Slagio

Leren › Nederlands VWO › Begrippen

Begrippenlijst Nederlands VWO

273 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.

Aandachtstrekker
Een beeld, vraag of stelling waarmee je de aandacht wekt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Aanhef
De openingsgroet van een brief, zoals Geachte heer De Vries. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Aantekeningen
Korte notities met kernpunten en bron, in eigen woorden. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Aanvaardbaar
Acceptabel voor de lezer: past bij kennis, is controleerbaar of komt van een betrouwbare bron. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Aanvaardbaarheid
Of een argument klopt (feitelijk) of redelijk is (waarderend). Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Actief luisteren
Met aandacht luisteren en dat laten zien door te kijken, door te vragen en samen te vatten. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Actualiteit
Hoe recent een bron is en of die past bij de huidige situatie. Informatie verzamelen en verwerken →
Afhankelijke argumenten
Argumenten die samen nodig zijn om het standpunt te ondersteunen. Argumentatiestructuren onderscheiden →
Afstand nemen
Laten zien dat je de woorden van anderen niet deelt, bijvoorbeeld met zogenaamd of aanhalingstekens. Conclusies trekken over de auteur →
Afweging
Twee belangen tegen elkaar zetten en uitleggen welke zwaarder weegt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Algemene uitspraak
Een bewering op hoofdlijnen, die daarna met voorbeelden wordt toegelicht. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Alinea
Een tekstdeel met een eigen kernzin of eigen hoofdpunt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Alliteratie
Herhaling van dezelfde beginklank. Stijlfiguren en poëzie →
Alwetende verteller
Een verteller die de gedachten van meer personages kent. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Analepse
Een terugblik op iets wat eerder gebeurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Argument
Een reden die het standpunt rechtstreeks ondersteunt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Argumentatie
Het standpunt en het geheel van argumenten of tegenargumenten. Standpunten en argumenten herkennen →
Argumentatieschema
Het patroon waarmee een argument het standpunt ondersteunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Argumentatiestructuur
De wijze waarop argumenten met elkaar en met het standpunt samenhangen. Argumentatiestructuren onderscheiden →
Assonantie
Herhaling van dezelfde klinker. Stijlfiguren en poëzie →
Auctoriale verteller
Een alwetende verteller die commentaar geeft op het verhaal. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Autoriteit
Een schema waarin de uitspraak van een deskundige en betrouwbare bron een standpunt onderbouwt. Argumentatieschema's herkennen →
Autoriteitsschema
Een argument dat steunt op wat een deskundige of instantie zegt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Barok
Stijl met pracht en nadruk op vergankelijkheid. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Beknopt
Zonder overbodige zinnen of details. Een tekst samenvatten →
Beknoptheid
Zo weinig woorden als nodig is, zonder informatie te verliezen. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Beladen taalgebruik
Woorden met een sterke positieve of negatieve bijklank, zoals lokken of overspoeld. Conclusies trekken over de auteur →
Belang
Voordeel dat een bron heeft bij acceptatie van een uitspraak. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Belanghebbende
Iemand die voordeel heeft bij een bepaalde boodschap, zoals een verkoper. Informatie verzamelen en verwerken →
Beoordelen
Bepalen of een betoog sterk of zwak is, op grond van vaste criteria. Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelen →
Beperkt perspectief
Het perspectief waarin je maar een deel van de waarheid ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Beschouwende tekst
Een tekst die interpretaties en opvattingen ter overweging aanbiedt, zonder één kant te kiezen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Beschouwing
Een tekst die interpretaties en opinies ter overweging aanbiedt en niet op winnen gericht is. Standpunten en argumenten herkennen →
Bespelen van publiek
Een beroep doen op emoties om het publiek te winnen. Drogredenen herkennen en vermijden →
Betogende tekst
Een tekst waarin een beargumenteerd standpunt wordt verdedigd om de lezer te overtuigen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Betoog
Een tekst waarin de schrijver een beargumenteerd standpunt inneemt om de lezer te overtuigen. Standpunten en argumenten herkennen →
Betrouwbare bron
