Leren › Nederlands HAVO › Begrippen
Begrippenlijst Nederlands HAVO
272 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.
- Aanhalingstekens
- De tekens die een letterlijk overgenomen tekst omsluiten. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Aanhef
- De begroeting aan het begin van een brief. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Aanloopzin
- Een zin die het onderwerp aankondigt zonder kern. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
- Aanspreekvorm
- Hoe je de lezer aanspreekt, bijvoorbeeld met je of u. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Aanvaardbaarheid
- De mate waarin een argument of standpunt acceptabel is. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Actief luisteren
- Aandachtig luisteren, meedenken en kernpunten noteren. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Actualiteit
- Of de informatie nog bij de tijd is. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Afstemmen
- Inhoud en taal aanpassen aan doel, publiek en vorm. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Afwegen
- Beoordelen of commentaar bij je doel en opdracht past. Een tekst reviseren op commentaar →
- Afzender
- Degene die de informatie heeft gemaakt of verspreidt. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Algemene uitspraak
- Een brede bewering die nog toelichting nodig heeft. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Alinea
- Een tekstdeel over één deelonderwerp. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Alliteratie
- Herhaling van dezelfde beginklank. Stijlfiguren en poëzie →
- Alwetende verteller
- Een verteller die de gedachten van meer personages kent. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Analepse
- Een terugblik op iets wat eerder gebeurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Argument
- Een reden die een standpunt onderbouwt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Argumentatieschema
- De manier waarop een argument het standpunt ondersteunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Articulatie
- Het duidelijk uitspreken van woorden. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Assonantie
- Herhaling van dezelfde klinker. Stijlfiguren en poëzie →
- Auctoriale verteller
- Een alwetende verteller die commentaar geeft op het verhaal. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Autoriteitsschema
- Het argument steunt op de mening of kennis van een deskundige of gezaghebbende bron. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Barok
- Stijl met pracht en nadruk op vergankelijkheid. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Beknopt
- Kort en zonder overbodige woorden of informatie. Een tekst samenvatten →
- Beknoptheid
- De samenvatting is kort en zonder bijzaken. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Beladen woord
- Een woord met een duidelijke waardering of emotie erin. Conclusies over de auteur trekken →
- Belanghebbende
- Iemand die voordeel heeft bij wat de lezer of luisteraar gelooft. Informatie verzamelen en verwerken →
- Beperkt perspectief
- Het perspectief waarin je maar een deel van de waarheid ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Beschouwende tekst
- Een tekst die interpretaties, verklaringen en opinies ter overweging aanbiedt, zonder de lezer voor één standpunt te winnen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Beschouwing
- Een tekst die meerdere kanten van een onderwerp afweegt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Bespelen van publiek
- Emoties of de menigte gebruiken in plaats van argumenten. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Betogende tekst
- Een tekst waarin een beargumenteerd standpunt wordt ingenomen om de lezer te overtuigen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Betoog
- Een tekst die een stelling met argumenten verdedigt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Betrouwbaarheid
- De mate waarin je op een bron kunt vertrouwen. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Betrouwbare bron
- Een bron met controleerbare informatie van een deskundige afzender. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Beurt
- Het moment waarop jij het woord hebt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Bijfiguur
- Een personage met een kleine rol. Personages, thema en motief →
- Bijzaak
- Wat de kern ondersteunt maar weggelaten kan worden. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
- Binnenwereld
- De gedachten en gevoelens van een personage. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Bron
- Een plek of persoon waar je informatie vandaan haalt. Informatie verzamelen en verwerken →
- Bronnenlijst
- Alfabetisch overzicht van alle gebruikte bronnen. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Bronvermelding
- De verwijzing naar de bron van informatie of een citaat. Informatie verzamelen en verwerken →
- Chronologie
- De gebeurtenissen in de volgorde van de tijd. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Cirkelredenering
- Het standpunt zelf als argument gebruiken. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Citaat
- Een letterlijk overgenomen stuk tekst of uitspraak met bronvermelding. Informatie verzamelen en verwerken →
- Climax
