Leren › Scheikunde HAVO › Begrippen
Begrippenlijst Scheikunde HAVO
191 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.
- Aanname
- Keuze in een LCA-berekening, zoals de levensduur, het aantal keer hergebruik of de stroommix. Levenscyclusanalyse →
- Activeringsenergie
- De minimale energie die nodig is om een reactie op gang te brengen. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Additief
- Stof die aan voedsel wordt toegevoegd, zoals een conserveermiddel of kleurstof. Chemie in voeding en energie →
- Additiepolymerisatie
- Polymerisatie van monomeren met een C=C-binding, waarbij geen bijproduct ontstaat. Polymeren →
- Additiereactie
- Reactie waarbij een molecuul aan een dubbele binding wordt gekoppeld; er ontstaat één product. Reactietypen in de koolstofchemie →
- ADI
- Aanvaardbare dagelijkse inname: de hoeveelheid per kg lichaamsgewicht die je elke dag veilig kunt binnenkrijgen. Chemie in voeding en energie →
- Afvalfase
- De verwerking van het product na gebruik: hergebruik, recycling, verbranden of storten. Levenscyclusanalyse →
- Alcohol
- Stof met een OH-groep aan een koolstofatoom; de naam eindigt op -ol. Functionele groepen herkennen →
- Alcoholdeel
- Het deel van een ester aan de enkel gebonden O; krijgt in de naam de uitgang -yl. Esters en estervorming →
- Alkaan
- Verzadigde koolwaterstof met alleen enkele bindingen; algemene formule CₙH₂ₙ₊₂. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Alkeen
- Onverzadigde koolwaterstof met één dubbele C=C-binding; algemene formule CₙH₂ₙ. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Amine
- Stof met een aminogroep; zwakke base, de naam eindigt op -amine. Functionele groepen herkennen →
- Aminogroep
- De groep −NH₂; kenmerk van de amines. Functionele groepen herkennen →
- Aminozuur
- Stof met zowel een aminogroep als een carboxylgroep; bouwsteen van eiwitten. Functionele groepen herkennen →
- Antioxidant
- Stof die eerder met zuurstof reageert dan het voedsel, zoals vitamine C (E300). Chemie in voeding en energie →
- Atoomeconomie
- Massa van het gewenste product gedeeld door de massa van alle beginstoffen, keer 100%. Duurzaamheid en groene chemie →
- Autokatalysator
- Katalysator van platina en rodium in de uitlaat die CO, NOₓ en onverbrande brandstof omzet. Reactiesnelheid en katalyse →
- Base
- Deeltje dat een H⁺-ion opneemt (Brønsted). Zuren, basen en pH →
- Batchproces
- Productieproces dat in porties wordt uitgevoerd: vullen, reageren, legen. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Beginstof
- Stof die bij een reactie verdwijnt; staat links van de pijl. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Beperkende stof
- De beginstof die als eerste op is; bepaalt hoeveel product er ontstaat. Rekenen aan reacties →
- Bijproduct
- Stof die naast het gewenste product ontstaat en de atoomeconomie verlaagt. Duurzaamheid en groene chemie →
- Binas tabel 48
- Tabel met redoxkoppels: oxidatoren links met de sterkste boven, reductoren rechts met de sterkste onder. Redoxreacties →
- Bindingsenergie
- Energie die nodig is om een binding te verbreken; bij het vormen komt dezelfde energie vrij (Binas 58). Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Bio-ethanol
- Ethanol gemaakt door vergisting van suikers uit planten. Chemie in voeding en energie →
- Biodiesel
- Brandstof gemaakt uit plantaardige olie en methanol, met glycerol als bijproduct. Chemie in voeding en energie →
- Biogas
- Gas, vooral methaan, dat ontstaat als bacteriën zonder zuurstof mest en afval afbreken. Chemie in voeding en energie →
- Blokschema
- Schema van een proces met blokken voor bewerkingen en pijlen voor stofstromen. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Botsende-deeltjesmodel
- Model waarin een reactie alleen plaatsvindt als deeltjes effectief met elkaar botsen. Reactiesnelheid en katalyse →
- Broeikaseffect
- Opwarming doordat broeikasgassen een deel van de warmtestraling van de aarde vasthouden. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Broeikasgas
- Gas dat infraroodstraling opneemt, zoals CO₂, methaan en waterdamp. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Broomwatertest