Een onafhankelijke, deskundige bron met een representatieve steekproef. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Beurt
Het moment waarop jij mag spreken, zonder onderbroken te worden. Deelnemen aan een discussie of debat →
Bijfiguur
Een personage met een kleine rol. Personages, thema en motief →
Bijzin
Een zinsdeel met een eigen persoonsvorm, dat bij een hoofdzin hoort. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Binnenwereld
De gedachten en gevoelens van een personage. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Boodschap
Wat het publiek na afloop moet onthouden of doen. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Bron
De plaats waar de informatie vandaan komt, zoals een rapport, boek of website. Informatie verzamelen en verwerken →
Bronnenlijst
De lijst met volledige gegevens van alle bronnen die je gebruikte. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Bronvermelding
De gegevens waarmee iemand de bron kan terugvinden: auteur, titel, jaar en herkomst. Informatie verzamelen en verwerken →
Chronologie
De gebeurtenissen in de volgorde van de tijd. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Cirkelredenering
Een argument dat de conclusie veronderstelt die het moet bewijzen. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Citaat
Woorden van een ander die in de tekst worden aangehaald. Conclusies trekken over de auteur →
Climax
Het hoogtepunt van de spanning. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Commentaar
Een opmerking van een lezer over wat beter kan aan een tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
Concept
Een eerste versie van een tekst die nog verbeterd wordt. Een tekst reviseren op commentaar →
Conclusie
De uitspraak waarin voorgaande gegevens uitmonden, vaak met dus. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Conclusie trekken
Uit de tekst afleiden wat de schrijver wil, vindt of voelt, met bewijs uit die tekst. Conclusies trekken over de auteur →
Concreet
Specifiek en aanwijsbaar, met een voorbeeld, in plaats van vaag. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Consistentie
Of de argumenten elkaar niet tegenspreken. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Controleerbaar
In principe te toetsen door waarneming. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Controleerbaarheid
Of je een feitelijk argument met een bron of cijfers kunt nagaan. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Debat
Een gesprek waarin teams een standpunt verdedigen tegenover een jury of publiek. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Debatargument
Een reden voor je standpunt, onderbouwd met een voorbeeld of bewijs. Deelnemen aan een discussie of debat →
Deelonderwerp
Een onderdeel van het onderwerp dat maar in een deel van de tekst voorkomt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Defensief
Je verdedigen zonder te luisteren, bijvoorbeeld door de ander aan te vallen. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Deskundige bron
Een bron met kennis van het onderwerp. Argumentatieschema's herkennen →
Deskundigheid
Kennis van het terrein waarover de uitspraak gaat. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Determinisme
Het idee dat afkomst en omgeving het lot bepalen. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Dia
Een beeld met weinig tekst dat je verhaal ondersteunt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Dialoog
Gesprek tussen twee of meer personages. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Directe karakterisering
De verteller noemt zelf een eigenschap. Personages, thema en motief →
Discussie
Een gesprek waarin deelnemers samen opvattingen onderzoeken, zonder te winnen. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Discussieregel
Een regel voor een eerlijke discussie, zoals dat je argumenten geeft en de ander serieus neemt. Drogredenen herkennen en vermijden →
Doel-middel
Een relatie waarbij het ene deel de handeling is en het andere deel het beoogde resultaat. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Doorvragen
Een vraag stellen om te weten wat iemand precies bedoelt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Drama
Tekst bedoeld voor toneel, met sprekers, dialoog en regieaanwijzingen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Drogreden
Een onjuist gebruik van een schema of een overtreding van een discussieregel. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Dynamisch personage
Een personage dat verandert. Personages, thema en motief →
Eenzijdige informatie
Informatie die maar één kant van een kwestie laat zien. Informatie verzamelen en verwerken →
Eigen mening
Een oordeel van de samenvatter dat niet in de tekst staat. Een tekst samenvatten →
Eigen woorden
