Leren › Nederlands VWO › Begrippen
Begrippenlijst Nederlands VWO
273 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.
- Aandachtstrekker
- Een beeld, vraag of stelling waarmee je de aandacht wekt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Aanhef
- De openingsgroet van een brief, zoals Geachte heer De Vries. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Aantekeningen
- Korte notities met kernpunten en bron, in eigen woorden. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Aanvaardbaar
- Acceptabel voor de lezer: past bij kennis, is controleerbaar of komt van een betrouwbare bron. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Aanvaardbaarheid
- Of een argument klopt (feitelijk) of redelijk is (waarderend). Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Actief luisteren
- Met aandacht luisteren en dat laten zien door te kijken, door te vragen en samen te vatten. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Actualiteit
- Hoe recent een bron is en of die past bij de huidige situatie. Informatie verzamelen en verwerken →
- Afhankelijke argumenten
- Argumenten die samen nodig zijn om het standpunt te ondersteunen. Argumentatiestructuren onderscheiden →
- Afstand nemen
- Laten zien dat je de woorden van anderen niet deelt, bijvoorbeeld met zogenaamd of aanhalingstekens. Conclusies trekken over de auteur →
- Afweging
- Twee belangen tegen elkaar zetten en uitleggen welke zwaarder weegt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Algemene uitspraak
- Een bewering op hoofdlijnen, die daarna met voorbeelden wordt toegelicht. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Alinea
- Een tekstdeel met een eigen kernzin of eigen hoofdpunt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Alliteratie
- Herhaling van dezelfde beginklank. Stijlfiguren en poëzie →
- Alwetende verteller
- Een verteller die de gedachten van meer personages kent. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Analepse
- Een terugblik op iets wat eerder gebeurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Argument
- Een reden die het standpunt rechtstreeks ondersteunt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Argumentatie
- Het standpunt en het geheel van argumenten of tegenargumenten. Standpunten en argumenten herkennen →
- Argumentatieschema
- Het patroon waarmee een argument het standpunt ondersteunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Argumentatiestructuur
- De wijze waarop argumenten met elkaar en met het standpunt samenhangen. Argumentatiestructuren onderscheiden →
- Assonantie
- Herhaling van dezelfde klinker. Stijlfiguren en poëzie →
- Auctoriale verteller
- Een alwetende verteller die commentaar geeft op het verhaal. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Autoriteit
- Een schema waarin de uitspraak van een deskundige en betrouwbare bron een standpunt onderbouwt. Argumentatieschema's herkennen →
- Autoriteitsschema
- Een argument dat steunt op wat een deskundige of instantie zegt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Barok
- Stijl met pracht en nadruk op vergankelijkheid. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Beknopt
- Zonder overbodige zinnen of details. Een tekst samenvatten →
- Beknoptheid
- Zo weinig woorden als nodig is, zonder informatie te verliezen. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Beladen taalgebruik
- Woorden met een sterke positieve of negatieve bijklank, zoals lokken of overspoeld. Conclusies trekken over de auteur →
- Belang
- Voordeel dat een bron heeft bij acceptatie van een uitspraak. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Belanghebbende
- Iemand die voordeel heeft bij een bepaalde boodschap, zoals een verkoper. Informatie verzamelen en verwerken →
- Beoordelen
- Bepalen of een betoog sterk of zwak is, op grond van vaste criteria. Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelen →
- Beperkt perspectief
- Het perspectief waarin je maar een deel van de waarheid ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Beschouwende tekst
- Een tekst die interpretaties en opvattingen ter overweging aanbiedt, zonder één kant te kiezen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Beschouwing
- Een tekst die interpretaties en opinies ter overweging aanbiedt en niet op winnen gericht is. Standpunten en argumenten herkennen →
- Bespelen van publiek
- Een beroep doen op emoties om het publiek te winnen. Drogredenen herkennen en vermijden →
- Betogende tekst
- Een tekst waarin een beargumenteerd standpunt wordt verdedigd om de lezer te overtuigen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Betoog
- Een tekst waarin de schrijver een beargumenteerd standpunt inneemt om de lezer te overtuigen. Standpunten en argumenten herkennen →
- Betrouwbare bron
- Een onafhankelijke, deskundige bron met een representatieve steekproef. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Beurt
