Slagio

Leren › Scheikunde HAVO › Begrippen

Begrippenlijst Scheikunde HAVO

191 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.

Aanname
Keuze in een LCA-berekening, zoals de levensduur, het aantal keer hergebruik of de stroommix. Levenscyclusanalyse →
Activeringsenergie
De minimale energie die nodig is om een reactie op gang te brengen. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Additief
Stof die aan voedsel wordt toegevoegd, zoals een conserveermiddel of kleurstof. Chemie in voeding en energie →
Additiepolymerisatie
Polymerisatie van monomeren met een C=C-binding, waarbij geen bijproduct ontstaat. Polymeren →
Additiereactie
Reactie waarbij een molecuul aan een dubbele binding wordt gekoppeld; er ontstaat één product. Reactietypen in de koolstofchemie →
ADI
Aanvaardbare dagelijkse inname: de hoeveelheid per kg lichaamsgewicht die je elke dag veilig kunt binnenkrijgen. Chemie in voeding en energie →
Afvalfase
De verwerking van het product na gebruik: hergebruik, recycling, verbranden of storten. Levenscyclusanalyse →
Alcohol
Stof met een OH-groep aan een koolstofatoom; de naam eindigt op -ol. Functionele groepen herkennen →
Alcoholdeel
Het deel van een ester aan de enkel gebonden O; krijgt in de naam de uitgang -yl. Esters en estervorming →
Alkaan
Verzadigde koolwaterstof met alleen enkele bindingen; algemene formule CₙH₂ₙ₊₂. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Alkeen
Onverzadigde koolwaterstof met één dubbele C=C-binding; algemene formule CₙH₂ₙ. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Amine
Stof met een aminogroep; zwakke base, de naam eindigt op -amine. Functionele groepen herkennen →
Aminogroep
De groep −NH₂; kenmerk van de amines. Functionele groepen herkennen →
Aminozuur
Stof met zowel een aminogroep als een carboxylgroep; bouwsteen van eiwitten. Functionele groepen herkennen →
Antioxidant
Stof die eerder met zuurstof reageert dan het voedsel, zoals vitamine C (E300). Chemie in voeding en energie →
Atoomeconomie
Massa van het gewenste product gedeeld door de massa van alle beginstoffen, keer 100%. Duurzaamheid en groene chemie →
Autokatalysator
Katalysator van platina en rodium in de uitlaat die CO, NOₓ en onverbrande brandstof omzet. Reactiesnelheid en katalyse →
Base
Deeltje dat een H⁺-ion opneemt (Brønsted). Zuren, basen en pH →
Batchproces
Productieproces dat in porties wordt uitgevoerd: vullen, reageren, legen. Grondstoffen, materialen en industrie →
Beginstof
Stof die bij een reactie verdwijnt; staat links van de pijl. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Beperkende stof
De beginstof die als eerste op is; bepaalt hoeveel product er ontstaat. Rekenen aan reacties →
Bijproduct
Stof die naast het gewenste product ontstaat en de atoomeconomie verlaagt. Duurzaamheid en groene chemie →
Binas tabel 48
Tabel met redoxkoppels: oxidatoren links met de sterkste boven, reductoren rechts met de sterkste onder. Redoxreacties →
Bindingsenergie
Energie die nodig is om een binding te verbreken; bij het vormen komt dezelfde energie vrij (Binas 58). Energie-effect: endotherm en exotherm →
Bio-ethanol
Ethanol gemaakt door vergisting van suikers uit planten. Chemie in voeding en energie →
Biodiesel
Brandstof gemaakt uit plantaardige olie en methanol, met glycerol als bijproduct. Chemie in voeding en energie →
Biogas
Gas, vooral methaan, dat ontstaat als bacteriën zonder zuurstof mest en afval afbreken. Chemie in voeding en energie →
Blokschema
Schema van een proces met blokken voor bewerkingen en pijlen voor stofstromen. Grondstoffen, materialen en industrie →
Botsende-deeltjesmodel
Model waarin een reactie alleen plaatsvindt als deeltjes effectief met elkaar botsen. Reactiesnelheid en katalyse →
Broeikaseffect
Opwarming doordat broeikasgassen een deel van de warmtestraling van de aarde vasthouden. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Broeikasgas
Gas dat infraroodstraling opneemt, zoals CO₂, methaan en waterdamp. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Broomwatertest
