk je dat uitleg hetzelfde is als informeren. De uitleg dient hier een standpunt, de schrijver wil overtuigen.
  • D: Koos je "een verslag, want de schrijver vertelt wat er..."? Dan denk je dat er verslag wordt gedaan. De tekst meldt geen gebeurtenissen, maar verdedigt een stelling.

Onthoud: Wil de schrijver winnen?

Wie 's ochtends om half negen de snelweg op rijdt, weet dat de file er al staat. Dit jaar zijn er weer wegwerkzaamheden gepland, uitgerekend in de spits. Natuurlijk kan het ministerie niet alles in het weekend laten doen. Maar wie in het weekend werkt, kost geld, en dat is nu eenmaal op. Zo blijven forenzen dagelijks tien minuten extra in de auto zitten en daalt de kans dat iemand op tijd op zijn werk is. Wellicht is dat de bedoeling: een land waarin iedereen al in de auto meer tijd heeft om na te denken over zijn leven.

3. Welke tekstsoort is tekst D, ook al is er geen uitgesproken standpunt?

  1. een betoog met een impliciet standpunt
  2. een uiteenzetting, want er staan feiten in
  3. een beschouwing, want er is geen standpunt genoemd
  4. een verslag, want er staan tijden in
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de ironie wil de lezer van een mening overtuigen.
  • B: Koos je "een uiteenzetting, want er staan feiten in"? Dan denk je dat feiten een uiteenzetting maken. De feiten dienen een mening, de schrijver wil overtuigen.
  • C: Koos je "een beschouwing, want er is geen standpunt genoemd"? Dan denk je dat een ontbrekend standpunt een beschouwing maakt. Het standpunt is impliciet, de schrijver wil winnen.
  • D: Koos je "een verslag, want er staan tijden in"? Dan denk je dat tijdsaanduidingen een verslag maken. De tijden zijn argumenten, geen gebeurtenissen.

Onthoud: Wil de schrijver winnen?

Wie 's ochtends om half negen de snelweg op rijdt, weet dat de file er al staat. Dit jaar zijn er weer wegwerkzaamheden gepland, uitgerekend in de spits. Natuurlijk kan het ministerie niet alles in het weekend laten doen. Maar wie in het weekend werkt, kost geld, en dat is nu eenmaal op. Zo blijven forenzen dagelijks tien minuten extra in de auto zitten en daalt de kans dat iemand op tijd op zijn werk is. Wellicht is dat de bedoeling: een land waarin iedereen al in de auto meer tijd heeft om na te denken over zijn leven.

4. Welke zin laat het impliciete standpunt van tekst D het best zien?

  1. "Wie 's ochtends om half negen de snelweg op rijdt, weet dat de file er al staat."
  2. "Dit jaar zijn er weer wegwerkzaamheden gepland, uitgerekend in de spits."
  3. "Natuurlijk kan het ministerie niet alles in het weekend laten doen."
  4. de ironische slotzin over de tijd om na te denken
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Wie 's ochtends om half negen de snelweg op rijdt,..."? Dan denk je dat de eerste zin het standpunt is. Hij beschrijft de situatie, het standpunt volgt uit de rest.
  • B: Koos je "Dit jaar zijn er weer wegwerkzaamheden gepland,..."? Dan denk je dat deze zin het standpunt geeft. Hij noemt een feit, het oordeel zit in de ironie.
  • C: Koos je "Natuurlijk kan het ministerie niet alles in het..."? Dan denk je dat deze zin de mening geeft. Hij is onderdeel van de ironie, de slotzin laat het sterkst zien wat de schrijver vindt.
  • D (juist): Klopt: de ironie laat zien dat de schrijver de werkzaamheden afkeurt.

Onthoud: Waar gaat de ironie op uit?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands VWO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app