Zinnen die je zelf formuleert, met dezelfde betekenis als de tekst. Een tekst samenvatten →
Eindcontrole
Het nalopen van de herziene tekst op volledigheid, samenhang en nieuwe fouten. Een tekst reviseren op commentaar →
Ellips
Een tijdsprong waarbij niets wordt verteld. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Enjambement
Een zin die doorloopt over de regelgrens. Stijlfiguren en poëzie →
Enkelvoudige argumentatie
Een standpunt dat met één argument wordt ondersteund. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Expliciet
Letterlijk in de tekst aanwezig en dus aan te wijzen. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Feedback
Een reactie die zegt wat goed ging en wat beter kan. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Feit
Een feitelijke uitspraak die waar is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Feitelijk argument
Een argument dat je kunt controleren met cijfers, onderzoek of bronnen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Feitelijke uitspraak
Een uitspraak waarvan degene die haar doet claimt dat ze waar, waarschijnlijk of aannemelijk is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Focalisatie
Door wiens ogen de wereld van het verhaal wordt waargenomen. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Focalisator
Het personage door wiens ogen je het verhaal ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Formeel
Beleefd en zakelijk, zonder spreektaal. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Functie
Wat een tekstdeel doet voor het geheel, bijvoorbeeld onderbouwen of weerleggen. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Gebruikstekst
Een tekst met een praktisch doel, zoals een handleiding. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Gelegenheid
De situatie waarin je spreekt, bijvoorbeeld een les of een zakelijke bijeenkomst. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Gesloten vraag
Een vraag waarop je met ja of nee kunt antwoorden. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Gespreksleider
De persoon die beurten, spreektijd en orde bewaakt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Gespreksvorm
De vorm van het gesprek: voordracht, discussie of debat. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Gevoel
Wat de schrijver voelt, zoals verontwaardiging, spot of trots, zichtbaar in zijn woorden. Conclusies trekken over de auteur →
Gevolg
Wat er gebeurt door een oorzaak. Argumentatieschema's herkennen →
Herhaling
Dezelfde informatie in andere woorden, die je maar één keer opneemt. Een tekst samenvatten →
Herordenen
De informatie in een logische volgorde zetten, ook als de tekst een andere volgorde heeft. Een tekst samenvatten →
Hoofdgedachte
De kernboodschap: wat de schrijver over het onderwerp beweert of aantoont. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Hoofdpersoon
Het personage dat het verhaal draagt. Personages, thema en motief →
Hoofduitspraak
De kernboodschap van de tekst of het tekstgedeelte. Een tekst samenvatten →
Hyperbool
Een overdrijving. Stijlfiguren en poëzie →
Ik-verteller
Een verteller die zelf personage is en "ik" zegt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Impliciet
Niet letterlijk gezegd: je leidt het af uit de samenhang en verwoordt het zelf. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Impliciet standpunt
Een standpunt dat niet is geformuleerd maar uit de tekst is af te leiden. Standpunten en argumenten herkennen →
In medias res
Beginnen midden in de handeling. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Indirecte karakterisering
Je leidt een eigenschap af uit gedrag, spraak of omgeving. Personages, thema en motief →
Informeel
Los en alledaags, zoals bij vrienden. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Informeren
Het doel van een uiteenzetting: de lezer iets laten weten over een stand of gang van zaken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Inhoud
Commentaar over wat er staat: juistheid, onderbouwing en volledigheid. Een tekst reviseren op commentaar →
Inleiding
Het begin van een voordracht: aandacht trekken, onderwerp noemen en de opbouw aankondigen. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Intentie
Wat de schrijver met de tekst bij de lezer wil bereiken, zoals overtuigen of waarschuwen. Conclusies trekken over de auteur →
Ironie
Iets zeggen terwijl je het tegenovergestelde bedoelt, vaak met overdreven lof. Conclusies trekken over de auteur →
Karakterisering
Hoe de lezer een personage leert kennen. Personages, thema en motief →
Kenmerk
Een eigenschap waaraan je iets herkent. Argumentatieschema's herkennen →
Kenmerk of eigenschap
Een schema waarin kenmerken van iets een standpunt over een andere eigenschap onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
Kern
