Slagio

Leren › Nederlands VWO › Domein A: Leesvaardigheid

Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen

Je beoordeelt een betoog op aanvaardbaarheid, controleerbaarheid, betrouwbaarheid van bronnen, relevantie, consistentie en toereikendheid, en je herkent drogredenen: onjuist gebruik van een argumentatieschema en overtreding van een discussieregel.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Een betoog beoordeel je op aanvaardbaarheid, controleerbaarheid, betrouwbare bronnen, relevantie, consistentie en toereikendheid. Een drogreden is een onjuist gebruik van een schema of een overtreding van een discussieregel.
Begrippenlijst
BegripKern
AanvaardbaarheidKlopt het, is het redelijk?
Betrouwbare bronOnafhankelijk, deskundig, representatief.
Relevantie, consistentie, toereikendheidSlaat het op de zaak, zonder tegenspraak, genoeg?
Overhaaste generalisatieVan één geval naar een regel.
Vals dilemma, verkeerde vergelijkingTwee keuzes of gelijke gevallen die dat niet zijn.
Persoonlijke aanval, cirkelredeneringOvertreden discussieregels.
1Een betoog beoordelen

Je beoordeelt een betoog op zes punten. Een feitelijk argument moet aanvaardbaar en controleerbaar zijn: klopt het en kun je het nagaan met een bron? Die bron moet betrouwbaar zijn: deskundig, onafhankelijk en, bij een onderzoek, met een voldoende grote en representatieve steekproef. Een enquête onder tweehonderd lezers van één magazine zegt weinig over alle Nederlanders. Een waarderend argument moet aanvaardbaar zijn: kan een redelijk mens het eens zijn met dit oordeel? Verder moet elk argument relevant zijn, de argumenten moeten consistent zijn zonder dat ze elkaar tegenspreken, en samen toereikend om het standpunt te dragen, ook tegenover de belangrijkste bezwaren. Op het examen noem je meestal één criterium en leg je in één zin uit waarom het niet voldoet.

aanvaardbaarcontroleerbaarde bronrelevantconsistenttoereikendoordeel over het betoogklopt het?te toetsen?betrouwbaar?over het punt?tegenspraak?genoeg?zes vragen
Zes beoordelingscriteria voor een betoog: aanvaardbaarheid, controleerbaarheid, betrouwbare bron, relevantie, consistentie en toereikendheid.
Onthoud: kies het criterium dat past en leg in één zin uit welk probleem het argument heeft.
2Drogredenen bij de schema's

Een drogreden is een fout in de redenering. Bij elk argumentatieschema hoort een eigen fout. Bij oorzaak-gevolg is dat het onjuist beroep op een oorzaak: dat twee dingen na elkaar gebeuren, betekent niet dat het ene het andere veroorzaakt. Bij een voorbeeld is het de overhaaste generalisatie: uit één geval volgt geen regel. Bij een vergelijking is het de verkeerde vergelijking: de gevallen verschillen op het punt dat telt. Bij voor- en nadelen kan een schrijver overdrijven of een vals dilemma schetsen met maar twee keuzes. Bij autoriteit is het een onjuist beroep: de genoemde persoon is geen deskundige op dit onderwerp, zoals een zanger over gezondheid. Bij een kenmerk geldt de fout als het genoemde kenmerk niet past bij de conclusie. Je benoemt de fout en de reden.

oorzaak-gevolgvoorbeeldvergelijkingvoor- en nadelenautoriteitonjuiste oorzaakoverhaaste generalisatieverkeerde vergelijkingoverdrijven, vals dilemmaonjuist beroep
Bij elk argumentatieschema hoort een eigen drogreden: een onjuiste oorzaak, overhaaste generalisatie, verkeerde vergelijking, overdrijven of vals dilemma en onjuist beroep.
Tip: herken eerst het schema, en zoek dan de bijbehorende fout: dat versnelt het benoemen.
3Drogredenen tegen de discussieregels

