Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Begrippen

Begrippenlijst Nederlands HAVO

272 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.

Aanhalingstekens
De tekens die een letterlijk overgenomen tekst omsluiten. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Aanhef
De begroeting aan het begin van een brief. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Aanloopzin
Een zin die het onderwerp aankondigt zonder kern. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
Aanspreekvorm
Hoe je de lezer aanspreekt, bijvoorbeeld met je of u. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Aanvaardbaarheid
De mate waarin een argument of standpunt acceptabel is. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Actief luisteren
Aandachtig luisteren, meedenken en kernpunten noteren. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Actualiteit
Of de informatie nog bij de tijd is. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Afstemmen
Inhoud en taal aanpassen aan doel, publiek en vorm. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Afwegen
Beoordelen of commentaar bij je doel en opdracht past. Een tekst reviseren op commentaar →
Afzender
Degene die de informatie heeft gemaakt of verspreidt. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Algemene uitspraak
Een brede bewering die nog toelichting nodig heeft. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Alinea
Een tekstdeel over één deelonderwerp. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Alliteratie
Herhaling van dezelfde beginklank. Stijlfiguren en poëzie →
Alwetende verteller
Een verteller die de gedachten van meer personages kent. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Analepse
Een terugblik op iets wat eerder gebeurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Argument
Een reden die een standpunt onderbouwt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Argumentatieschema
De manier waarop een argument het standpunt ondersteunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Articulatie
Het duidelijk uitspreken van woorden. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Assonantie
Herhaling van dezelfde klinker. Stijlfiguren en poëzie →
Auctoriale verteller
Een alwetende verteller die commentaar geeft op het verhaal. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Autoriteitsschema
Het argument steunt op de mening of kennis van een deskundige of gezaghebbende bron. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Barok
Stijl met pracht en nadruk op vergankelijkheid. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Beknopt
Kort en zonder overbodige woorden of informatie. Een tekst samenvatten →
Beknoptheid
De samenvatting is kort en zonder bijzaken. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Beladen woord
Een woord met een duidelijke waardering of emotie erin. Conclusies over de auteur trekken →
Belanghebbende
Iemand die voordeel heeft bij wat de lezer of luisteraar gelooft. Informatie verzamelen en verwerken →
Beperkt perspectief
Het perspectief waarin je maar een deel van de waarheid ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Beschouwende tekst
Een tekst die interpretaties, verklaringen en opinies ter overweging aanbiedt, zonder de lezer voor één standpunt te winnen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Beschouwing
Een tekst die meerdere kanten van een onderwerp afweegt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Bespelen van publiek
Emoties of de menigte gebruiken in plaats van argumenten. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Betogende tekst
Een tekst waarin een beargumenteerd standpunt wordt ingenomen om de lezer te overtuigen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Betoog
Een tekst die een stelling met argumenten verdedigt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Betrouwbaarheid
De mate waarin je op een bron kunt vertrouwen. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Betrouwbare bron
Een bron met controleerbare informatie van een deskundige afzender. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Beurt
Het moment waarop jij het woord hebt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Bijfiguur
Een personage met een kleine rol. Personages, thema en motief →
Bijzaak
Wat de kern ondersteunt maar weggelaten kan worden. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
Binnenwereld
De gedachten en gevoelens van een personage. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Bron
Een plek of persoon waar je informatie vandaan haalt. Informatie verzamelen en verwerken →
Bronnenlijst
Alfabetisch overzicht van alle gebruikte bronnen. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Bronvermelding
De verwijzing naar de bron van informatie of een citaat. Informatie verzamelen en verwerken →
Chronologie
De gebeurtenissen in de volgorde van de tijd. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Cirkelredenering
Het standpunt zelf als argument gebruiken. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Citaat
Een letterlijk overgenomen stuk tekst of uitspraak met bronvermelding. Informatie verzamelen en verwerken →