- Het moment waarop jij mag spreken, zonder onderbroken te worden. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Bijfiguur
- Een personage met een kleine rol. Personages, thema en motief →
- Bijzin
- Een zinsdeel met een eigen persoonsvorm, dat bij een hoofdzin hoort. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Binnenwereld
- De gedachten en gevoelens van een personage. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Boodschap
- Wat het publiek na afloop moet onthouden of doen. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Bron
- De plaats waar de informatie vandaan komt, zoals een rapport, boek of website. Informatie verzamelen en verwerken →
- Bronnenlijst
- De lijst met volledige gegevens van alle bronnen die je gebruikte. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Bronvermelding
- De gegevens waarmee iemand de bron kan terugvinden: auteur, titel, jaar en herkomst. Informatie verzamelen en verwerken →
- Chronologie
- De gebeurtenissen in de volgorde van de tijd. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Cirkelredenering
- Een argument dat de conclusie veronderstelt die het moet bewijzen. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Citaat
- Woorden van een ander die in de tekst worden aangehaald. Conclusies trekken over de auteur →
- Climax
- Het hoogtepunt van de spanning. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Commentaar
- Een opmerking van een lezer over wat beter kan aan een tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
- Concept
- Een eerste versie van een tekst die nog verbeterd wordt. Een tekst reviseren op commentaar →
- Conclusie
- De uitspraak waarin voorgaande gegevens uitmonden, vaak met dus. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Conclusie trekken
- Uit de tekst afleiden wat de schrijver wil, vindt of voelt, met bewijs uit die tekst. Conclusies trekken over de auteur →
- Concreet
- Specifiek en aanwijsbaar, met een voorbeeld, in plaats van vaag. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Consistentie
- Of de argumenten elkaar niet tegenspreken. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Controleerbaar
- In principe te toetsen door waarneming. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Controleerbaarheid
- Of je een feitelijk argument met een bron of cijfers kunt nagaan. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Debat
- Een gesprek waarin teams een standpunt verdedigen tegenover een jury of publiek. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Debatargument
- Een reden voor je standpunt, onderbouwd met een voorbeeld of bewijs. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Deelonderwerp
- Een onderdeel van het onderwerp dat maar in een deel van de tekst voorkomt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Defensief
- Je verdedigen zonder te luisteren, bijvoorbeeld door de ander aan te vallen. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Deskundige bron
- Een bron met kennis van het onderwerp. Argumentatieschema's herkennen →
- Deskundigheid
- Kennis van het terrein waarover de uitspraak gaat. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Determinisme
- Het idee dat afkomst en omgeving het lot bepalen. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Dia
- Een beeld met weinig tekst dat je verhaal ondersteunt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Dialoog
- Gesprek tussen twee of meer personages. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Directe karakterisering
- De verteller noemt zelf een eigenschap. Personages, thema en motief →
- Discussie
- Een gesprek waarin deelnemers samen opvattingen onderzoeken, zonder te winnen. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Discussieregel
- Een regel voor een eerlijke discussie, zoals dat je argumenten geeft en de ander serieus neemt. Drogredenen herkennen en vermijden →
- Doel-middel
- Een relatie waarbij het ene deel de handeling is en het andere deel het beoogde resultaat. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Doorvragen
- Een vraag stellen om te weten wat iemand precies bedoelt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Drama
- Tekst bedoeld voor toneel, met sprekers, dialoog en regieaanwijzingen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Drogreden
- Een onjuist gebruik van een schema of een overtreding van een discussieregel. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Dynamisch personage
- Een personage dat verandert. Personages, thema en motief →
- Eenzijdige informatie
- Informatie die maar één kant van een kwestie laat zien. Informatie verzamelen en verwerken →
- Eigen mening
- Een oordeel van de samenvatter dat niet in de tekst staat. Een tekst samenvatten →
- Eigen woorden