Het middendeel met de belangrijkste punten, onderbouwd met argumenten en voorbeelden. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Kernpunt
Een hoofdpunt dat je in je voordracht of debat nodig hebt. Informatie verzamelen en verwerken →
Kernzin
De zin waarin de hoofdgedachte van een tekst of alinea staat. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Ketenargumentatie
Een andere naam voor onderschikkende argumentatie. Argumentatiestructuren onderscheiden →
Kritiek
Een bezwaar of verbeterpunt dat iemand noemt over jouw werk of standpunt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Leeservaring
Wat een tekst bij jou oproept, onderbouwd met iets uit het werk. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Leesteken
Een teken als punt, komma of vraagteken dat de zin ordent. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Lezersgroep
De mensen voor wie je schrijft, met hun leeftijd, kennis en belangstelling. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Mengvorm
Een tekst met delen van verschillende soorten, bijvoorbeeld uitleg gevolgd door een standpunt. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Metafoor
Beeldspraak zonder "als": iets wordt gelijkgesteld aan iets anders. Stijlfiguren en poëzie →
Middeleeuwen
Periode met literatuur over geloof, ridderlijkheid en een les. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Misverstand
Dat personages elkaar verkeerd begrijpen, terwijl de lezer meer weet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Modernisme
Stroming met experiment en een versplinterde ervaring. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Monoloog
Lange tekst van één personage. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Motief
Een concreet element dat steeds terugkomt. Personages, thema en motief →
Motivering
Een korte uitleg waarom je een opmerking wel of niet overneemt. Een tekst reviseren op commentaar →
Naturalisme
Stroming die de mens ziet als bepaald door erfelijkheid en milieu. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Neutraal taalgebruik
Woorden zonder waardeoordeel, die alleen beschrijven wat er gebeurt. Conclusies trekken over de auteur →
Neutrale verteller
Een verteller die alleen het waarneembare vertelt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Nevenschikkende argumentatie
Meerdere zelfstandige argumenten die elk het standpunt rechtstreeks ondersteunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Novelle
Compacter verhalend werk dan een roman. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Objectief argument
Een argument dat op een toetsbaar gegeven rust. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Onafhankelijke argumenten
Argumenten die ieder op zich het standpunt ondersteunen. Argumentatiestructuren onderscheiden →
Onafhankelijke bron
Een bron waarvan de maker geen belang heeft bij een bepaalde uitkomst. Informatie verzamelen en verwerken →
Onbetrouwbare verteller
Een verteller wiens verhaal niet te vertrouwen is. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Onderbouwing
Het bewijs, het voorbeeld of de reden waarmee je een argument sterk maakt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Ondergeschikte uitspraak
Een uitspraak die de hoofduitspraak onderbouwt, verklaart of aanvult. Een tekst samenvatten →
Onderschikkende argumentatie
Een keten waarin een argument door een volgend argument wordt ondersteund. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Onderwerp
Waarover de tekst of het tekstgedeelte gaat, meestal in een paar woorden te noemen. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Onjuist beroep op autoriteit
Een beroep op een ondeskundige, belanghebbende of zichzelf tegensprekende bron. Drogredenen herkennen en vermijden →
Ontduiken van de bewijslast
Weigeren om argumenten voor een standpunt te geven. Drogredenen herkennen en vermijden →
Oogcontact
Het publiek aankijken terwijl je spreekt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Oorzaak
Datgene wat iets anders veroorzaakt. Argumentatieschema's herkennen →
Oorzaak en gevolg
Een schema waarin gevolgen een oorzaak of oorzaken een gevolg onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
Oorzaak-gevolg
Een relatie waarbij het ene tekstdeel de reden is van wat het andere beschrijft. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Oorzaak-gevolgschema
Een argument dat zegt dat A tot B leidt en daarom een standpunt ondersteunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Opbouw
Commentaar over de volgorde en indeling van de tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
Opdracht
De opgave waarin staat welke tekst je moet schrijven en voor wie. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Open vraag