Climax
Het hoogtepunt van de spanning. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Coherentie
De samenhang tussen zinnen en alinea's. Tekst en alinea opbouwen →
Commentaar
Opmerkingen van een lezer over je tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
Concept
Een eerste versie van een tekst. Een tekst reviseren op commentaar →
Concessie
Iets toegeven om het daarna tegen te spreken, bijvoorbeeld met hoewel. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Conclusie
Het slotoordeel van een tekst, waarin vaak de hoofdgedachte staat. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Concrete feedback
Feedback die precies zegt wat goed ging en wat beter kan. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Consistentie
Het ontbreken van tegenstrijdigheden in een argumentatie. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Controleerbaarheid
De mate waarin je kunt nagaan of een bewering klopt. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Controlelijst
Een rij punten die je afloopt bij het nakijken. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Debat
Een gestructureerd gesprek waarin partijen een tegengesteld standpunt verdedigen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Debatargument
Een argument met een standpunt, een redenering en bewijs. Deelnemen aan een discussie of debat →
Deelonderwerp
Een onderdeel van het hoofdonderwerp. Tekst en alinea opbouwen →
Detail
Een bijzaak of nadere informatie die de hoofdgedachte ondersteunt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Determinisme
Het idee dat afkomst en omgeving het lot bepalen. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Dialoog
Gesprek tussen twee of meer personages. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Directe karakterisering
De verteller noemt zelf een eigenschap. Personages, thema en motief →
Discussie
Een gesprek waarin deelnemers hun meningen over een onderwerp uitwisselen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Discussieregel
Een afspraak voor een eerlijke discussie, zoals dat je je standpunt moet onderbouwen. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Doel
Wat de schrijver met de tekst wil bereiken: informeren, overtuigen of overwegen. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Doel-middel
Een relatie waarin iets wordt ingezet om iets anders te bereiken. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Doorvragen
Een vervolgvraag stellen om meer uitleg te krijgen. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Drama
Tekst bedoeld voor toneel, met sprekers, dialoog en regieaanwijzingen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Drogreden
Een onjuist gebruik van een argumentatieschema of een overtreden discussieregel. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Dynamisch personage
Een personage dat verandert. Personages, thema en motief →
Eenzijdige informatie
Informatie die maar één kant van een zaak laat zien. Informatie verzamelen en verwerken →
Eigen woorden
Formuleringen van jezelf in plaats van letterlijk overgenomen zinnen. Een tekst samenvatten →
Eindversie
De versie na revisie. Een tekst reviseren op commentaar →
Ellips
Een tijdsprong waarbij niets wordt verteld. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Enjambement
Een zin die doorloopt over de regelgrens. Stijlfiguren en poëzie →
Enkelvoudige argumentatie
Argumentatie met één argument voor het standpunt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Erkennen
Toegeven dat iets klopt wat de ander zegt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Expliciete hoofdgedachte
Een hoofdgedachte die er in de tekst zelf letterlijk staat. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Feedback
Concrete informatie over hoe iets ging, bedoeld om het te verbeteren. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Feitelijk argument
Een argument dat berust op iets wat je kunt controleren. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Focalisatie
Door wiens ogen de wereld van het verhaal wordt waargenomen. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Focalisator
Het personage door wiens ogen je het verhaal ziet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Formele brief
Een brief aan een instantie of onbekende met een vaste opbouw. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Gebruikstekst
Een tekst met een praktisch doel, zoals een handleiding. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Gedocumenteerde tekst
Een tekst waarin informatie uit bronnen is verwerkt en verantwoord. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Generaliseren
Een opsomming vervangen door een overkoepelend begrip. Een tekst samenvatten →
Gespreksleider
Degene die beurten verdeelt en de regels bewaakt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Gespreksvorm
De vorm van een mondelinge situatie, zoals voordracht, discussie of debat. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Gevoel
De emotie die de schrijver laat blijken, zoals ergernis of bewondering. Conclusies over de auteur trekken →
Gevolg
Wat er uit een oorzaak volgt. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