- Zinnen die je zelf formuleert, met dezelfde betekenis als de tekst. Een tekst samenvatten →
- Eindcontrole
- Het nalopen van de herziene tekst op volledigheid, samenhang en nieuwe fouten. Een tekst reviseren op commentaar →
- Ellips
- Een tijdsprong waarbij niets wordt verteld. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Enjambement
- Een zin die doorloopt over de regelgrens. Stijlfiguren en poëzie →
- Enkelvoudige argumentatie
- Een standpunt dat met één argument wordt ondersteund. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Expliciet
- Letterlijk in de tekst aanwezig en dus aan te wijzen. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Feedback
- Een reactie die zegt wat goed ging en wat beter kan. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Feit
- Een feitelijke uitspraak die waar is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Feitelijk argument
- Een argument dat je kunt controleren met cijfers, onderzoek of bronnen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Feitelijke uitspraak
- Een uitspraak waarvan degene die haar doet claimt dat ze waar, waarschijnlijk of aannemelijk is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Focalisatie
- Door wiens ogen de wereld van het verhaal wordt waargenomen. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Focalisator
- Het personage door wiens ogen je het verhaal ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Formeel
- Beleefd en zakelijk, zonder spreektaal. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Functie
- Wat een tekstdeel doet voor het geheel, bijvoorbeeld onderbouwen of weerleggen. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Gebruikstekst
- Een tekst met een praktisch doel, zoals een handleiding. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Gelegenheid
- De situatie waarin je spreekt, bijvoorbeeld een les of een zakelijke bijeenkomst. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Gesloten vraag
- Een vraag waarop je met ja of nee kunt antwoorden. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Gespreksleider
- De persoon die beurten, spreektijd en orde bewaakt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Gespreksvorm
- De vorm van het gesprek: voordracht, discussie of debat. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Gevoel
- Wat de schrijver voelt, zoals verontwaardiging, spot of trots, zichtbaar in zijn woorden. Conclusies trekken over de auteur →
- Gevolg
- Wat er gebeurt door een oorzaak. Argumentatieschema's herkennen →
- Herhaling
- Dezelfde informatie in andere woorden, die je maar één keer opneemt. Een tekst samenvatten →
- Herordenen
- De informatie in een logische volgorde zetten, ook als de tekst een andere volgorde heeft. Een tekst samenvatten →
- Hoofdgedachte
- De kernboodschap: wat de schrijver over het onderwerp beweert of aantoont. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Hoofdpersoon
- Het personage dat het verhaal draagt. Personages, thema en motief →
- Hoofduitspraak
- De kernboodschap van de tekst of het tekstgedeelte. Een tekst samenvatten →
- Hyperbool
- Een overdrijving. Stijlfiguren en poëzie →
- Ik-verteller
- Een verteller die zelf personage is en "ik" zegt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Impliciet
- Niet letterlijk gezegd: je leidt het af uit de samenhang en verwoordt het zelf. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Impliciet standpunt
- Een standpunt dat niet is geformuleerd maar uit de tekst is af te leiden. Standpunten en argumenten herkennen →
- In medias res
- Beginnen midden in de handeling. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Indirecte karakterisering
- Je leidt een eigenschap af uit gedrag, spraak of omgeving. Personages, thema en motief →
- Informeel
- Los en alledaags, zoals bij vrienden. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Informeren
- Het doel van een uiteenzetting: de lezer iets laten weten over een stand of gang van zaken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Inhoud
- Commentaar over wat er staat: juistheid, onderbouwing en volledigheid. Een tekst reviseren op commentaar →
- Inleiding
- Het begin van een voordracht: aandacht trekken, onderwerp noemen en de opbouw aankondigen. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Intentie
- Wat de schrijver met de tekst bij de lezer wil bereiken, zoals overtuigen of waarschuwen. Conclusies trekken over de auteur →
- Ironie
- Iets zeggen terwijl je het tegenovergestelde bedoelt, vaak met overdreven lof. Conclusies trekken over de auteur →
- Karakterisering
- Hoe de lezer een personage leert kennen. Personages, thema en motief →
- Kenmerk
- Een eigenschap waaraan je iets herkent. Argumentatieschema's herkennen →
- Kenmerk of eigenschap
- Een schema waarin kenmerken van iets een standpunt over een andere eigenschap onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
- Kern