- Test op een C=C-binding: broomwater ontkleurt snel door additie van broom. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Carbonzuur
- Stof met een carboxylgroep; zwak zuur, de naam eindigt op -zuur. Functionele groepen herkennen →
- Carboxylgroep
- De groep −COOH: een C met een dubbel gebonden O en een OH; kenmerk van carbonzuren. Functionele groepen herkennen →
- CFK
- Chloorfluorkoolwaterstof: stabiele stof die in de stratosfeer chlooratomen levert die ozon afbreken. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Chemisch evenwicht
- Toestand waarin heengaande en teruggaande reactie even snel verlopen en de concentraties constant zijn. Chemisch evenwicht →
- Chemische recycling
- Polymeerketens afbreken tot monomeren om er opnieuw zuiver materiaal van te maken. Duurzaamheid en groene chemie →
- Circulaire economie
- Economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk in gebruik blijven en weinig afval ontstaat. Duurzaamheid en groene chemie →
- CO₂-equivalent
- Hoeveelheid broeikasgassen omgerekend naar de hoeveelheid CO₂ met hetzelfde opwarmend effect. Levenscyclusanalyse →
- CO₂-opslag
- CO₂ afvangen bij een bron en onder de grond opslaan, bijvoorbeeld in lege gasvelden. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Coëfficiënt
- Getal vóór een formule: het aantal moleculen of formule-eenheden. Dit getal pas je aan bij het kloppend maken. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Concentratie
- Hoeveelheid opgeloste stof per liter; hoger betekent vaker botsen. Reactiesnelheid en katalyse →
- Concentratiebreuk
- De breuk uit de evenwichtsvoorwaarde, ingevuld met de concentraties van dat moment. Chemisch evenwicht →
- Condensatiepolymerisatie
- Polymerisatie van monomeren met twee reactieve groepen, waarbij water vrijkomt. Polymeren →
- Condensatiereactie
- Reactie waarbij twee moleculen samengaan onder afsplitsing van water. Esters en estervorming →
- Continuproces
- Productieproces waarbij voortdurend grondstoffen erin en producten eruit gaan. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Covalentie
- Het aantal atoombindingen dat een atoom vormt: C 4, N 3, O 2, H 1. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Denaturatie
- Blijvende verandering van de vorm van een eiwit door hitte, waardoor een enzym niet meer werkt. Reactiesnelheid en katalyse →
- Downcycling
- Recycling waarbij het materiaal een lagere kwaliteit krijgt. Duurzaamheid en groene chemie →
- Dwarsverbinding
- Atoombinding tussen twee polymeerketens, waardoor een netwerk ontstaat. Polymeren →
- Dynamisch evenwicht
- Evenwicht waarin de reacties op deeltjesniveau doorgaan, terwijl je van buiten geen verandering ziet. Chemisch evenwicht →
- E-nummer
- Code voor een additief dat in de EU is beoordeeld en toegestaan. Chemie in voeding en energie →
- Edel metaal
- Metaal dat hoger staat dan H₂, zoals koper, zilver en goud; een zwakke reductor. Redoxreacties →
- Effectieve botsing
- Botsing met minstens de activeringsenergie en de juiste richting, die tot een reactie leidt. Reactiesnelheid en katalyse →
- Eindproduct
- Het product aan het eind van de keten dat de klant gebruikt. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Eiwit
- Keten van aminozuren; de enige grote voedingsstof met stikstof. Chemie in voeding en energie →
- Elektrochemische cel
- Opstelling waarin een redoxreactie stroom levert doordat de elektronen via een draad gaan. Redoxreacties →
- Endotherm
- Proces waarbij energie nodig is; ΔE is positief. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Energie-effect
- ΔE = energie van de producten − energie van de beginstoffen. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Energie-inhoud
- Energie die een voedingsstof per gram levert: vet 37 kJ, koolhydraat en eiwit 17 kJ. Chemie in voeding en energie →
- Energiediagram
- Diagram met de energie van beginstoffen, overgangstoestand en producten tijdens het reactieverloop. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Enzym
- Eiwit dat in levende cellen als katalysator werkt; gaat kapot bij hoge temperatuur. Reactiesnelheid en katalyse →
- Equivalentiepunt