Test op een C=C-binding: broomwater ontkleurt snel door additie van broom. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Carbonzuur
Stof met een carboxylgroep; zwak zuur, de naam eindigt op -zuur. Functionele groepen herkennen →
Carboxylgroep
De groep −COOH: een C met een dubbel gebonden O en een OH; kenmerk van carbonzuren. Functionele groepen herkennen →
CFK
Chloorfluorkoolwaterstof: stabiele stof die in de stratosfeer chlooratomen levert die ozon afbreken. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Chemisch evenwicht
Toestand waarin heengaande en teruggaande reactie even snel verlopen en de concentraties constant zijn. Chemisch evenwicht →
Chemische recycling
Polymeerketens afbreken tot monomeren om er opnieuw zuiver materiaal van te maken. Duurzaamheid en groene chemie →
Circulaire economie
Economie waarin grondstoffen zo lang mogelijk in gebruik blijven en weinig afval ontstaat. Duurzaamheid en groene chemie →
CO₂-equivalent
Hoeveelheid broeikasgassen omgerekend naar de hoeveelheid CO₂ met hetzelfde opwarmend effect. Levenscyclusanalyse →
CO₂-opslag
CO₂ afvangen bij een bron en onder de grond opslaan, bijvoorbeeld in lege gasvelden. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Coëfficiënt
Getal vóór een formule: het aantal moleculen of formule-eenheden. Dit getal pas je aan bij het kloppend maken. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Concentratie
Hoeveelheid opgeloste stof per liter; hoger betekent vaker botsen. Reactiesnelheid en katalyse →
Concentratiebreuk
De breuk uit de evenwichtsvoorwaarde, ingevuld met de concentraties van dat moment. Chemisch evenwicht →
Condensatiepolymerisatie
Polymerisatie van monomeren met twee reactieve groepen, waarbij water vrijkomt. Polymeren →
Condensatiereactie
Reactie waarbij twee moleculen samengaan onder afsplitsing van water. Esters en estervorming →
Continuproces
Productieproces waarbij voortdurend grondstoffen erin en producten eruit gaan. Grondstoffen, materialen en industrie →
Covalentie
Het aantal atoombindingen dat een atoom vormt: C 4, N 3, O 2, H 1. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Denaturatie
Blijvende verandering van de vorm van een eiwit door hitte, waardoor een enzym niet meer werkt. Reactiesnelheid en katalyse →
Downcycling
Recycling waarbij het materiaal een lagere kwaliteit krijgt. Duurzaamheid en groene chemie →
Dwarsverbinding
Atoombinding tussen twee polymeerketens, waardoor een netwerk ontstaat. Polymeren →
Dynamisch evenwicht
Evenwicht waarin de reacties op deeltjesniveau doorgaan, terwijl je van buiten geen verandering ziet. Chemisch evenwicht →
E-nummer
Code voor een additief dat in de EU is beoordeeld en toegestaan. Chemie in voeding en energie →
Edel metaal
Metaal dat hoger staat dan H₂, zoals koper, zilver en goud; een zwakke reductor. Redoxreacties →
Effectieve botsing
Botsing met minstens de activeringsenergie en de juiste richting, die tot een reactie leidt. Reactiesnelheid en katalyse →
Eindproduct
Het product aan het eind van de keten dat de klant gebruikt. Grondstoffen, materialen en industrie →
Eiwit
Keten van aminozuren; de enige grote voedingsstof met stikstof. Chemie in voeding en energie →
Elektrochemische cel
Opstelling waarin een redoxreactie stroom levert doordat de elektronen via een draad gaan. Redoxreacties →
Endotherm
Proces waarbij energie nodig is; ΔE is positief. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Energie-effect
ΔE = energie van de producten − energie van de beginstoffen. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Energie-inhoud
Energie die een voedingsstof per gram levert: vet 37 kJ, koolhydraat en eiwit 17 kJ. Chemie in voeding en energie →
Energiediagram
Diagram met de energie van beginstoffen, overgangstoestand en producten tijdens het reactieverloop. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Enzym
Eiwit dat in levende cellen als katalysator werkt; gaat kapot bij hoge temperatuur. Reactiesnelheid en katalyse →
Equivalentiepunt