- Het middendeel met de belangrijkste punten, onderbouwd met argumenten en voorbeelden. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Kernpunt
- Een hoofdpunt dat je in je voordracht of debat nodig hebt. Informatie verzamelen en verwerken →
- Kernzin
- De zin waarin de hoofdgedachte van een tekst of alinea staat. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Ketenargumentatie
- Een andere naam voor onderschikkende argumentatie. Argumentatiestructuren onderscheiden →
- Kritiek
- Een bezwaar of verbeterpunt dat iemand noemt over jouw werk of standpunt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Leeservaring
- Wat een tekst bij jou oproept, onderbouwd met iets uit het werk. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Leesteken
- Een teken als punt, komma of vraagteken dat de zin ordent. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Lezersgroep
- De mensen voor wie je schrijft, met hun leeftijd, kennis en belangstelling. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Mengvorm
- Een tekst met delen van verschillende soorten, bijvoorbeeld uitleg gevolgd door een standpunt. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Metafoor
- Beeldspraak zonder "als": iets wordt gelijkgesteld aan iets anders. Stijlfiguren en poëzie →
- Middeleeuwen
- Periode met literatuur over geloof, ridderlijkheid en een les. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Misverstand
- Dat personages elkaar verkeerd begrijpen, terwijl de lezer meer weet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Modernisme
- Stroming met experiment en een versplinterde ervaring. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Monoloog
- Lange tekst van één personage. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Motief
- Een concreet element dat steeds terugkomt. Personages, thema en motief →
- Motivering
- Een korte uitleg waarom je een opmerking wel of niet overneemt. Een tekst reviseren op commentaar →
- Naturalisme
- Stroming die de mens ziet als bepaald door erfelijkheid en milieu. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Neutraal taalgebruik
- Woorden zonder waardeoordeel, die alleen beschrijven wat er gebeurt. Conclusies trekken over de auteur →
- Neutrale verteller
- Een verteller die alleen het waarneembare vertelt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Nevenschikkende argumentatie
- Meerdere zelfstandige argumenten die elk het standpunt rechtstreeks ondersteunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Novelle
- Compacter verhalend werk dan een roman. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Objectief argument
- Een argument dat op een toetsbaar gegeven rust. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Onafhankelijke argumenten
- Argumenten die ieder op zich het standpunt ondersteunen. Argumentatiestructuren onderscheiden →
- Onafhankelijke bron
- Een bron waarvan de maker geen belang heeft bij een bepaalde uitkomst. Informatie verzamelen en verwerken →
- Onbetrouwbare verteller
- Een verteller wiens verhaal niet te vertrouwen is. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Onderbouwing
- Het bewijs, het voorbeeld of de reden waarmee je een argument sterk maakt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Ondergeschikte uitspraak
- Een uitspraak die de hoofduitspraak onderbouwt, verklaart of aanvult. Een tekst samenvatten →
- Onderschikkende argumentatie
- Een keten waarin een argument door een volgend argument wordt ondersteund. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Onderwerp
- Waarover de tekst of het tekstgedeelte gaat, meestal in een paar woorden te noemen. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Onjuist beroep op autoriteit
- Een beroep op een ondeskundige, belanghebbende of zichzelf tegensprekende bron. Drogredenen herkennen en vermijden →
- Ontduiken van de bewijslast
- Weigeren om argumenten voor een standpunt te geven. Drogredenen herkennen en vermijden →
- Oogcontact
- Het publiek aankijken terwijl je spreekt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Oorzaak
- Datgene wat iets anders veroorzaakt. Argumentatieschema's herkennen →
- Oorzaak en gevolg
- Een schema waarin gevolgen een oorzaak of oorzaken een gevolg onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
- Oorzaak-gevolg
- Een relatie waarbij het ene tekstdeel de reden is van wat het andere beschrijft. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Oorzaak-gevolgschema
- Een argument dat zegt dat A tot B leidt en daarom een standpunt ondersteunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Opbouw
- Commentaar over de volgorde en indeling van de tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
- Opdracht
- De opgave waarin staat welke tekst je moet schrijven en voor wie. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Open vraag