- Punt in een titratie waarop precies evenveel mol zuur als base heeft gereageerd. Zuren, basen en pH →
- Ester
- Stof met de groep −COO− tussen twee koolstofketens; ontstaat uit een alcohol en een carbonzuur. Esters en estervorming →
- Estergroep
- De groep −COO−: een C met een dubbel gebonden O en een O die naar een tweede keten gaat. Esters en estervorming →
- Ethylgroep
- De zijtak −CH₂−CH₃. Isomerie en naamgeving →
- Evenwichtsconstante
- K: de waarde van de concentratiebreuk in evenwicht; hangt alleen af van de temperatuur. Chemisch evenwicht →
- Evenwichtsvoorwaarde
- Concentratiebreuk met de producten boven en de beginstoffen onder, coëfficiënten als exponent. Chemisch evenwicht →
- Exotherm
- Proces waarbij energie vrijkomt, meestal als warmte; ΔE is negatief. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Fractie
- Deel van aardolie met moleculen van ongeveer dezelfde grootte en hetzelfde kookpunttraject. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Fractionele destillatie
- Scheiding van aardolie in fracties met verschillende kookpunttrajecten in een destillatietoren. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Functionele eenheid
- De dienst waarop je producten vergelijkt, zoals 100 keer drinken of 1000 liter verpakte melk. Levenscyclusanalyse →
- Functionele groep
- Atoomgroep in een molecuul die de karakteristieke eigenschappen en reacties van de stof bepaalt. Functionele groepen herkennen →
- Gebruiksfase
- De fase waarin het product gebruikt wordt, bijvoorbeeld met stroom- of brandstofverbruik. Levenscyclusanalyse →
- Gesloten systeem
- Ruimte waar geen stoffen in of uit kunnen; alleen daar stelt een evenwicht zich in. Chemisch evenwicht →
- Gestapelde staafgrafiek
- Grafiek waarin elke staaf is opgebouwd uit de bijdragen van de verschillende fasen. Levenscyclusanalyse →
- Glycerol
- Alcohol met drie OH-groepen (propaan-1,2,3-triol); vormt met drie vetzuren een vet. Esters en estervorming →
- Groene chemie
- Ontwerp van chemische processen met zo min mogelijk afval, gevaar en energieverbruik. Duurzaamheid en groene chemie →
- Groene waterstof
- Waterstof gemaakt door elektrolyse van water met duurzaam opgewekte stroom. Duurzaamheid en groene chemie →
- Grondstof
- Stof uit de natuur waarmee een productieketen begint, zoals aardolie of steenzout. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Halfreactie
- Vergelijking van wat één deeltje doet, met de elektronen erbij; bij een reductor staan ze rechts, bij een oxidator links. Redoxreacties →
- Halogeenalkaan
- Alkaan met een F-, Cl-, Br- of I-atoom; naam met voorvoegsel zoals chloor-. Functionele groepen herkennen →
- Harden van olie
- Additie van waterstof aan de dubbele bindingen in plantaardige olie, met nikkel als katalysator. Reactietypen in de koolstofchemie →
- Heengaande reactie
- De reactie van links naar rechts in een evenwichtsvergelijking. Chemisch evenwicht →
- Hernieuwbare grondstof
- Grondstof die binnen korte tijd opnieuw groeit, zoals hout of suikerbiet. Duurzaamheid en groene chemie →
- Homologe reeks
- Reeks verbindingen waarin elk volgend lid één CH₂-groep meer heeft. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Hoofdketen
- De langste ononderbroken koolstofketen in een molecuul; bepaalt de stam van de naam. Isomerie en naamgeving →
- Hydrofiel
- Watervriendelijk: kan waterstofbruggen vormen met water, zoals een OH-groep. Functionele groepen herkennen →
- Hydrofoob
- Waterafstotend: kan geen waterstofbruggen vormen, zoals een lange koolstofketen. Functionele groepen herkennen →
- Hydrolyse
- Splitsing van een ester met water in een carbonzuur en een alcohol. Esters en estervorming →
- Hydroxylgroep
- De groep −OH; kenmerk van de alcoholen. Functionele groepen herkennen →
- Index
- Klein getal rechtsonder een atoomsymbool: hoeveel van die atomen in één deeltje zitten. Hoort bij de formule en verander je nooit. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Indicator
- Stof die van kleur verandert in een bepaald pH-gebied. Zuren, basen en pH →
- Infraroodstraling
- Warmtestraling die het aardoppervlak uitzendt. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Ionvergelijking