Punt in een titratie waarop precies evenveel mol zuur als base heeft gereageerd. Zuren, basen en pH →
Ester
Stof met de groep −COO− tussen twee koolstofketens; ontstaat uit een alcohol en een carbonzuur. Esters en estervorming →
Estergroep
De groep −COO−: een C met een dubbel gebonden O en een O die naar een tweede keten gaat. Esters en estervorming →
Ethylgroep
De zijtak −CH₂−CH₃. Isomerie en naamgeving →
Evenwichtsconstante
K: de waarde van de concentratiebreuk in evenwicht; hangt alleen af van de temperatuur. Chemisch evenwicht →
Evenwichtsvoorwaarde
Concentratiebreuk met de producten boven en de beginstoffen onder, coëfficiënten als exponent. Chemisch evenwicht →
Exotherm
Proces waarbij energie vrijkomt, meestal als warmte; ΔE is negatief. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Fractie
Deel van aardolie met moleculen van ongeveer dezelfde grootte en hetzelfde kookpunttraject. Grondstoffen, materialen en industrie →
Fractionele destillatie
Scheiding van aardolie in fracties met verschillende kookpunttrajecten in een destillatietoren. Grondstoffen, materialen en industrie →
Functionele eenheid
De dienst waarop je producten vergelijkt, zoals 100 keer drinken of 1000 liter verpakte melk. Levenscyclusanalyse →
Functionele groep
Atoomgroep in een molecuul die de karakteristieke eigenschappen en reacties van de stof bepaalt. Functionele groepen herkennen →
Gebruiksfase
De fase waarin het product gebruikt wordt, bijvoorbeeld met stroom- of brandstofverbruik. Levenscyclusanalyse →
Gesloten systeem
Ruimte waar geen stoffen in of uit kunnen; alleen daar stelt een evenwicht zich in. Chemisch evenwicht →
Gestapelde staafgrafiek
Grafiek waarin elke staaf is opgebouwd uit de bijdragen van de verschillende fasen. Levenscyclusanalyse →
Glycerol
Alcohol met drie OH-groepen (propaan-1,2,3-triol); vormt met drie vetzuren een vet. Esters en estervorming →
Groene chemie
Ontwerp van chemische processen met zo min mogelijk afval, gevaar en energieverbruik. Duurzaamheid en groene chemie →
Groene waterstof
Waterstof gemaakt door elektrolyse van water met duurzaam opgewekte stroom. Duurzaamheid en groene chemie →
Grondstof
Stof uit de natuur waarmee een productieketen begint, zoals aardolie of steenzout. Grondstoffen, materialen en industrie →
Halfreactie
Vergelijking van wat één deeltje doet, met de elektronen erbij; bij een reductor staan ze rechts, bij een oxidator links. Redoxreacties →
Halogeenalkaan
Alkaan met een F-, Cl-, Br- of I-atoom; naam met voorvoegsel zoals chloor-. Functionele groepen herkennen →
Harden van olie
Additie van waterstof aan de dubbele bindingen in plantaardige olie, met nikkel als katalysator. Reactietypen in de koolstofchemie →
Heengaande reactie
De reactie van links naar rechts in een evenwichtsvergelijking. Chemisch evenwicht →
Hernieuwbare grondstof
Grondstof die binnen korte tijd opnieuw groeit, zoals hout of suikerbiet. Duurzaamheid en groene chemie →
Homologe reeks
Reeks verbindingen waarin elk volgend lid één CH₂-groep meer heeft. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Hoofdketen
De langste ononderbroken koolstofketen in een molecuul; bepaalt de stam van de naam. Isomerie en naamgeving →
Hydrofiel
Watervriendelijk: kan waterstofbruggen vormen met water, zoals een OH-groep. Functionele groepen herkennen →
Hydrofoob
Waterafstotend: kan geen waterstofbruggen vormen, zoals een lange koolstofketen. Functionele groepen herkennen →
Hydrolyse
Splitsing van een ester met water in een carbonzuur en een alcohol. Esters en estervorming →
Hydroxylgroep
De groep −OH; kenmerk van de alcoholen. Functionele groepen herkennen →
Index
Klein getal rechtsonder een atoomsymbool: hoeveel van die atomen in één deeltje zitten. Hoort bij de formule en verander je nooit. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Indicator
Stof die van kleur verandert in een bepaald pH-gebied. Zuren, basen en pH →
Infraroodstraling
Warmtestraling die het aardoppervlak uitzendt. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Ionvergelijking