Sommige drogredenen overtreden een discussieregel. Bij een persoonlijke aanval val je de persoon aan in plaats van zijn argument: hij heeft zelf nooit een boek geschreven, dus wat weet hij ervan? Wie de bewijslast ontduikt, laat de tegenstander bewijzen dat een bewering niet klopt. Een cirkelredenering gebruikt als argument wat bewezen moet worden: het is goed omdat het verstandig is, en verstandig omdat het goed is. Bij vertekenen geef je het standpunt van de ander een extreme vorm en bestrijd je die, en bij het bespelen van het publiek speel je in op gevoelens of groepsdruk, zoals alle weldenkende mensen weten dit. Let op: een waar feit over een persoon kan nog steeds een persoonlijke aanval zijn als het niets zegt over de zaak waar het om gaat.

goedverstandigde persoonhet argumentcirkelredeneringpersoonlijke aanvalelk bewijst het andereraakt het argument niet
Cirkelredenering: twee beweringen bewijzen elkaar; persoonlijke aanval: de persoon wordt aangevallen en het argument blijft onaangeroerd.
Onthoud: een discussieregel is overtreden als de persoon, het standpunt of de bewijslast in de plaats komt van het argument.
4Een drogreden benoemen en uitleggen

Een examenvraag over een drogreden vraagt meestal twee dingen: noem de drogreden en leg uit waarom het er een is. Werk dan in drie stappen. Zoek eerst welk schema of welke discussieregel in de zin zit. Bepaal daarna wat er fout is aan de redenering. Formuleer tot slot een uitleg met de woorden van de tekst, bijvoorbeeld: de schrijver trekt uit één aanrijding de conclusie dat fietsen gevaarlijk is, en één geval is te weinig. Let op de valkuil dat een zin die waar is of een zin die aanstootgevend klinkt niet automatisch een drogreden is: het gaat om de redenering. Controleer ook of de drogreden bij het juiste schema hoort, want een beroep op een zanger is autoriteit, geen persoonlijke aanval. Na een benoemde drogreden kun je voorstellen hoe de schrijver het argument zou herstellen.

1 schema of regel2 de fout3 uitlegwat zit erin?wat klopt niet?één zin met tekstwoordeneen waar feit kan toch een drogreden zijnals het niets zegt over de zaak
Een drogreden benoemen in drie stappen: zoek het schema of de regel, bepaal de fout en formuleer de uitleg met woorden uit de tekst.
Tip: eindig je antwoord met een zin die laat zien waarom de redenering niet klopt, niet alleen met de naam van de drogreden.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Wat controleer je bij de aanvaardbaarheid van een feitelijk argument?

  1. of de schrijver het goed vindt klinken
  2. of het klopt en te controleren is
  3. of de lezer het er eerlijk mee eens is
  4. of het argument lang genoeg is
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "of de schrijver het goed vindt klinken"? Dan denk je dat de formulering telt. Aanvaardbaar is wat klopt, niet wat mooi klinkt.
  • B (juist): Klopt: een feitelijk argument moet juist en controleerbaar zijn, bijvoorbeeld met een bron.
  • C: Koos je "of de lezer het er eerlijk mee eens is"? Dan denk je dat een gevoel het criterium is. Dat past bij waarderende argumenten, een feit controleer je met gegevens.
  • D: Koos je "of het argument lang genoeg is"? Dan denk je dat de lengte iets zegt over de waarde. De lengte zegt niets, de juistheid is van belang.

Onthoud: Klopt het?

[1] In onze stad is het aantal winkeldiefstallen gestegen sinds de gemeente vorig jaar fietsstroken heeft aangelegd langs de grote doorgaande wegen. [2] Fietsstroken zijn dus slecht voor de veiligheid in de binnenstad. [3] Een bekende zanger heeft bovendien verklaard dat fietsen ongezond is vanwege de uitlaatgassen van auto's die er vlak langs rijden. [4] Mijn buurman is vorige maand op de fiets aangereden, dus fietsen is gevaarlijk. [5] De gemeente moet de fietsstroken daarom weer weghalen, voordat het nog erger wordt.