Globaal lezen
Snel lezen om onderwerp, doel en opbouw te bepalen. Een tekst globaal verkennen →
Herhaling
Dezelfde informatie nog eens in andere woorden. Een tekst samenvatten →
Herordenen
Informatie in een andere, logischer volgorde zetten. Een tekst samenvatten →
Hoofdgedachte
De belangrijkste boodschap van een tekst of tekstgedeelte, in één volledige zin. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Hoofdpersoon
Het personage dat het verhaal draagt. Personages, thema en motief →
Hoofdpunt
Een punt dat in de samenvatting moet staan. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Hoofduitspraak
De belangrijkste bewering van een tekst of tekstgedeelte. Een tekst samenvatten →
Hoofdzaak
Wat in de alinea de kern vormt. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
Hyperbool
Een overdrijving. Stijlfiguren en poëzie →
Ik-verteller
Een verteller die zelf personage is en "ik" zegt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Impliciete hoofdgedachte
Een hoofdgedachte die niet in de tekst staat en die je zelf moet verwoorden. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Impliciete relatie
Een verband dat niet door een signaalwoord wordt aangegeven. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
In medias res
Beginnen midden in de handeling. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Indirecte karakterisering
Je leidt een eigenschap af uit gedrag, spraak of omgeving. Personages, thema en motief →
Informatieve presentatie
Een presentatie die het publiek iets laat weten of begrijpen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Informatieve tekst
Een tekst die iets uitlegt of beschrijft. Een betogende en een informatieve tekst samenvatten →
Informeren
De lezer iets laten weten over een stand van zaken of gang van zaken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Inhoud
Wat er in de tekst staat: argumenten, bewijs en conclusie. Een tekst reviseren op commentaar →
Inleiding
Het begin van een voordracht waarin je aandacht trekt en aankondigt wat komt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Intentie
Wat de schrijver met een zin of tekst bedoelt te bereiken. Conclusies over de auteur trekken →
Interpunctie
De leestekens in een tekst. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Intonatie
De variatie in toonhoogte en melodie van je stem. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Ironie
Iets zeggen terwijl je het tegenovergestelde bedoelt. Conclusies over de auteur trekken →
Juistheid
De samenvatting geeft de inhoud en de verbanden correct weer. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Karakterisering
Hoe de lezer een personage leert kennen. Personages, thema en motief →
Kenmerkschema
Het argument noemt een kenmerk of eigenschap die het standpunt rechtvaardigt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Kern
Het middendeel van een voordracht met de belangrijkste punten en voorbeelden. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Kernpunt
Een van de belangrijkste punten die je wilt vertellen. Informatie verzamelen en verwerken →
Kernwoord
Een woord dat steeds terugkomt en het onderwerp aangeeft. Een tekst globaal verkennen →
Kernwoorden
De belangrijkste woorden waarmee je een punt onthoudt en toelicht. Informatie verzamelen en verwerken →
Kernzin
De zin in een alinea die het hoofdpunt van die alinea geeft. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Kritiek
Een opmerking die aangeeft wat er niet klopt of beter kan. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Leeservaring
Wat een tekst bij jou oproept, onderbouwd met iets uit het werk. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Lezersgroep
De mensen voor wie de tekst bedoeld is. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Mengvorm
Een tekst of tekstgedeelte waarin meerdere schrijfdoelen voorkomen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Metafoor
Beeldspraak zonder "als": iets wordt gelijkgesteld aan iets anders. Stijlfiguren en poëzie →
Middeleeuwen
Periode met literatuur over geloof, ridderlijkheid en een les. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Middenstuk
Het deel tussen opening en slot met de argumenten of uitleg. Tekst en alinea opbouwen →
Misverstand
Dat personages elkaar verkeerd begrijpen, terwijl de lezer meer weet. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Modernisme
Stroming met experiment en een versplinterde ervaring. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Monoloog
Lange tekst van één personage. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Motief
Een concreet element dat steeds terugkomt. Personages, thema en motief →
Naturalisme
Stroming die de mens ziet als bepaald door erfelijkheid en milieu. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Neutraal taalgebruik
Taal zonder duidelijke waardering of emotie. Conclusies over de auteur trekken →
Neutrale verteller
Een verteller die alleen het waarneembare vertelt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Nevenschikkende argumentatie
Argumentatie met meerdere argumenten die elk zelfstandig het standpunt steunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Non-verbale communicatie