- Reactievergelijking met alleen de deeltjes die echt reageren; atomen en lading moeten links en rechts gelijk zijn. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Isomeren
- Stoffen met dezelfde molecuulformule maar een andere structuurformule. Isomerie en naamgeving →
- Katalysator
- Stof die een reactie versnelt door de activeringsenergie te verlagen, zonder zelf verbruikt te worden. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Kloppend
- Van elke atoomsoort staan links en rechts evenveel atomen (en bij ionen is ook de lading gelijk). Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Koolhydraat
- Voedingsstof als suiker of zetmeel, opgebouwd uit C, H en O; zetmeel is een keten van glucose. Chemie in voeding en energie →
- Koolstofmonoxide
- CO: giftig, kleurloos en reukloos gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding. Reactietypen in de koolstofchemie →
- Koolstofskelet
- Weergave van alleen de C-atomen en hun bindingen; de H-atomen vul je zelf aan. Isomerie en naamgeving →
- Koolwaterstof
- Stof waarvan de moleculen alleen uit koolstof- en waterstofatomen bestaan. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Koud kompres
- Zakje waarin een zout endotherm oplost, zodat het warmte opneemt en koud aanvoelt. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Kraken
- Splitsen van grote koolwaterstofmoleculen in kleinere alkanen en alkenen bij hoge temperatuur. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Ladder van Lansink
- Rangorde voor afval: voorkomen, hergebruiken, recyclen, verbranden met energie, storten. Duurzaamheid en groene chemie →
- Levenscyclusanalyse
- Methode om de milieubelasting van een product over alle fasen van zijn leven op te tellen (LCA). Levenscyclusanalyse →
- Ligging van een evenwicht
- Of er in evenwicht vooral beginstof (links) of vooral product (rechts) aanwezig is. Chemisch evenwicht →
- Lipase
- Enzym dat de hydrolyse van vetten in de darmen versnelt. Esters en estervorming →
- Methylgroep
- De zijtak −CH₃. Isomerie en naamgeving →
- Milieu-indicator
- Maat voor één soort milieuschade, zoals klimaat, watergebruik of fossiele grondstoffen. Levenscyclusanalyse →
- Milieubelasting
- De totale schade die een product veroorzaakt aan klimaat, water, bodem en grondstoffen. Levenscyclusanalyse →
- Mol
- Vaste hoeveelheid deeltjes: 6,02 · 10²³. Hiermee tel je deeltjes in grote aantallen. Rekenen aan reacties →
- Molair volume
- Volume van 1 mol gas: 24,5 L/mol bij 298 K en standaarddruk, 22,4 L/mol bij 273 K. Rekenen aan reacties →
- Molaire massa
- De massa van 1 mol van een stof in g/mol; som van de atoommassa’s uit Binas, elk keer de index. Rekenen aan reacties →
- Molecuulformule
- Formule die aangeeft welke atomen en hoeveel van elk in een molecuul zitten, zoals C₃H₈. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Molverhouding
- De verhouding tussen de coëfficiënten in een kloppende reactievergelijking; geldt voor mol, niet voor gram. Rekenen aan reacties →
- Monomeer
- Klein molecuul dat de bouwsteen is van een polymeer. Polymeren →
- Neutraliseren
- Reactie van H₃O⁺ met OH⁻ tot water: H₃O⁺ + OH⁻ → 2 H₂O. Zuren, basen en pH →
- Omkeerbare reactie
- Reactie die zowel naar rechts als naar links kan verlopen; genoteerd met ⇄. Chemisch evenwicht →
- Omslagtraject
- Het pH-gebied waarin een indicator van kleur verandert (Binas tabel 52). Zuren, basen en pH →
- Onedel metaal
- Metaal dat lager staat dan H₂ in Binas 48 en met H⁺ reageert tot waterstofgas. Redoxreacties →
- Onverzadigd
- Met één of meer dubbele C=C-bindingen; aan de dubbele binding kan nog iets vast. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Onvolledige verbranding
- Verbranding met te weinig zuurstof; er ontstaat ook koolstofmono-oxide (CO) of roet (C). Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Open systeem
- Ruimte waar stoffen in en uit kunnen, zoals een gas dat ontsnapt; de reactie kan dan aflopen. Chemisch evenwicht →
- Opofferingsmetaal
- Sterkere reductor, zoals zink, die in plaats van ijzer elektronen afstaat. Redoxreacties →
- Overmaat
- Een beginstof waarvan na de reactie nog iets over is. Rekenen aan reacties →