Een vraag die om uitleg vraagt, zoals "wat bedoel je?". Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Oproep
Een slotzin waarmee je de lezer tot handelen aanzet. Een betoog schrijven →
Opvatting
Wat de schrijver vindt van het onderwerp, ook als hij het niet letterlijk zegt. Conclusies trekken over de auteur →
Ordening
De volgorde waarin je de delen van een tekst zet, zoals chronologisch of probleem en oplossing. Tekst en alinea opbouwen →
Overdrijven van voor- of nadelen
De gevolgen van een handeling schromelijk overdrijven. Drogredenen herkennen en vermijden →
Overgang
Een zin die het ene punt met het volgende verbindt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Overhaaste generalisatie
Uit een of enkele gevallen een algemene regel trekken. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Overtuigen
Het doel van een betoog: de lezer van een standpunt laten overnemen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Parafrase
Een weergave in eigen woorden met dezelfde betekenis en een bron. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Parafraseren
Een zin in andere woorden weergeven met dezelfde betekenis. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Personale verteller
Een hij/zij-verteller die één personage van binnenuit volgt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Personificatie
Een ding of dier krijgt menselijke eigenschappen. Stijlfiguren en poëzie →
Persoonlijke aanval
De persoon aanvallen in plaats van zijn argumenten. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Plagiaat
Andermans tekst of idee als eigen werk presenteren, zonder bron. Informatie verzamelen en verwerken →
Poëzie
Tekst in versregels, vaak gegroepeerd in strofen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Postmodernisme
Stroming die speelt met vorm, ironie en de lezer. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Prioriteit
Wat je het eerst aanpakt, omdat het het meeste verschil maakt. Een tekst reviseren op commentaar →
Prolepsis
Een vooruitblik op iets wat later gebeurt. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Proza
Verhalende tekst in doorlopende zinnen en alinea's, met een verteller. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Publiek
De mensen tot wie je spreekt, met hun leeftijd, voorkennis en belangstelling. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Raamvertelling
Een verhaal dat in een kaderverhaal is ingebed. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Reactie
Een stroming die zich afzet tegen de vorige. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Realisme
Stroming die de alledaagse werkelijkheid nuchter toont. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Reduceren
Een tekst inkorten door voorbeelden, details en herhaling te laten vervallen. Een tekst samenvatten →
Regieaanwijzing
Aanwijzing voor spelers over handeling of toon, vaak tussen haakjes. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Register
De toon van je taal, formeel of informeel, afgestemd op de gelegenheid. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Relevantie
Of een argument iets zegt over het standpunt. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Renaissance
Periode met interesse in klassieke cultuur en de mens. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Representatief
Een onderzoek dat past bij de hele groep waarover je iets wilt zeggen. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Retorische vraag
Een vraag waarop geen antwoord wordt verwacht. Stijlfiguren en poëzie →
Reviseren
Het verbeteren van een tekst op grond van commentaar. Een tekst reviseren op commentaar →
Rijm
Gelijke klank aan het einde van versregels. Stijlfiguren en poëzie →
Rode draad
Het idee of de vraag die door de hele voordracht terugkomt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Roman
Lang verhalend werk, vaak met meerdere verhaallijnen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Romantiek
Stroming die gevoel, natuur en verlangen centraal stelt. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Rond personage
Een personage met meerdere eigenschappen. Personages, thema en motief →
Samenvatten
In eigen woorden herhalen wat iemand zei, om te controleren of je het begrijpt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Samenvatting
Een korte weergave van de hoofduitspraak met belangrijke ondergeschikte uitspraken. Een tekst samenvatten →
Schrijfdoel
Wat de schrijver met de tekst of het tekstgedeelte bij de lezer wil bereiken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Schrijftaal
Taal die volledig, correct en verzorgd is, zonder stopwoorden of spreektaalvormen. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Selecteren
Alleen kiezen wat bij je doel en onderwerp past. Informatie verzamelen en verwerken →