- Een vraag die om uitleg vraagt, zoals "wat bedoel je?". Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Oproep
- Een slotzin waarmee je de lezer tot handelen aanzet. Een betoog schrijven →
- Opvatting
- Wat de schrijver vindt van het onderwerp, ook als hij het niet letterlijk zegt. Conclusies trekken over de auteur →
- Ordening
- De volgorde waarin je de delen van een tekst zet, zoals chronologisch of probleem en oplossing. Tekst en alinea opbouwen →
- Overdrijven van voor- of nadelen
- De gevolgen van een handeling schromelijk overdrijven. Drogredenen herkennen en vermijden →
- Overgang
- Een zin die het ene punt met het volgende verbindt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Overhaaste generalisatie
- Uit een of enkele gevallen een algemene regel trekken. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Overtuigen
- Het doel van een betoog: de lezer van een standpunt laten overnemen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Parafrase
- Een weergave in eigen woorden met dezelfde betekenis en een bron. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Parafraseren
- Een zin in andere woorden weergeven met dezelfde betekenis. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Personale verteller
- Een hij/zij-verteller die één personage van binnenuit volgt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Personificatie
- Een ding of dier krijgt menselijke eigenschappen. Stijlfiguren en poëzie →
- Persoonlijke aanval
- De persoon aanvallen in plaats van zijn argumenten. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Plagiaat
- Andermans tekst of idee als eigen werk presenteren, zonder bron. Informatie verzamelen en verwerken →
- Poëzie
- Tekst in versregels, vaak gegroepeerd in strofen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Postmodernisme
- Stroming die speelt met vorm, ironie en de lezer. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Prioriteit
- Wat je het eerst aanpakt, omdat het het meeste verschil maakt. Een tekst reviseren op commentaar →
- Prolepsis
- Een vooruitblik op iets wat later gebeurt. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Proza
- Verhalende tekst in doorlopende zinnen en alinea's, met een verteller. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Publiek
- De mensen tot wie je spreekt, met hun leeftijd, voorkennis en belangstelling. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Raamvertelling
- Een verhaal dat in een kaderverhaal is ingebed. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Reactie
- Een stroming die zich afzet tegen de vorige. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Realisme
- Stroming die de alledaagse werkelijkheid nuchter toont. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Reduceren
- Een tekst inkorten door voorbeelden, details en herhaling te laten vervallen. Een tekst samenvatten →
- Regieaanwijzing
- Aanwijzing voor spelers over handeling of toon, vaak tussen haakjes. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Register
- De toon van je taal, formeel of informeel, afgestemd op de gelegenheid. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Relevantie
- Of een argument iets zegt over het standpunt. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Renaissance
- Periode met interesse in klassieke cultuur en de mens. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Representatief
- Een onderzoek dat past bij de hele groep waarover je iets wilt zeggen. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Retorische vraag
- Een vraag waarop geen antwoord wordt verwacht. Stijlfiguren en poëzie →
- Reviseren
- Het verbeteren van een tekst op grond van commentaar. Een tekst reviseren op commentaar →
- Rijm
- Gelijke klank aan het einde van versregels. Stijlfiguren en poëzie →
- Rode draad
- Het idee of de vraag die door de hele voordracht terugkomt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Roman
- Lang verhalend werk, vaak met meerdere verhaallijnen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Romantiek
- Stroming die gevoel, natuur en verlangen centraal stelt. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Rond personage
- Een personage met meerdere eigenschappen. Personages, thema en motief →
- Samenvatten
- In eigen woorden herhalen wat iemand zei, om te controleren of je het begrijpt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Samenvatting
- Een korte weergave van de hoofduitspraak met belangrijke ondergeschikte uitspraken. Een tekst samenvatten →
- Schrijfdoel
- Wat de schrijver met de tekst of het tekstgedeelte bij de lezer wil bereiken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Schrijftaal
- Taal die volledig, correct en verzorgd is, zonder stopwoorden of spreektaalvormen. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Selecteren
- Alleen kiezen wat bij je doel en onderwerp past. Informatie verzamelen en verwerken →