Communicatie via houding, gebaren en oogcontact. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Novelle
Compacter verhalend werk dan een roman. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Objectief
Zonder eigen mening of oordeel. Beknopt schrijven in eigen woorden →
Objectiviteit
De samenvatting bevat geen eigen mening of oordeel. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Onafhankelijke bron
Een bron zonder eigen belang bij wat er staat. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Onbetrouwbare verteller
Een verteller wiens verhaal niet te vertrouwen is. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Onderbouwen
Een reden en bewijs geven voor wat je zegt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Onderbouwing
Het bewijs of voorbeeld dat een argument sterker maakt. Een betoog schrijven →
Onderbreken
Iemand in de rede vallen terwijl hij nog aan het woord is. Deelnemen aan een discussie of debat →
Ondergeschikte uitspraak
Een bewering die de hoofduitspraak toelicht of onderbouwt. Een tekst samenvatten →
Onderschikkende argumentatie
Argumentatie waarin een argument zelf weer door een subargument wordt ondersteund. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Onderwerp
Waar de tekst over gaat, zonder wat de schrijver ervan zegt. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Onjuist beroep op autoriteit
Je beroepen op een bron die geen deskundige is op dit terrein. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Ontduiken van de bewijslast
Weigeren het eigen standpunt te onderbouwen. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Oogcontact
Het aankijken van je publiek tijdens het spreken. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Oordeel
Een eigen mening over de tekst of de inhoud. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Oorzaak
De reden waarom iets gebeurt. Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vinden →
Oorzaak-gevolg
Een relatie waarin het ene het andere teweegbrengt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Oorzaak-gevolgschema
Het argument noemt een oorzaak of gevolg van wat het standpunt zegt. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Opbouw
De ordening van de onderdelen van een tekst. Tekst en alinea opbouwen →
Openingsalinea
De eerste alinea, die het onderwerp inleidt. Tekst en alinea opbouwen →
Opsomming
Een rij gelijkwaardige punten. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Opvatting
Wat de schrijver vindt of denkt over iets. Conclusies over de auteur trekken →
Overdrijven van voor- of nadelen
Voor- of nadelen groter voorstellen dan ze zijn. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Overdrijving
Iets groter voorstellen dan het is om nadruk te geven. Conclusies over de auteur trekken →
Overgang
Een zin of woord dat het ene deel met het volgende verbindt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Overhaaste generalisatie
Uit te weinig voorbeelden een algemene regel afleiden. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Overtuigen
De lezer van een standpunt proberen te winnen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Overtuigende presentatie
Een presentatie die het publiek aan de kant van een standpunt wil krijgen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Parafrase
De inhoud van een bron in eigen woorden en zinsbouw. Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden →
Parafraseren
Iets in eigen woorden weergeven met dezelfde betekenis. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Pauze
Een korte stilte die nadruk geeft en tijd laat om te verwerken. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Personale verteller
Een hij/zij-verteller die één personage van binnenuit volgt. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Personificatie
Een ding of dier krijgt menselijke eigenschappen. Stijlfiguren en poëzie →
Persoonlijke aanval
De persoon aanvallen in plaats van zijn argumenten. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Plagiaat
Andermans werk of woorden gebruiken zonder de bron te vermelden. Informatie verzamelen en verwerken →
Poëzie
Tekst in versregels, vaak gegroepeerd in strofen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Postmodernisme
Stroming die speelt met vorm, ironie en de lezer. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Prioriteren
Bepalen wat je eerst aanpakt. Een tekst reviseren op commentaar →
Prolepsis
Een vooruitblik op iets wat later gebeurt. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Proza
Verhalende tekst in doorlopende zinnen en alinea's, met een verteller. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Publiek
De groep luisteraars tot wie de spreker zich richt. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Raamvertelling
Een verhaal dat in een kaderverhaal is ingebed. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Reactie
Een stroming die zich afzet tegen de vorige. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Reageren
Inhoudelijk antwoorden op wat de ander zei. Deelnemen aan een discussie of debat →
Realisme