- Het hoogtepunt van de spanning. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Coherentie
- De samenhang tussen zinnen en alinea's. Tekst en alinea opbouwen →
- Commentaar
- Opmerkingen van een lezer over je tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
- Concept
- Een eerste versie van een tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
- Concessie
- Iets toegeven om het daarna tegen te spreken, bijvoorbeeld met hoewel. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Conclusie
- Het slotoordeel van een tekst, waarin vaak de hoofdgedachte staat. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Concrete feedback
- Feedback die precies zegt wat goed ging en wat beter kan. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Consistentie
- Het ontbreken van tegenstrijdigheden in een argumentatie. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Controleerbaarheid
- De mate waarin je kunt nagaan of een bewering klopt. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Controlelijst
- Een rij punten die je afloopt bij het nakijken. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Debat
- Een gestructureerd gesprek waarin partijen een tegengesteld standpunt verdedigen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Debatargument
- Een argument met een standpunt, een redenering en bewijs. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Deelonderwerp
- Een onderdeel van het hoofdonderwerp. Tekst en alinea opbouwen →
- Detail
- Een bijzaak of nadere informatie die de hoofdgedachte ondersteunt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Determinisme
- Het idee dat afkomst en omgeving het lot bepalen. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Dialoog
- Gesprek tussen twee of meer personages. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Directe karakterisering
- De verteller noemt zelf een eigenschap. Personages, thema en motief →
- Discussie
- Een gesprek waarin deelnemers hun meningen over een onderwerp uitwisselen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Discussieregel
- Een afspraak voor een eerlijke discussie, zoals dat je je standpunt moet onderbouwen. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Doel
- Wat de schrijver met de tekst wil bereiken: informeren, overtuigen of overwegen. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Doel-middel
- Een relatie waarin iets wordt ingezet om iets anders te bereiken. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Doorvragen
- Een vervolgvraag stellen om meer uitleg te krijgen. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Drama
- Tekst bedoeld voor toneel, met sprekers, dialoog en regieaanwijzingen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Drogreden
- Een onjuist gebruik van een argumentatieschema of een overtreden discussieregel. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Dynamisch personage
- Een personage dat verandert. Personages, thema en motief →
- Eenzijdige informatie
- Informatie die maar één kant van een zaak laat zien. Informatie verzamelen en verwerken →
- Eigen woorden
- Formuleringen van jezelf in plaats van letterlijk overgenomen zinnen. Een tekst samenvatten →
- Eindversie
- De versie na revisie. Een tekst reviseren op commentaar →
- Ellips
- Een tijdsprong waarbij niets wordt verteld. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Enjambement
- Een zin die doorloopt over de regelgrens. Stijlfiguren en poëzie →
- Enkelvoudige argumentatie
- Argumentatie met één argument voor het standpunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Erkennen
- Toegeven dat iets klopt wat de ander zegt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Expliciete hoofdgedachte
- Een hoofdgedachte die er in de tekst zelf letterlijk staat. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Feedback
- Concrete informatie over hoe iets ging, bedoeld om het te verbeteren. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Feitelijk argument
- Een argument dat berust op iets wat je kunt controleren. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Focalisatie
- Door wiens ogen de wereld van het verhaal wordt waargenomen. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Focalisator
- Het personage door wiens ogen je het verhaal ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Formele brief
- Een brief aan een instantie of onbekende met een vaste opbouw. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Gebruikstekst
- Een tekst met een praktisch doel, zoals een handleiding. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Gedocumenteerde tekst
- Een tekst waarin informatie uit bronnen is verwerkt en verantwoord. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Generaliseren
- Een opsomming vervangen door een overkoepelend begrip. Een tekst samenvatten →
- Gespreksleider
- Degene die beurten verdeelt en de regels bewaakt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Gespreksvorm
- De vorm van een mondelinge situatie, zoals voordracht, discussie of debat. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Gevoel
- De emotie die de schrijver laat blijken, zoals ergernis of bewondering. Conclusies over de auteur trekken →
- Gevolg
- Wat er uit een oorzaak volgt. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
- Globaal lezen
- Snel lezen om onderwerp, doel en opbouw te bepalen. Een tekst globaal verkennen →