2. Waarom is het beroep op de zanger in zin 3 onjuist?

  1. omdat zangers nooit gelijk hebben over iets
  2. hij is geen deskundige op dit gebied
  3. omdat hij te veel verdient
  4. omdat hij uit een andere stad komt
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "omdat zangers nooit gelijk hebben over iets"? Dan denk je dat een beroep nooit mag. Een expert mag worden aangehaald, maar deze is geen deskundige op dit gebied.
  • B (juist): Klopt: een autoriteit moet deskundig zijn op het onderwerp; beroemd zijn is niet genoeg.
  • C: Koos je "omdat hij te veel verdient"? Dan denk je dat het om zijn inkomen gaat. Dat is niet relevant, het gaat om deskundigheid.
  • D: Koos je "omdat hij uit een andere stad komt"? Dan denk je dat de herkomst van belang is. De herkomst zegt niets, de deskundigheid wel.

Onthoud: Is hij expert?

[1] In onze stad is het aantal winkeldiefstallen gestegen sinds de gemeente vorig jaar fietsstroken heeft aangelegd langs de grote doorgaande wegen. [2] Fietsstroken zijn dus slecht voor de veiligheid in de binnenstad. [3] Een bekende zanger heeft bovendien verklaard dat fietsen ongezond is vanwege de uitlaatgassen van auto's die er vlak langs rijden. [4] Mijn buurman is vorige maand op de fiets aangereden, dus fietsen is gevaarlijk. [5] De gemeente moet de fietsstroken daarom weer weghalen, voordat het nog erger wordt.

3. Hoe laat je zien dat er in zin 1 en 2 geen oorzaak-gevolgverband is?

  1. andere oorzaken of toeval aantonen
  2. bewijzen dat fietsstroken gevaarlijk zijn
  3. aantonen dat winkeldiefstallen nooit stijgen
  4. de gemeente aanvallen om haar beleid
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: zonder bewijs voor een oorzakelijk verband kan de stijging ook een andere oorzaak hebben of toeval zijn.
  • B: Koos je "bewijzen dat fietsstroken gevaarlijk zijn"? Dan denk je dat je de stelling van de schrijver bevestigt. Je hoeft alleen het verband te weerleggen, niet de fietsstroken te beoordelen.
  • C: Koos je "aantonen dat winkeldiefstallen nooit stijgen"? Dan denk je dat je een algemene regel moet weerleggen. Het gaat om dit verband, dat je ter discussie stelt.
  • D: Koos je "de gemeente aanvallen om haar beleid"? Dan denk je dat je de bestuurders moet aanvallen. Dat is een drogreden zelf, het gaat om het verband.

Onthoud: Zijn er andere oorzaken?

[1] In onze stad is het aantal winkeldiefstallen gestegen sinds de gemeente vorig jaar fietsstroken heeft aangelegd langs de grote doorgaande wegen. [2] Fietsstroken zijn dus slecht voor de veiligheid in de binnenstad. [3] Een bekende zanger heeft bovendien verklaard dat fietsen ongezond is vanwege de uitlaatgassen van auto's die er vlak langs rijden. [4] Mijn buurman is vorige maand op de fiets aangereden, dus fietsen is gevaarlijk. [5] De gemeente moet de fietsstroken daarom weer weghalen, voordat het nog erger wordt.

4. Een leerling zegt: "Zin 3 is een goed argument, want de zanger is beroemd." Wat klopt er niet?

  1. niets: bekende mensen hebben altijd gelijk
  2. dat zangers geen mening mogen hebben
  3. dat de zanger te weinig verdient
  4. beroemd is niet deskundig
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "niets: bekende mensen hebben altijd gelijk"? Dan denk je dat beroemdheid gezag geeft. Gezag komt van deskundigheid, niet van bekendheid.
  • B: Koos je "dat zangers geen mening mogen hebben"? Dan denk je dat het om het recht op een mening gaat. Iedereen mag een mening hebben, maar het is geen bewijs.
  • C: Koos je "dat de zanger te weinig verdient"? Dan denk je dat het om geld gaat. Het gaat om deskundigheid, niet om inkomen.
  • D (juist): Klopt: een autoriteit moet verstand van het onderwerp hebben; bekendheid is niet genoeg.

Onthoud: Beroemd of deskundig?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands VWO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app