- Oxidator
- Deeltje dat elektronen opneemt, zoals een metaalion of een halogeen. Redoxreacties →
- Oxoniumion
- H₃O⁺: ontstaat als water een H⁺ opneemt; maakt een oplossing zuur. Zuren, basen en pH →
- Ozonlaag
- Laag met ozon (O₃) in de stratosfeer die UV-straling van de zon tegenhoudt. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- pH
- Maat voor de zuurgraad: pH = −log [H₃O⁺]. Bij 25 °C is pH 7 neutraal. Zuren, basen en pH →
- PLA
- Polymelkzuur: een composteerbare polyester gemaakt uit melkzuur. Polymeren →
- Plaatsisomeren
- Isomeren die alleen verschillen in de plaats van een functionele groep of dubbele binding. Isomerie en naamgeving →
- Plaatsnummer
- Getal in de naam dat aangeeft aan welk C-atoom een zijtak, groep of dubbele binding zit. Isomerie en naamgeving →
- pOH
- pOH = −log [OH⁻]; bij 25 °C geldt pH + pOH = 14,00. Zuren, basen en pH →
- Polyamide
- Condensatiepolymeer uit een diamine en een dicarbonzuur, zoals nylon. Polymeren →
- Polyester
- Condensatiepolymeer met estergroepen in de keten, bijvoorbeeld uit een diol en een dicarbonzuur. Polymeren →
- Polymeer
- Reuzenmolecuul dat bestaat uit duizenden aan elkaar gekoppelde monomeren. Polymeren →
- Praktische opbrengst
- De hoeveelheid product die je in het echt krijgt. Rekenen aan reacties →
- Reactieproduct
- Stof die bij een reactie ontstaat; staat rechts van de pijl. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Reactiesnelheid
- De hoeveelheid stof die per tijdseenheid wordt omgezet; het aantal effectieve botsingen per seconde. Reactiesnelheid en katalyse →
- Reactietype
- Soort reactie, herkenbaar aan wat er bijkomt, afgaat of wisselt. Reactietypen in de koolstofchemie →
- Reactievergelijking
- Korte schrijfwijze van een reactie met formules: beginstoffen links, reactieproducten rechts, een pijl ertussen. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Reactiewarmte
- Het energie-effect van een reactie: som vormingswarmten producten min som vormingswarmten beginstoffen. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Recirculatie
- Het terugvoeren van stoffen die niet hebben gereageerd naar de reactor. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Recycling
- Materiaal uit afval opnieuw verwerken tot grondstof voor nieuwe producten. Duurzaamheid en groene chemie →
- Redoxreactie
- Reactie waarbij elektronen van een reductor naar een oxidator gaan. Redoxreacties →
- Reductor
- Deeltje dat elektronen afstaat, zoals een metaalatoom. Redoxreacties →
- Rekenschema
- Gram gegeven → mol gegeven → (molverhouding) → mol gevraagd → gram gevraagd. Rekenen aan reacties →
- Rendement
- Praktische opbrengst gedeeld door theoretische opbrengst, keer 100%. Rekenen aan reacties →
- Repeterende eenheid
- Het stukje dat in een polymeerketen steeds terugkomt. Polymeren →
- Roesten
- Redoxreactie van ijzer met zuurstof waarbij water nodig is. Redoxreacties →
- Roet
- Koolstofdeeltjes die ontstaan bij onvolledige verbranding en een vlam geel laten gloeien. Reactietypen in de koolstofchemie →
- Rookgasontzwaveling
- Verwijderen van SO₂ uit rookgas door het te binden aan kalk. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Standaarddruk
- p₀ = 1,013 · 10⁵ Pa; de druk waarbij het molair volume in Binas geldt. Rekenen aan reacties →
- Sterk zuur
- Zuur dat in water volledig splitst in ionen, zoals HCl, HNO₃ en H₂SO₄. Zuren, basen en pH →
- Stikstofoxiden
- NO en NO₂ (NOₓ), ontstaan bij hoge temperatuur uit stikstof en zuurstof uit de lucht. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Stofexplosie
- Explosie doordat fijn verdeelde brandbare stof in lucht vrijwel tegelijk verbrandt. Reactiesnelheid en katalyse →
- Stroommix
- De verdeling van de bronnen waaruit elektriciteit wordt opgewekt, zoals kolen, gas, wind en zon. Levenscyclusanalyse →
- Structuurformule
- Weergave van een molecuul waarin je ziet welk atoom aan welk atoom vastzit. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Structuurisomerie
- Isomerie waarbij de atomen in een andere volgorde aan elkaar vastzitten. Isomerie en naamgeving →
- Substitutiereactie