- Herhaling
- Dezelfde informatie nog eens in andere woorden. Een tekst samenvatten →
- Herordenen
- Informatie in een andere, logischer volgorde zetten. Een tekst samenvatten →
- Hoofdgedachte
- De belangrijkste boodschap van een tekst of tekstgedeelte, in één volledige zin. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Hoofdpersoon
- Het personage dat het verhaal draagt. Personages, thema en motief →
- Hoofdpunt
- Een punt dat in de samenvatting moet staan. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Hoofduitspraak
- De belangrijkste bewering van een tekst of tekstgedeelte. Een tekst samenvatten →
- Hoofdzaak
- Wat in de alinea de kern vormt. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
- Hyperbool
- Een overdrijving. Stijlfiguren en poëzie →
- Ik-verteller
- Een verteller die zelf personage is en "ik" zegt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Impliciete hoofdgedachte
- Een hoofdgedachte die niet in de tekst staat en die je zelf moet verwoorden. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Impliciete relatie
- Een verband dat niet door een signaalwoord wordt aangegeven. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- In medias res
- Beginnen midden in de handeling. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Indirecte karakterisering
- Je leidt een eigenschap af uit gedrag, spraak of omgeving. Personages, thema en motief →
- Informatieve presentatie
- Een presentatie die het publiek iets laat weten of begrijpen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Informatieve tekst
- Een tekst die iets uitlegt of beschrijft. Een betogende en een informatieve tekst samenvatten →
- Informeren
- De lezer iets laten weten over een stand van zaken of gang van zaken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Inhoud
- Wat er in de tekst staat: argumenten, bewijs en conclusie. Een tekst reviseren op commentaar →
- Inleiding
- Het begin van een voordracht waarin je aandacht trekt en aankondigt wat komt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Intentie
- Wat de schrijver met een zin of tekst bedoelt te bereiken. Conclusies over de auteur trekken →
- Interpunctie
- De leestekens in een tekst. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Intonatie
- De variatie in toonhoogte en melodie van je stem. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Ironie
- Iets zeggen terwijl je het tegenovergestelde bedoelt. Conclusies over de auteur trekken →
- Juistheid
- De samenvatting geeft de inhoud en de verbanden correct weer. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Karakterisering
- Hoe de lezer een personage leert kennen. Personages, thema en motief →
- Kenmerkschema
- Het argument noemt een kenmerk of eigenschap die het standpunt rechtvaardigt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Kern
- Het middendeel van een voordracht met de belangrijkste punten en voorbeelden. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Kernpunt
- Een van de belangrijkste punten die je wilt vertellen. Informatie verzamelen en verwerken →
- Kernwoord
- Een woord dat steeds terugkomt en het onderwerp aangeeft. Een tekst globaal verkennen →
- Kernwoorden
- De belangrijkste woorden waarmee je een punt onthoudt en toelicht. Informatie verzamelen en verwerken →
- Kernzin
- De zin in een alinea die het hoofdpunt van die alinea geeft. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Kritiek
- Een opmerking die aangeeft wat er niet klopt of beter kan. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Leeservaring
- Wat een tekst bij jou oproept, onderbouwd met iets uit het werk. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Lezersgroep
- De mensen voor wie de tekst bedoeld is. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Mengvorm
- Een tekst of tekstgedeelte waarin meerdere schrijfdoelen voorkomen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Metafoor
- Beeldspraak zonder "als": iets wordt gelijkgesteld aan iets anders. Stijlfiguren en poëzie →
- Middeleeuwen
- Periode met literatuur over geloof, ridderlijkheid en een les. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Middenstuk
- Het deel tussen opening en slot met de argumenten of uitleg. Tekst en alinea opbouwen →
- Misverstand
- Dat personages elkaar verkeerd begrijpen, terwijl de lezer meer weet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Modernisme
- Stroming met experiment en een versplinterde ervaring. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Monoloog
- Lange tekst van één personage. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Motief
- Een concreet element dat steeds terugkomt. Personages, thema en motief →
- Naturalisme
- Stroming die de mens ziet als bepaald door erfelijkheid en milieu. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Neutraal taalgebruik
- Taal zonder duidelijke waardering of emotie. Conclusies over de auteur trekken →
- Neutrale verteller
- Een verteller die alleen het waarneembare vertelt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Nevenschikkende argumentatie
- Argumentatie met meerdere argumenten die elk zelfstandig het standpunt steunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Non-verbale communicatie