Reactievergelijking met alleen de deeltjes die echt reageren; atomen en lading moeten links en rechts gelijk zijn. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Isomeren
Stoffen met dezelfde molecuulformule maar een andere structuurformule. Isomerie en naamgeving →
Katalysator
Stof die een reactie versnelt door de activeringsenergie te verlagen, zonder zelf verbruikt te worden. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Kloppend
Van elke atoomsoort staan links en rechts evenveel atomen (en bij ionen is ook de lading gelijk). Reactievergelijkingen kloppend maken →
Koolhydraat
Voedingsstof als suiker of zetmeel, opgebouwd uit C, H en O; zetmeel is een keten van glucose. Chemie in voeding en energie →
Koolstofmonoxide
CO: giftig, kleurloos en reukloos gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding. Reactietypen in de koolstofchemie →
Koolstofskelet
Weergave van alleen de C-atomen en hun bindingen; de H-atomen vul je zelf aan. Isomerie en naamgeving →
Koolwaterstof
Stof waarvan de moleculen alleen uit koolstof- en waterstofatomen bestaan. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Koud kompres
Zakje waarin een zout endotherm oplost, zodat het warmte opneemt en koud aanvoelt. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Kraken
Splitsen van grote koolwaterstofmoleculen in kleinere alkanen en alkenen bij hoge temperatuur. Grondstoffen, materialen en industrie →
Ladder van Lansink
Rangorde voor afval: voorkomen, hergebruiken, recyclen, verbranden met energie, storten. Duurzaamheid en groene chemie →
Levenscyclusanalyse
Methode om de milieubelasting van een product over alle fasen van zijn leven op te tellen (LCA). Levenscyclusanalyse →
Ligging van een evenwicht
Of er in evenwicht vooral beginstof (links) of vooral product (rechts) aanwezig is. Chemisch evenwicht →
Lipase
Enzym dat de hydrolyse van vetten in de darmen versnelt. Esters en estervorming →
Methylgroep
De zijtak −CH₃. Isomerie en naamgeving →
Milieu-indicator
Maat voor één soort milieuschade, zoals klimaat, watergebruik of fossiele grondstoffen. Levenscyclusanalyse →
Milieubelasting
De totale schade die een product veroorzaakt aan klimaat, water, bodem en grondstoffen. Levenscyclusanalyse →
Mol
Vaste hoeveelheid deeltjes: 6,02 · 10²³. Hiermee tel je deeltjes in grote aantallen. Rekenen aan reacties →
Molair volume
Volume van 1 mol gas: 24,5 L/mol bij 298 K en standaarddruk, 22,4 L/mol bij 273 K. Rekenen aan reacties →
Molaire massa
De massa van 1 mol van een stof in g/mol; som van de atoommassa’s uit Binas, elk keer de index. Rekenen aan reacties →
Molecuulformule
Formule die aangeeft welke atomen en hoeveel van elk in een molecuul zitten, zoals C₃H₈. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Molverhouding
De verhouding tussen de coëfficiënten in een kloppende reactievergelijking; geldt voor mol, niet voor gram. Rekenen aan reacties →
Monomeer
Klein molecuul dat de bouwsteen is van een polymeer. Polymeren →
Neutraliseren
Reactie van H₃O⁺ met OH⁻ tot water: H₃O⁺ + OH⁻ → 2 H₂O. Zuren, basen en pH →
Omkeerbare reactie
Reactie die zowel naar rechts als naar links kan verlopen; genoteerd met ⇄. Chemisch evenwicht →
Omslagtraject
Het pH-gebied waarin een indicator van kleur verandert (Binas tabel 52). Zuren, basen en pH →
Onedel metaal
Metaal dat lager staat dan H₂ in Binas 48 en met H⁺ reageert tot waterstofgas. Redoxreacties →
Onverzadigd
Met één of meer dubbele C=C-bindingen; aan de dubbele binding kan nog iets vast. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Onvolledige verbranding
Verbranding met te weinig zuurstof; er ontstaat ook koolstofmono-oxide (CO) of roet (C). Reactievergelijkingen kloppend maken →
Open systeem
Ruimte waar stoffen in en uit kunnen, zoals een gas dat ontsnapt; de reactie kan dan aflopen. Chemisch evenwicht →
Opofferingsmetaal
Sterkere reductor, zoals zink, die in plaats van ijzer elektronen afstaat. Redoxreacties →
Overmaat
Een beginstof waarvan na de reactie nog iets over is. Rekenen aan reacties →