Stroming die de alledaagse werkelijkheid nuchter toont. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Reduceren
Een tekst korter maken door bijzaken weg te laten. Een tekst samenvatten →
Regieaanwijzing
Aanwijzing voor spelers over handeling of toon, vaak tussen haakjes. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Register
De mate van formeel taalgebruik die bij de situatie past. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Relatie
Het verband tussen twee tekstdelen, zoals zinnen of alinea's. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Relevante informatie
Informatie die past bij je doel, je onderwerp en je publiek. Informatie verzamelen en verwerken →
Relevantie
De mate waarin een argument iets zegt over het standpunt. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Renaissance
Periode met interesse in klassieke cultuur en de mens. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Retorische vraag
Een vraag waarop de schrijver geen antwoord verwacht. Conclusies over de auteur trekken →
Revisie
Het verbeteren van een tekst op grond van commentaar. Een tekst reviseren op commentaar →
Rijm
Gelijke klank aan het einde van versregels. Stijlfiguren en poëzie →
Roman
Lang verhalend werk, vaak met meerdere verhaallijnen. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Romantiek
Stroming die gevoel, natuur en verlangen centraal stelt. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Rond personage
Een personage met meerdere eigenschappen. Personages, thema en motief →
Samenhang
Het geheel waarin zinnen bij elkaar horen. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Samenvatting
Een beknopte weergave van de hoofduitspraak met de belangrijkste ondergeschikte uitspraken. Een tekst samenvatten →
Schrijfdoel
Wat de schrijver met de tekst of het tekstgedeelte wil bereiken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Schrijftaal
Verzorgde taal voor geschreven teksten. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Selecteren
Kiezen welke informatie je gebruikt en wat je weglaat. Informatie verzamelen en verwerken →
Signaalwoord
Een woord dat een verband tussen zinnen of tekstdelen aangeeft. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Slot
Het einde van een voordracht waarin je samenvat en afsluit. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Slotalinea
De laatste alinea, die afrondt met een conclusie. Tekst en alinea opbouwen →
Slotpleidooi
De afsluiting waarin je je sterkste argumenten samenvat. Deelnemen aan een discussie of debat →
Sonnet
Een gedicht van veertien regels: twee kwatrijnen en twee terzinen. Stijlfiguren en poëzie →
Spanningsboog
De opbouw van spanning naar een hoogtepunt en afloop. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Spelling
De juiste schrijfwijze van woorden. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Spreekdoel
Wat de spreker bij het publiek wil bereiken, zoals informeren of overtuigen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Spreektaal
Losse taal zoals je praat, met stopwoorden en omgangstaal. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Spreektempo
De snelheid waarmee je spreekt. Een voordracht opbouwen en presenteren →
Stam
Het werkwoord zonder -en, bijvoorbeeld "werk" bij "werken". Schrijftaal, stijl en correctheid →
Standpunt
Een uitspraak waarover meningen kunnen verschillen en die de schrijver verdedigt. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Stelling
Het standpunt dat de schrijver verdedigt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Stijl
Woordkeus, toon en zinsbouw. Een tekst reviseren op commentaar →
Stijlfout
Een fout in woordkeus of zinsbouw die de tekst onverzorgd maakt. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Stopwoord
Een overbodig woord dat vooral in spreektaal voorkomt. Schrijftaal, stijl en correctheid →
Strofe
Een groep versregels in een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Stroming
Een groep werken met gedeelde kenmerken in een bepaalde periode. Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Structuur
De manier waarop een tekst is opgebouwd. Een betogende en een informatieve tekst samenvatten →
Subargument
Een argument dat een ander argument ondersteunt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Symbool
Een beeld dat verwijst naar iets abstracts. Personages, thema en motief →
Tegenargument
Een argument dat tegen het standpunt van de ander ingaat. Deelnemen aan een discussie of debat →
Tegenspeler
Een personage dat de hoofdpersoon tegenwerkt. Personages, thema en motief →
Tegenstelling
Een verband waarin twee dingen tegenover elkaar staan. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Tegenstrijdigheid
Twee uitspraken die elkaar tegenspreken. Een tekst reviseren op commentaar →
Tegenwerping
Een bezwaar tegen het standpunt dat de schrijver noemt, meestal om te weerleggen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Tekstbewijs
Een woord of zin uit de tekst waarmee je een conclusie onderbouwt. Conclusies over de auteur trekken →
Tekstgedeelte
Een deel van een tekst, zoals een alinea, met een eigen tekstsoort of schrijfdoel. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Tekstsoort