- Communicatie via houding, gebaren en oogcontact. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Novelle
- Compacter verhalend werk dan een roman. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Objectief
- Zonder eigen mening of oordeel. Beknopt schrijven in eigen woorden →
- Objectiviteit
- De samenvatting bevat geen eigen mening of oordeel. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Onafhankelijke bron
- Een bron zonder eigen belang bij wat er staat. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Onbetrouwbare verteller
- Een verteller wiens verhaal niet te vertrouwen is. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Onderbouwen
- Een reden en bewijs geven voor wat je zegt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Onderbouwing
- Het bewijs of voorbeeld dat een argument sterker maakt. Een betoog schrijven →
- Onderbreken
- Iemand in de rede vallen terwijl hij nog aan het woord is. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Ondergeschikte uitspraak
- Een bewering die de hoofduitspraak toelicht of onderbouwt. Een tekst samenvatten →
- Onderschikkende argumentatie
- Argumentatie waarin een argument zelf weer door een subargument wordt ondersteund. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Onderwerp
- Waar de tekst over gaat, zonder wat de schrijver ervan zegt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Onjuist beroep op autoriteit
- Je beroepen op een bron die geen deskundige is op dit terrein. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Ontduiken van de bewijslast
- Weigeren het eigen standpunt te onderbouwen. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Oogcontact
- Het aankijken van je publiek tijdens het spreken. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Oordeel
- Een eigen mening over de tekst of de inhoud. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Oorzaak
- De reden waarom iets gebeurt. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
- Oorzaak-gevolg
- Een relatie waarin het ene het andere teweegbrengt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Oorzaak-gevolgschema
- Het argument noemt een oorzaak of gevolg van wat het standpunt zegt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Opbouw
- De ordening van de onderdelen van een tekst. Tekst en alinea opbouwen →
- Openingsalinea
- De eerste alinea, die het onderwerp inleidt. Tekst en alinea opbouwen →
- Opsomming
- Een rij gelijkwaardige punten. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Opvatting
- Wat de schrijver vindt of denkt over iets. Conclusies over de auteur trekken →
- Overdrijven van voor- of nadelen
- Voor- of nadelen groter voorstellen dan ze zijn. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Overdrijving
- Iets groter voorstellen dan het is om nadruk te geven. Conclusies over de auteur trekken →
- Overgang
- Een zin of woord dat het ene deel met het volgende verbindt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Overhaaste generalisatie
- Uit te weinig voorbeelden een algemene regel afleiden. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Overtuigen
- De lezer van een standpunt proberen te winnen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Overtuigende presentatie
- Een presentatie die het publiek aan de kant van een standpunt wil krijgen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Parafrase
- De inhoud van een bron in eigen woorden en zinsbouw. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
- Parafraseren
- Iets in eigen woorden weergeven met dezelfde betekenis. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Pauze
- Een korte stilte die nadruk geeft en tijd laat om te verwerken. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Personale verteller
- Een hij/zij-verteller die één personage van binnenuit volgt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Personificatie
- Een ding of dier krijgt menselijke eigenschappen. Stijlfiguren en poëzie →
- Persoonlijke aanval
- De persoon aanvallen in plaats van zijn argumenten. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Plagiaat
- Andermans werk of woorden gebruiken zonder de bron te vermelden. Informatie verzamelen en verwerken →
- Poëzie
- Tekst in versregels, vaak gegroepeerd in strofen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Postmodernisme
- Stroming die speelt met vorm, ironie en de lezer. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Prioriteren
- Bepalen wat je eerst aanpakt. Een tekst reviseren op commentaar →
- Prolepsis
- Een vooruitblik op iets wat later gebeurt. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Proza
- Verhalende tekst in doorlopende zinnen en alinea's, met een verteller. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Publiek
- De groep luisteraars tot wie de spreker zich richt. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Raamvertelling
- Een verhaal dat in een kaderverhaal is ingebed. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Reactie
- Een stroming die zich afzet tegen de vorige. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Reageren
- Inhoudelijk antwoorden op wat de ander zei. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Realisme
- Stroming die de alledaagse werkelijkheid nuchter toont. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Reduceren