Signaal
Een woord of opbouwkenmerk dat het doel verraadt, zoals "moet", "enerzijds" of "onderzoekers verklaren". Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Signaalwoord
Een woord als dus, want of kortom dat de opbouw of de conclusie aanwijst. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Slot
Het einde van een voordracht: samenvatten en een boodschap meegeven. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Slotpleidooi
De laatste bijdrage waarin je je argumenten samenvat en concludeert. Deelnemen aan een discussie of debat →
Sonnet
Een gedicht van veertien regels: twee kwatrijnen en twee terzinen. Stijlfiguren en poëzie →
Spanningsboog
De opbouw van spanning naar een hoogtepunt en afloop. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Spelling
Commentaar over spelling, grammatica en leestekens. Een tekst reviseren op commentaar →
Spreekdoel
Wat je met je gesprek of voordracht bij het publiek wilt bereiken. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Spreektaal
Taal zoals je praat, met stopwoorden en afkortingen als nou, gewoon en 't. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Spreektijd
De afgesproken tijd die ieder team of deelnemer krijgt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Standpunt
Een uitspraak waarmee de schrijver kiest in een kwestie en die hij verdedigt. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Stelling
Het standpunt dat je in een betoog verdedigt, als bewering geformuleerd. Een betoog schrijven →
Stijl
Commentaar over woordkeus, zinnen en toon. Een tekst reviseren op commentaar →
Stopwoord
Een woord dat niets toevoegt, zoals gewoon of nou ja. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Strofe
Een groep versregels in een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Stroman
Het standpunt van de ander vervormen en dat vervormde standpunt bestrijden. Deelnemen aan een discussie of debat →
Stroming
Een groep werken met gedeelde kenmerken in een bepaalde periode. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Subargument
Een reden die een argument ondersteunt in plaats van het standpunt zelf. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Subjectief argument
Een argument dat rust op een persoonlijk oordeel of smaak. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Symbool
Een beeld dat verwijst naar iets abstracts. Personages, thema en motief →
Tegenargument
Een uitspraak waarmee een standpunt of argument wordt weerlegd. Standpunten en argumenten herkennen →
Tegenspeler
Een personage dat de hoofdpersoon tegenwerkt. Personages, thema en motief →
Tegenspraak
Twee uitspraken die niet allebei waar kunnen zijn. Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelen →
Tegenwerping
Een bezwaar tegen het standpunt, vaak genoemd om het daarna te weerleggen. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Tekstbewijs
Een woord of zin uit de tekst waarmee je een conclusie onderbouwt. Conclusies trekken over de auteur →
Tekstgedeelte
Een deel van een tekst, zoals een alinea of enkele zinnen, dat een eigen doel kan hebben. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Tekstopbouw
De volgorde van kern, uitwerking en voorbeelden in een tekst. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Tekstsoort
Het soort tekst dat wordt gevraagd: uiteenzetting, beschouwing of betoog. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Tempo
De snelheid waarmee je spreekt, afwisselend met pauzes. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Ter overweging aanbieden
Het doel van een beschouwing: de lezer laten nadenken over een kwestie. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Thema
Het abstracte idee waar het verhaal om draait. Personages, thema en motief →
Tijdsrek
Een kort moment langer uitspinnen dan het duurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Tijdsverdichting
Een lange periode kort samenvatten. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Tip
Een voorstel om iets de volgende keer anders te doen. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Toelichting
Een tekstdeel dat een uitspraak verduidelijkt met uitleg of een voorbeeld. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Toereikendheid
Of de argumenten samen genoeg zijn om het standpunt te dragen. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Toezegging
Een belofte om later alsnog een antwoord te geven. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Toon
De stemming van een tekst, bijvoorbeeld spottend, zakelijk of verontwaardigd. Conclusies trekken over de auteur →
Tot actie aanzetten
Een oproep aan de lezer of een instantie om iets te doen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Trefwoorden