- Reactie waarbij een atoom in een molecuul wordt vervangen door een ander atoom; er ontstaat ook HX. Reactietypen in de koolstofchemie →
- Systematische naam
- Naam volgens vaste regels: stam van de langste keten, zijtakken met plaatsnummers, uitgang voor de groep. Isomerie en naamgeving →
- Teruggaande reactie
- De reactie van rechts naar links in een evenwichtsvergelijking. Chemisch evenwicht →
- Theoretische opbrengst
- De maximale hoeveelheid product volgens de berekening. Rekenen aan reacties →
- Thermoharder
- Kunststof met dwarsverbindingen tussen de ketens die bij verwarmen niet smelt. Polymeren →
- Thermoplast
- Kunststof met losse ketens die bij verwarmen zacht wordt en smelt. Polymeren →
- Titratie
- Bepaling van een onbekende concentratie door druppelsgewijs een oplossing met bekende concentratie toe te voegen tot het equivalentiepunt. Zuren, basen en pH →
- Toestandsaanduiding
- (s) vast, (l) vloeibaar, (g) gas, (aq) opgelost in water; staat achter de formule. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Totaalreactie
- Optelsom van de halfreacties nadat het aantal elektronen gelijk is gemaakt; elektronen vallen weg. Redoxreacties →
- Tussenproduct
- Stof die in een fabriek gemaakt wordt om verder te verwerken tot een ander product. Grondstoffen, materialen en industrie →
- Twee-atomige elementen
- H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, Br₂ en I₂: deze elementen schrijf je als stof altijd met index 2. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- UV-straling
- Ultraviolette straling van de zon, schadelijk voor huid, ogen en planten. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Van wieg tot graf
- De hele levensloop van een product, van grondstofwinning tot afvalverwerking. Levenscyclusanalyse →
- Vanderwaalskrachten
- Aantrekking tussen moleculen; sterker naarmate de moleculen groter zijn. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Verbrandingswarmte
- Energie die vrijkomt bij de volledige verbranding van 1 mol of 1 gram brandstof. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Verdelingsgraad
- Mate waarin een vaste stof fijn verdeeld is; poeder heeft een groter oppervlak dan een blok. Reactiesnelheid en katalyse →
- Verestering
- Reactie van een alcohol met een carbonzuur tot een ester en water; een evenwichtsreactie. Esters en estervorming →
- Versterkt broeikaseffect
- Extra opwarming door broeikasgassen die door de mens worden uitgestoten. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Vertakt
- Met één of meer zijtakken; een vertakt molecuul is compacter dan een rechte keten. Isomerie en naamgeving →
- Verzadigd
- Met alleen enkele bindingen tussen de C-atomen; er kan geen waterstof meer bij. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
- Vet
- Ester van glycerol met drie vetzuren (triglyceride). Esters en estervorming →
- Vetzuur
- Carbonzuur met een lange koolstofketen, bouwsteen van vetten. Esters en estervorming →
- Volledige verbranding
- Verbranding met genoeg zuurstof; een koolwaterstof geeft dan koolstofdioxide en water. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Vormingswarmte
- Energie-effect bij het vormen van 1 mol stof uit de elementen (Binas 57); voor elementen 0. Energie-effect: endotherm en exotherm →
- Wet van behoud van massa
- Bij een reactie verdwijnen en ontstaan geen atomen, dus de totale massa voor en na de reactie is gelijk. Reactievergelijkingen kloppend maken →
- Zijtak
- Koolstofgroep die aan de hoofdketen vastzit, zoals een methyl- of ethylgroep. Isomerie en naamgeving →
- Zoutbrug
- Verbinding tussen twee halfcellen waardoor ionen kunnen bewegen, zodat er geen lading ophoopt. Redoxreacties →
- Zure regen
- Regen met een pH lager dan 5,6 door zwavelzuur en salpeterzuur uit SO₂ en NOₓ. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
- Zuur
- Deeltje dat een H⁺-ion afstaat (Brønsted). Zuren, basen en pH →
- Zuurdeel
- Het deel van een ester met de C=O; krijgt in de naam de uitgang -oaat. Esters en estervorming →
- Zwak zuur
- Zuur dat maar voor een klein deel splitst; er ontstaat een evenwicht, zoals bij azijnzuur. Zuren, basen en pH →
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app