- Een tekst korter maken door bijzaken weg te laten. Een tekst samenvatten →
- Regieaanwijzing
- Aanwijzing voor spelers over handeling of toon, vaak tussen haakjes. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Register
- De mate van formeel taalgebruik die bij de situatie past. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Relatie
- Het verband tussen twee tekstdelen, zoals zinnen of alinea's. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Relevante informatie
- Informatie die past bij je doel, je onderwerp en je publiek. Informatie verzamelen en verwerken →
- Relevantie
- De mate waarin een argument iets zegt over het standpunt. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Renaissance
- Periode met interesse in klassieke cultuur en de mens. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Retorische vraag
- Een vraag waarop de schrijver geen antwoord verwacht. Conclusies over de auteur trekken →
- Revisie
- Het verbeteren van een tekst op grond van commentaar. Een tekst reviseren op commentaar →
- Rijm
- Gelijke klank aan het einde van versregels. Stijlfiguren en poëzie →
- Roman
- Lang verhalend werk, vaak met meerdere verhaallijnen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Romantiek
- Stroming die gevoel, natuur en verlangen centraal stelt. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Rond personage
- Een personage met meerdere eigenschappen. Personages, thema en motief →
- Samenhang
- Het geheel waarin zinnen bij elkaar horen. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Samenvatting
- Een beknopte weergave van de hoofduitspraak met de belangrijkste ondergeschikte uitspraken. Een tekst samenvatten →
- Schrijfdoel
- Wat de schrijver met de tekst of het tekstgedeelte wil bereiken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Schrijftaal
- Verzorgde taal voor geschreven teksten. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Selecteren
- Kiezen welke informatie je gebruikt en wat je weglaat. Informatie verzamelen en verwerken →
- Signaalwoord
- Een woord dat een verband tussen zinnen of tekstdelen aangeeft. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Slot
- Het einde van een voordracht waarin je samenvat en afsluit. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Slotalinea
- De laatste alinea, die afrondt met een conclusie. Tekst en alinea opbouwen →
- Slotpleidooi
- De afsluiting waarin je je sterkste argumenten samenvat. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Sonnet
- Een gedicht van veertien regels: twee kwatrijnen en twee terzinen. Stijlfiguren en poëzie →
- Spanningsboog
- De opbouw van spanning naar een hoogtepunt en afloop. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Spelling
- De juiste schrijfwijze van woorden. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Spreekdoel
- Wat de spreker bij het publiek wil bereiken, zoals informeren of overtuigen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Spreektaal
- Losse taal zoals je praat, met stopwoorden en omgangstaal. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Spreektempo
- De snelheid waarmee je spreekt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
- Stam
- Het werkwoord zonder -en, bijvoorbeeld "werk" bij "werken". Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Standpunt
- Een uitspraak waarover meningen kunnen verschillen en die de schrijver verdedigt. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Stelling
- Het standpunt dat de schrijver verdedigt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Stijl
- Woordkeus, toon en zinsbouw. Een tekst reviseren op commentaar →
- Stijlfout
- Een fout in woordkeus of zinsbouw die de tekst onverzorgd maakt. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Stopwoord
- Een overbodig woord dat vooral in spreektaal voorkomt. Schrijftaal, stijl en correctheid →
- Strofe
- Een groep versregels in een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Stroming
- Een groep werken met gedeelde kenmerken in een bepaalde periode. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Structuur
- De manier waarop een tekst is opgebouwd. Een betogende en een informatieve tekst samenvatten →
- Subargument
- Een argument dat een ander argument ondersteunt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Symbool
- Een beeld dat verwijst naar iets abstracts. Personages, thema en motief →
- Tegenargument
- Een argument dat tegen het standpunt van de ander ingaat. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Tegenspeler
- Een personage dat de hoofdpersoon tegenwerkt. Personages, thema en motief →
- Tegenstelling
- Een verband waarin twee dingen tegenover elkaar staan. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Tegenstrijdigheid
- Twee uitspraken die elkaar tegenspreken. Een tekst reviseren op commentaar →
- Tegenwerping
- Een bezwaar tegen het standpunt dat de schrijver noemt, meestal om te weerleggen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Tekstbewijs
- Een woord of zin uit de tekst waarmee je een conclusie onderbouwt. Conclusies over de auteur trekken →
- Tekstgedeelte
- Een deel van een tekst, zoals een alinea, met een eigen tekstsoort of schrijfdoel. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Tekstsoort