Korte steekwoorden op een kaartje of dia om je te helpen vrij te spreken. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Tussenkopje
Een korte kop boven een alinea die haar onderwerp noemt. Tekst en alinea opbouwen →
Uiteenzettende tekst
Een tekst die iets uitlegt, beschrijft, verklaart of meedeelt om de lezer te informeren. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Uiteenzetting
Een tekst die iets uitlegt, beschrijft of meedeelt om de lezer te informeren. Standpunten en argumenten herkennen →
Understatement
Iets kleiner of zwakker voorstellen dan het is. Stijlfiguren en poëzie →
Vaag woord
Een woord dat niet zegt wat je precies bedoelt, zoals ding of een soort van. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Vals dilemma
Doen alsof er maar twee keuzes zijn terwijl er meer zijn. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Vaststelling
Een uitspraak die iets meedeelt dat niemand betwist. Standpunten en argumenten herkennen →
Verantwoording
Laten zien waar je informatie vandaan komt. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Verduidelijken
Duidelijker laten maken wat de ander bedoelt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Vergelijking
Een schema waarin wat in de ene situatie geldt een standpunt over een andere situatie onderbouwt. Argumentatieschema's herkennen →
Vergelijkingsschema
Een argument dat zegt dat wat voor het ene geval geldt, ook voor een vergelijkbaar geval geldt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Verkeerde vergelijking
Twee gevallen gelijkstellen die op het beslissende punt verschillen. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Verlichting
Stroming die rede en nut centraal stelt (18e eeuw). Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Versregel
Een regel van een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Vertekenen van een standpunt
Het standpunt van de tegenstander onjuist weergeven. Drogredenen herkennen en vermijden →
Vertelde tijd
De tijd die het verhaal in het verhaal beslaat. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Vertelperspectief
Het standpunt van waaruit een verhaal wordt verteld. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Verteltijd
De tijd die het kost om het verhaal te lezen. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Verwijswoord
Een woord als dit, die, zij of daar dat naar eerder of later genoemde informatie wijst. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Verwijzing
Een woord of woordgroep dat terugwijst of vooruitwijst naar iets uit de tekst. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Vlak personage
Een personage met één eigenschap. Personages, thema en motief →
Volledig
Met alle hoofdpunten en belangrijke ondergeschikte uitspraken. Een tekst samenvatten →
Voor- en nadelen
Een schema waarin voor- of nadelen van een actie de wenselijkheid onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
Voorbeeld
Een geval dat de hoofdgedachte onderbouwt maar er niet de kern van is. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Voorbeelden
Een schema waarin voorbeelden van een verschijnsel een standpunt over het algemene voorkomen onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
Voorbeeldschema
Een argument dat één of enkele gevallen gebruikt om een algemene bewering te ondersteunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Voordracht
Een voorbereid verhaal van één spreker voor een publiek. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Voorgestelde actie
Een handeling waarvan wordt betoogd dat ze wenselijk is. Argumentatieschema's herkennen →
Voorkennis
Wat het publiek al weet over het onderwerp. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
Voorspelling
Een feitelijke uitspraak over de toekomst die later te toetsen is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Waardeoordeel
Een persoonlijk oordeel dat niet waar of onwaar is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Waarderend argument
Een argument dat een oordeel bevat, zoals eerlijk, beter of belangrijk. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Waarderende uitspraak
Een uitspraak over wat goed of slecht, mooi of lelijk, wenselijk of onwenselijk is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
Weerlegging
Een antwoord waarmee een tegenargument krachteloos wordt gemaakt. Standpunten en argumenten herkennen →
Werkwoordspelling
De regels voor stam plus t of d bij vervoegingen en voltooid deelwoord. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Woordkeus
De woorden die een schrijver kiest en die zijn houding verraden. Conclusies trekken over de auteur →
Zoekterm
Een woord waarmee je in een zoekmachine naar informatie zoekt. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app