- Signaal
- Een woord of opbouwkenmerk dat het doel verraadt, zoals "moet", "enerzijds" of "onderzoekers verklaren". Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Signaalwoord
- Een woord als dus, want of kortom dat de opbouw of de conclusie aanwijst. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Slot
- Het einde van een voordracht: samenvatten en een boodschap meegeven. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Slotpleidooi
- De laatste bijdrage waarin je je argumenten samenvat en concludeert. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Sonnet
- Een gedicht van veertien regels: twee kwatrijnen en twee terzinen. Stijlfiguren en poëzie →
- Spanningsboog
- De opbouw van spanning naar een hoogtepunt en afloop. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Spelling
- Commentaar over spelling, grammatica en leestekens. Een tekst reviseren op commentaar →
- Spreekdoel
- Wat je met je gesprek of voordracht bij het publiek wilt bereiken. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Spreektaal
- Taal zoals je praat, met stopwoorden en afkortingen als nou, gewoon en 't. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Spreektijd
- De afgesproken tijd die ieder team of deelnemer krijgt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Standpunt
- Een uitspraak waarmee de schrijver kiest in een kwestie en die hij verdedigt. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Stelling
- Het standpunt dat je in een betoog verdedigt, als bewering geformuleerd. Een betoog schrijven →
- Stijl
- Commentaar over woordkeus, zinnen en toon. Een tekst reviseren op commentaar →
- Stopwoord
- Een woord dat niets toevoegt, zoals gewoon of nou ja. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Strofe
- Een groep versregels in een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Stroman
- Het standpunt van de ander vervormen en dat vervormde standpunt bestrijden. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Stroming
- Een groep werken met gedeelde kenmerken in een bepaalde periode. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Subargument
- Een reden die een argument ondersteunt in plaats van het standpunt zelf. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Subjectief argument
- Een argument dat rust op een persoonlijk oordeel of smaak. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Symbool
- Een beeld dat verwijst naar iets abstracts. Personages, thema en motief →
- Tegenargument
- Een uitspraak waarmee een standpunt of argument wordt weerlegd. Standpunten en argumenten herkennen →
- Tegenspeler
- Een personage dat de hoofdpersoon tegenwerkt. Personages, thema en motief →
- Tegenspraak
- Twee uitspraken die niet allebei waar kunnen zijn. Een betoog op aanvaardbaarheid beoordelen →
- Tegenwerping
- Een bezwaar tegen het standpunt, vaak genoemd om het daarna te weerleggen. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Tekstbewijs
- Een woord of zin uit de tekst waarmee je een conclusie onderbouwt. Conclusies trekken over de auteur →
- Tekstgedeelte
- Een deel van een tekst, zoals een alinea of enkele zinnen, dat een eigen doel kan hebben. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Tekstopbouw
- De volgorde van kern, uitwerking en voorbeelden in een tekst. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Tekstsoort
- Het soort tekst dat wordt gevraagd: uiteenzetting, beschouwing of betoog. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Tempo
- De snelheid waarmee je spreekt, afwisselend met pauzes. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Ter overweging aanbieden
- Het doel van een beschouwing: de lezer laten nadenken over een kwestie. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Thema
- Het abstracte idee waar het verhaal om draait. Personages, thema en motief →
- Tijdsrek
- Een kort moment langer uitspinnen dan het duurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Tijdsverdichting
- Een lange periode kort samenvatten. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Tip
- Een voorstel om iets de volgende keer anders te doen. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Toelichting
- Een tekstdeel dat een uitspraak verduidelijkt met uitleg of een voorbeeld. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Toereikendheid
- Of de argumenten samen genoeg zijn om het standpunt te dragen. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Toezegging
- Een belofte om later alsnog een antwoord te geven. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Toon
- De stemming van een tekst, bijvoorbeeld spottend, zakelijk of verontwaardigd. Conclusies trekken over de auteur →
- Tot actie aanzetten
- Een oproep aan de lezer of een instantie om iets te doen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Trefwoorden