Oxidator
Deeltje dat elektronen opneemt, zoals een metaalion of een halogeen. Redoxreacties →
Oxoniumion
H₃O⁺: ontstaat als water een H⁺ opneemt; maakt een oplossing zuur. Zuren, basen en pH →
Ozonlaag
Laag met ozon (O₃) in de stratosfeer die UV-straling van de zon tegenhoudt. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
pH
Maat voor de zuurgraad: pH = −log [H₃O⁺]. Bij 25 °C is pH 7 neutraal. Zuren, basen en pH →
PLA
Polymelkzuur: een composteerbare polyester gemaakt uit melkzuur. Polymeren →
Plaatsisomeren
Isomeren die alleen verschillen in de plaats van een functionele groep of dubbele binding. Isomerie en naamgeving →
Plaatsnummer
Getal in de naam dat aangeeft aan welk C-atoom een zijtak, groep of dubbele binding zit. Isomerie en naamgeving →
pOH
pOH = −log [OH⁻]; bij 25 °C geldt pH + pOH = 14,00. Zuren, basen en pH →
Polyamide
Condensatiepolymeer uit een diamine en een dicarbonzuur, zoals nylon. Polymeren →
Polyester
Condensatiepolymeer met estergroepen in de keten, bijvoorbeeld uit een diol en een dicarbonzuur. Polymeren →
Polymeer
Reuzenmolecuul dat bestaat uit duizenden aan elkaar gekoppelde monomeren. Polymeren →
Praktische opbrengst
De hoeveelheid product die je in het echt krijgt. Rekenen aan reacties →
Reactieproduct
Stof die bij een reactie ontstaat; staat rechts van de pijl. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Reactiesnelheid
De hoeveelheid stof die per tijdseenheid wordt omgezet; het aantal effectieve botsingen per seconde. Reactiesnelheid en katalyse →
Reactietype
Soort reactie, herkenbaar aan wat er bijkomt, afgaat of wisselt. Reactietypen in de koolstofchemie →
Reactievergelijking
Korte schrijfwijze van een reactie met formules: beginstoffen links, reactieproducten rechts, een pijl ertussen. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Reactiewarmte
Het energie-effect van een reactie: som vormingswarmten producten min som vormingswarmten beginstoffen. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Recirculatie
Het terugvoeren van stoffen die niet hebben gereageerd naar de reactor. Grondstoffen, materialen en industrie →
Recycling
Materiaal uit afval opnieuw verwerken tot grondstof voor nieuwe producten. Duurzaamheid en groene chemie →
Redoxreactie
Reactie waarbij elektronen van een reductor naar een oxidator gaan. Redoxreacties →
Reductor
Deeltje dat elektronen afstaat, zoals een metaalatoom. Redoxreacties →
Rekenschema
Gram gegeven → mol gegeven → (molverhouding) → mol gevraagd → gram gevraagd. Rekenen aan reacties →
Rendement
Praktische opbrengst gedeeld door theoretische opbrengst, keer 100%. Rekenen aan reacties →
Repeterende eenheid
Het stukje dat in een polymeerketen steeds terugkomt. Polymeren →
Roesten
Redoxreactie van ijzer met zuurstof waarbij water nodig is. Redoxreacties →
Roet
Koolstofdeeltjes die ontstaan bij onvolledige verbranding en een vlam geel laten gloeien. Reactietypen in de koolstofchemie →
Rookgasontzwaveling
Verwijderen van SO₂ uit rookgas door het te binden aan kalk. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Standaarddruk
p₀ = 1,013 · 10⁵ Pa; de druk waarbij het molair volume in Binas geldt. Rekenen aan reacties →
Sterk zuur
Zuur dat in water volledig splitst in ionen, zoals HCl, HNO₃ en H₂SO₄. Zuren, basen en pH →
Stikstofoxiden
NO en NO₂ (NOₓ), ontstaan bij hoge temperatuur uit stikstof en zuurstof uit de lucht. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Stofexplosie
Explosie doordat fijn verdeelde brandbare stof in lucht vrijwel tegelijk verbrandt. Reactiesnelheid en katalyse →
Stroommix
De verdeling van de bronnen waaruit elektriciteit wordt opgewekt, zoals kolen, gas, wind en zon. Levenscyclusanalyse →
Structuurformule
Weergave van een molecuul waarin je ziet welk atoom aan welk atoom vastzit. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Structuurisomerie
Isomerie waarbij de atomen in een andere volgorde aan elkaar vastzitten. Isomerie en naamgeving →
Substitutiereactie