Het type tekst volgens het examen: uiteenzettend, beschouwend of betogend. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Ter overweging aanbieden
De lezer opvattingen voorleggen om over na te denken. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Thema
Het abstracte idee waar het verhaal om draait. Personages, thema en motief →
Tijdsrek
Een kort moment langer uitspinnen dan het duurde. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Tijdsverdichting
Een lange periode kort samenvatten. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Titel
De naam van de tekst, vaak met een hint over het onderwerp. Een tekst globaal verkennen →
Toelichting
Uitleg of een voorbeeld dat een algemene uitspraak concreet maakt. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Toereikendheid
De mate waarin de argumenten samen het standpunt voldoende dragen. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Toevoeging
Een extra punt in dezelfde richting. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Toon
De houding van de schrijver die uit de tekst blijkt, zoals zakelijk, kritisch of spottend. Conclusies over de auteur trekken →
Tot actie aanzetten
De lezer ertoe brengen om iets te gaan doen. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Tussenkopje
Een kopje boven een deel van een tekst. Tekst en alinea opbouwen →
Uiteenzettende tekst
Een tekst waarin iets wordt uitgelegd, beschreven, verklaard of meegedeeld om de lezer te informeren. Tekstsoort en schrijfdoel bepalen →
Uiteenzetting
Een tekst die objectief iets uitlegt. Tekstsoort, doel en lezersgroep afstemmen →
Uitwerking
De zinnen die de kernzin toelichten of onderbouwen. Tekst en alinea opbouwen →
Understatement
Iets kleiner of zwakker voorstellen dan het is. Stijlfiguren en poëzie →
Vakjargon
Woorden die alleen deskundigen kennen. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Vals dilemma
Doen alsof er maar twee opties zijn terwijl er meer zijn. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Verband
De relatie tussen twee zinnen of tekstdelen. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Verbeterpunt
Een punt waarop iemand zich kan verbeteren. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Verduidelijken
Duidelijker maken wat je bedoelt of wat de ander bedoelt. Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers →
Vergelijking
Beeldspraak met "als" of "zoals". Stijlfiguren en poëzie →
Vergelijkingsschema
Het argument vergelijkt de zaak met iets vergelijkbaars. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Verkeerde vergelijking
Twee zaken vergelijken die te weinig op elkaar lijken. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Verlichting
Stroming die rede en nut centraal stelt (18e eeuw). Literatuurgeschiedenis in hoofdlijnen →
Versregel
Een regel van een gedicht. Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheiden →
Vertekenen van een standpunt
Het standpunt van de ander onjuist of overdreven weergeven. Betoog beoordelen en drogredenen herkennen →
Vertelde tijd
De tijd die het verhaal in het verhaal beslaat. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Vertelperspectief
Het standpunt van waaruit een verhaal wordt verteld. Verteller, vertelperspectief en focalisatie →
Verteltijd
De tijd die het kost om het verhaal te lezen. Tijd, ruimte en opbouw van een verhaal →
Verwijswoord
Een woord dat terug- of vooruitwijst naar iets anders in de tekst, zoals die, dit of daar. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Verwijzing
De relatie tussen een verwijswoord en datgene waar het naar wijst. Relaties tussen tekstdelen benoemen →
Verzamelnaam
Een woord dat meerdere voorbeelden omvat, zoals fruit. Beknopt schrijven in eigen woorden →
Vlak personage
Een personage met één eigenschap. Personages, thema en motief →
Volledigheid
Alle hoofdpunten van de tekst staan in de samenvatting. Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang →
Voor- en nadelenschema
Het argument wijst op voor- en nadelen om een keuze te verdedigen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Voorbeeld
Een concreet geval dat een bewering toelicht en niet de hoofdgedachte zelf is. Onderwerp en hoofdgedachte aangeven →
Voorbeeldschema
Het argument noemt concrete voorbeelden die het standpunt steunen. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Voordracht
Een voorbereide mondelinge presentatie door één spreker voor een publiek. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Voorkennis
Wat het publiek al weet over het onderwerp. Doel, publiek en gespreksvorm bepalen →
Voorwaarde
Wat moet gelden om iets te laten gebeuren. Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten →
Waarderend argument
Een argument dat berust op een oordeel of waardering. Standpunten, argumenten en schema's herkennen →
Weerlegging
Aantonen dat een argument niet klopt of niet genoeg steunt. Deelnemen aan een discussie of debat →
Woordenlimiet
Het maximale aantal woorden dat je mag gebruiken. Beknopt schrijven in eigen woorden →
Woordkeus
De manier waarop de schrijver zijn woorden kiest. Conclusies over de auteur trekken →

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app