- Korte steekwoorden op een kaartje of dia om je te helpen vrij te spreken. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Tussenkopje
- Een korte kop boven een alinea die haar onderwerp noemt. Tekst en alinea opbouwen →
- Uiteenzettende tekst
- Een tekst die iets uitlegt, beschrijft, verklaart of meedeelt om de lezer te informeren. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Uiteenzetting
- Een tekst die iets uitlegt, beschrijft of meedeelt om de lezer te informeren. Standpunten en argumenten herkennen →
- Understatement
- Iets kleiner of zwakker voorstellen dan het is. Stijlfiguren en poëzie →
- Vaag woord
- Een woord dat niet zegt wat je precies bedoelt, zoals ding of een soort van. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Vals dilemma
- Doen alsof er maar twee keuzes zijn terwijl er meer zijn. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Vaststelling
- Een uitspraak die iets meedeelt dat niemand betwist. Standpunten en argumenten herkennen →
- Verantwoording
- Laten zien waar je informatie vandaan komt. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Verduidelijken
- Duidelijker laten maken wat de ander bedoelt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Vergelijking
- Een schema waarin wat in de ene situatie geldt een standpunt over een andere situatie onderbouwt. Argumentatieschema's herkennen →
- Vergelijkingsschema
- Een argument dat zegt dat wat voor het ene geval geldt, ook voor een vergelijkbaar geval geldt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Verkeerde vergelijking
- Twee gevallen gelijkstellen die op het beslissende punt verschillen. Een betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Verlichting
- Stroming die rede en nut centraal stelt (18e eeuw). Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Versregel
- Een regel van een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Vertekenen van een standpunt
- Het standpunt van de tegenstander onjuist weergeven. Drogredenen herkennen en vermijden →
- Vertelde tijd
- De tijd die het verhaal in het verhaal beslaat. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Vertelperspectief
- Het standpunt van waaruit een verhaal wordt verteld. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Verteltijd
- De tijd die het kost om het verhaal te lezen. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Verwijswoord
- Een woord als dit, die, zij of daar dat naar eerder of later genoemde informatie wijst. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Verwijzing
- Een woord of woordgroep dat terugwijst of vooruitwijst naar iets uit de tekst. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Vlak personage
- Een personage met één eigenschap. Personages, thema en motief →
- Volledig
- Met alle hoofdpunten en belangrijke ondergeschikte uitspraken. Een tekst samenvatten →
- Voor- en nadelen
- Een schema waarin voor- of nadelen van een actie de wenselijkheid onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
- Voorbeeld
- Een geval dat de hoofdgedachte onderbouwt maar er niet de kern van is. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Voorbeelden
- Een schema waarin voorbeelden van een verschijnsel een standpunt over het algemene voorkomen onderbouwen. Argumentatieschema's herkennen →
- Voorbeeldschema
- Een argument dat één of enkele gevallen gebruikt om een algemene bewering te ondersteunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Voordracht
- Een voorbereid verhaal van één spreker voor een publiek. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Voorgestelde actie
- Een handeling waarvan wordt betoogd dat ze wenselijk is. Argumentatieschema's herkennen →
- Voorkennis
- Wat het publiek al weet over het onderwerp. Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen →
- Voorspelling
- Een feitelijke uitspraak over de toekomst die later te toetsen is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Waardeoordeel
- Een persoonlijk oordeel dat niet waar of onwaar is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Waarderend argument
- Een argument dat een oordeel bevat, zoals eerlijk, beter of belangrijk. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Waarderende uitspraak
- Een uitspraak over wat goed of slecht, mooi of lelijk, wenselijk of onwenselijk is. Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden →
- Weerlegging
- Een antwoord waarmee een tegenargument krachteloos wordt gemaakt. Standpunten en argumenten herkennen →
- Werkwoordspelling
- De regels voor stam plus t of d bij vervoegingen en voltooid deelwoord. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Woordkeus
- De woorden die een schrijver kiest en die zijn houding verraden. Conclusies trekken over de auteur →
- Zoekterm
- Een woord waarmee je in een zoekmachine naar informatie zoekt. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app