Reactie waarbij een atoom in een molecuul wordt vervangen door een ander atoom; er ontstaat ook HX. Reactietypen in de koolstofchemie →
Systematische naam
Naam volgens vaste regels: stam van de langste keten, zijtakken met plaatsnummers, uitgang voor de groep. Isomerie en naamgeving →
Teruggaande reactie
De reactie van rechts naar links in een evenwichtsvergelijking. Chemisch evenwicht →
Theoretische opbrengst
De maximale hoeveelheid product volgens de berekening. Rekenen aan reacties →
Thermoharder
Kunststof met dwarsverbindingen tussen de ketens die bij verwarmen niet smelt. Polymeren →
Thermoplast
Kunststof met losse ketens die bij verwarmen zacht wordt en smelt. Polymeren →
Titratie
Bepaling van een onbekende concentratie door druppelsgewijs een oplossing met bekende concentratie toe te voegen tot het equivalentiepunt. Zuren, basen en pH →
Toestandsaanduiding
(s) vast, (l) vloeibaar, (g) gas, (aq) opgelost in water; staat achter de formule. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Totaalreactie
Optelsom van de halfreacties nadat het aantal elektronen gelijk is gemaakt; elektronen vallen weg. Redoxreacties →
Tussenproduct
Stof die in een fabriek gemaakt wordt om verder te verwerken tot een ander product. Grondstoffen, materialen en industrie →
Twee-atomige elementen
H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, Br₂ en I₂: deze elementen schrijf je als stof altijd met index 2. Reactievergelijkingen kloppend maken →
UV-straling
Ultraviolette straling van de zon, schadelijk voor huid, ogen en planten. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Van wieg tot graf
De hele levensloop van een product, van grondstofwinning tot afvalverwerking. Levenscyclusanalyse →
Vanderwaalskrachten
Aantrekking tussen moleculen; sterker naarmate de moleculen groter zijn. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Verbrandingswarmte
Energie die vrijkomt bij de volledige verbranding van 1 mol of 1 gram brandstof. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Verdelingsgraad
Mate waarin een vaste stof fijn verdeeld is; poeder heeft een groter oppervlak dan een blok. Reactiesnelheid en katalyse →
Verestering
Reactie van een alcohol met een carbonzuur tot een ester en water; een evenwichtsreactie. Esters en estervorming →
Versterkt broeikaseffect
Extra opwarming door broeikasgassen die door de mens worden uitgestoten. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Vertakt
Met één of meer zijtakken; een vertakt molecuul is compacter dan een rechte keten. Isomerie en naamgeving →
Verzadigd
Met alleen enkele bindingen tussen de C-atomen; er kan geen waterstof meer bij. Koolwaterstoffen: alkanen en alkenen →
Vet
Ester van glycerol met drie vetzuren (triglyceride). Esters en estervorming →
Vetzuur
Carbonzuur met een lange koolstofketen, bouwsteen van vetten. Esters en estervorming →
Volledige verbranding
Verbranding met genoeg zuurstof; een koolwaterstof geeft dan koolstofdioxide en water. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Vormingswarmte
Energie-effect bij het vormen van 1 mol stof uit de elementen (Binas 57); voor elementen 0. Energie-effect: endotherm en exotherm →
Wet van behoud van massa
Bij een reactie verdwijnen en ontstaan geen atomen, dus de totale massa voor en na de reactie is gelijk. Reactievergelijkingen kloppend maken →
Zijtak
Koolstofgroep die aan de hoofdketen vastzit, zoals een methyl- of ethylgroep. Isomerie en naamgeving →
Zoutbrug
Verbinding tussen twee halfcellen waardoor ionen kunnen bewegen, zodat er geen lading ophoopt. Redoxreacties →
Zure regen
Regen met een pH lager dan 5,6 door zwavelzuur en salpeterzuur uit SO₂ en NOₓ. Milieuproblemen: broeikaseffect, ozon en zure regen →
Zuur
Deeltje dat een H⁺-ion afstaat (Brønsted). Zuren, basen en pH →
Zuurdeel
Het deel van een ester met de C=O; krijgt in de naam de uitgang -oaat. Esters en estervorming →
Zwak zuur
Zuur dat maar voor een klein deel splitst; er ontstaat een evenwicht, zoals bij azijnzuur. Zuren, basen en pH →

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app