- Het type tekst volgens het examen: uiteenzettend, beschouwend of betogend. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Ter overweging aanbieden
- De lezer opvattingen voorleggen om over na te denken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Thema
- Het abstracte idee waar het verhaal om draait. Personages, thema en motief →
- Tijdsrek
- Een kort moment langer uitspinnen dan het duurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Tijdsverdichting
- Een lange periode kort samenvatten. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Titel
- De naam van de tekst, vaak met een hint over het onderwerp. Een tekst globaal verkennen →
- Toelichting
- Uitleg of een voorbeeld dat een algemene uitspraak concreet maakt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Toereikendheid
- De mate waarin de argumenten samen het standpunt voldoende dragen. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Toevoeging
- Een extra punt in dezelfde richting. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Toon
- De houding van de schrijver die uit de tekst blijkt, zoals zakelijk, kritisch of spottend. Conclusies over de auteur trekken →
- Tot actie aanzetten
- De lezer ertoe brengen om iets te gaan doen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Tussenkopje
- Een kopje boven een deel van een tekst. Tekst en alinea opbouwen →
- Uiteenzettende tekst
- Een tekst waarin iets wordt uitgelegd, beschreven, verklaard of meegedeeld om de lezer te informeren. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
- Uiteenzetting
- Een tekst die objectief iets uitlegt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
- Uitwerking
- De zinnen die de kernzin toelichten of onderbouwen. Tekst en alinea opbouwen →
- Understatement
- Iets kleiner of zwakker voorstellen dan het is. Stijlfiguren en poëzie →
- Vakjargon
- Woorden die alleen deskundigen kennen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Vals dilemma
- Doen alsof er maar twee opties zijn terwijl er meer zijn. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Verband
- De relatie tussen twee zinnen of tekstdelen. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Verbeterpunt
- Een punt waarop iemand zich kan verbeteren. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Verduidelijken
- Duidelijker maken wat je bedoelt of wat de ander bedoelt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
- Vergelijking
- Beeldspraak met "als" of "zoals". Stijlfiguren en poëzie →
- Vergelijkingsschema
- Het argument vergelijkt de zaak met iets vergelijkbaars. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Verkeerde vergelijking
- Twee zaken vergelijken die te weinig op elkaar lijken. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Verlichting
- Stroming die rede en nut centraal stelt (18e eeuw). Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
- Versregel
- Een regel van een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
- Vertekenen van een standpunt
- Het standpunt van de ander onjuist of overdreven weergeven. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
- Vertelde tijd
- De tijd die het verhaal in het verhaal beslaat. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Vertelperspectief
- Het standpunt van waaruit een verhaal wordt verteld. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
- Verteltijd
- De tijd die het kost om het verhaal te lezen. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
- Verwijswoord
- Een woord dat terug- of vooruitwijst naar iets anders in de tekst, zoals die, dit of daar. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Verwijzing
- De relatie tussen een verwijswoord en datgene waar het naar wijst. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
- Verzamelnaam
- Een woord dat meerdere voorbeelden omvat, zoals fruit. Beknopt schrijven in eigen woorden →
- Vlak personage
- Een personage met één eigenschap. Personages, thema en motief →
- Volledigheid
- Alle hoofdpunten van de tekst staan in de samenvatting. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
- Voor- en nadelenschema
- Het argument wijst op voor- en nadelen om een keuze te verdedigen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Voorbeeld
- Een concreet geval dat een bewering toelicht en niet de hoofdgedachte zelf is. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
- Voorbeeldschema
- Het argument noemt concrete voorbeelden die het standpunt steunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Voordracht
- Een voorbereide mondelinge presentatie door één spreker voor een publiek. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Voorkennis
- Wat het publiek al weet over het onderwerp. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
- Voorwaarde
- Wat moet gelden om iets te laten gebeuren. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
- Waarderend argument
- Een argument dat berust op een oordeel of waardering. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
- Weerlegging
- Aantonen dat een argument niet klopt of niet genoeg steunt. Deelnemen aan een discussie of debat →
- Woordenlimiet
- Het maximale aantal woorden dat je mag gebruiken. Beknopt schrijven in eigen woorden →
- Woordkeus
- De manier waarop de schrijver zijn woorden kiest. Conclusies over de auteur trekken →
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app