Leren › Wiskunde A HAVO › Begrippen
Begrippenlijst Wiskunde A HAVO
303 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.
- 68-95-99,7-regel
- Ongeveer 68%, 95% en 99,7% ligt binnen 1, 2 en 3 standaardafwijkingen van het gemiddelde. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Aanpak structureren
- Eerst bepalen of de keuzes na elkaar komen, of de volgorde telt en of herhaling mag. Telproblemen structureren en berekenen →
- Aantal
- Een geheel getal dat je telt, zoals bussen of eieren. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Absolute frequentie
- Het aantal keer dat een waarde voorkomt. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Absolute verandering
- Het verschil in dezelfde eenheid, zoals 600 inwoners. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Afkappen
- Cijfers weglaten zonder te kijken naar het volgende cijfer; dat is geen afronden. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Aflezen
- Een waarde uit een rij of kolom van de tabel halen. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Afname
- Bij een groeifactor kleiner dan 1 neemt de waarde af, zoals 0,85 bij 15% afname. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Afnemend dalend
- Negatieve toenames die dichter bij nul komen; de daling wordt kleiner. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
- Afnemend stijgend
- De grafiek stijgt en de toename per stap wordt kleiner. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Afnemende differenties
- De toenames worden kleiner: afnemend stijgend. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Afronden
- Een getal vervangen door een eenvoudiger getal in de buurt. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Algebra
- Rekenen met letters, zoals 2a + 1 voor een oneven getal. Een redenering opbouwen en controleren →
- Als-dan
- Een bewering met een voorwaarde en een conclusie. Een redenering opbouwen en controleren →
- Aselecte steekproef
- Iedereen in de populatie heeft evenveel kans om gekozen te worden, bijvoorbeeld door loting. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Assenstelsel
- Twee assen met eenheden; de horizontale as is meestal de onafhankelijke variabele. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Asymptoot
- Een lijn waar de grafiek steeds dichter bij komt zonder die te raken. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Beginwaarde
- De waarde bij 0, zoals het starttarief of de beginhoogte. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Begrensd gebied
- Een gebied dat wordt afgebakend door lijnen die bij ongelijkheden horen. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Benaderen
- Een oplossing afronden op een gevraagd aantal decimalen. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Beoordelen of normaal
- Alleen bij een klokvormige verdeling passen de vuistregels. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Beoordelen van een bewering
- Ligt de beweerde waarde buiten het interval, dan is de bewering niet onderbouwd. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Bereik
- De waarden waarvoor een model geldt. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Betrouwbaarheid
- Het deel van de steekproeven waarvoor het interval de ware waarde bevat, hier 95%. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Betrouwbaarheidsinterval
- Een interval rond de steekproefwaarde waarin de ware waarde met 95% betrouwbaarheid ligt. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Bevolkingsdichtheid
- Aantal inwoners per vierkante kilometer of per hectare. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Bewering
- Een uitspraak die waar of onwaar kan zijn, zoals "het kwadraat is altijd groter". Een redenering opbouwen en controleren →
- Bewijs
- Een redenering die laat zien dat iets voor alle gevallen geldt. Een redenering opbouwen en controleren →
- Bij benadering exponentieel
- De groeifactoren per stap zijn ongeveer gelijk. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Boomdiagram
- Een schema waarin elke keuze een tak is; het aantal eindpunten is het totaal. Telproblemen structureren en berekenen →
- Box
- Het deel van de boxplot van Q1 tot Q3; bevat de middelste 50% van de waarnemingen. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Boxplot
- Een diagram met een box van Q1 tot Q3, een streep bij de mediaan en staarten naar minimum en maximum. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Boxplots vergelijken
- Vergelijk mediaan, interkwartielafstand en spreidingsbreedte. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Break-evenpunt
- Het punt waar kosten en opbrengst gelijk zijn. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Breuk
- Een deel van een geheel, zoals 3/8; teller gedeeld door noemer. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Bron
- Waar de informatie vandaan komt en hoe de cijfers zijn verkregen. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Btw
- Belasting over de prijs zonder btw; met 21% btw is de prijs 1,21 keer zo groot. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Buiten haakjes brengen
- De gemeenschappelijke factor van alle termen vooraan zetten: 4x + 8 = 4(x + 2). Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Centrummaat
- Een getal dat het midden van de data beschrijft: gemiddelde, mediaan of modus. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Cirkeldiagram
- Een diagram dat een geheel in sectoren verdeelt; 1% hoort bij 3,6 graden. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Coëfficiënt
- Het getal vóór een variabele, zoals 12,5 bij n. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Combinatie
- Een keuze zonder volgorde; je deelt het aantal gerangschikte keuzes door k!. Telproblemen structureren en berekenen →
- Conclusie
- Wat je vindt op basis van je getallen en je onderzoek. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Conclusie beoordelen
- Controleer vraag, steekproef, vergelijking, derde variabele en betrouwbaarheid. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Constant
- De y-waarde verandert niet. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Constante
- Een vast getal in een formule, zoals 250 in K = 250 + 12,5n. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Constante differentie
- Alle differenties zijn gelijk; het verband is lineair. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Constante toename
- Elke stap even groot: kenmerk van een lineair verband. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Context
- De situatie waarin een wiskundige vraag staat. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Contrapositie
- "Als niet Q, dan niet P": altijd gelijk aan de oorspronkelijke bewering. Een redenering opbouwen en controleren →
- Controle
- Nagaan of een antwoord klopt, bijvoorbeeld door tegen te rekenen. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Controleren
- Nagaan of je antwoord klopt en realistisch is. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Controleren door invullen
- Een getal invullen in begin en eind van de uitwerking; de uitkomsten moeten gelijk zijn. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Controleren met eenheden
- De eenheid van je antwoord moet bij de vraag passen; schat ook de grootte. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Coördinaten
- Een punt (x, y): eerst de waarde op de x-as, dan die op de y-as. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Cumulatief frequentiepolygoon
- De grafiek van cumulatieve percentages; mediaan en kwartielen lees je af bij 50%, 25% en 75%. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Cumulatieve frequentie
- Het opgetelde aantal waarnemingen tot en met een bepaalde waarde of klasse. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Dalend
- De grafiek gaat van links naar rechts omlaag: de y-waarden worden kleiner. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Dalende staven
- De toename wordt kleiner: afnemend stijgend. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Decimaal
- Een cijfer achter de komma. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Decimaal getal
- Een getal met cijfers achter de komma; een breuk is een deling. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Delen van machten
- Bij hetzelfde grondtal trek je de exponenten af: x⁸ : x² = x⁶. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
- Delta x
- Het verschil van de x-waarden: eind min begin. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Delta y
- Het verschil van de y-waarden: eind min begin. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Derde variabele
- Een variabele die zowel x als y beïnvloedt en een schijnverband kan geven. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Dichtheid
- Massa gedeeld door volume, bijvoorbeeld in gram per kubieke centimeter. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Differentie
- Het verschil tussen twee opeenvolgende waarden: volgende min vorige. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Differentie nul
- De waarde verandert niet: constant. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Differentietabel
- Een tabel met een extra rij of kolom waarin de differenties staan. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Discreet en continu
- Hele getallen die je telt tegenover metingen met tussenwaarden. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Dotplot
- Een diagram met een stip per waarneming boven een getallenlijn. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Dubbel tellen
- Dezelfde keuze meerdere keren meetellen, zoals een handdruk van A met B en van B met A. Telproblemen structureren en berekenen →
- Dubbele haakjes
- Een product van twee som-haakjes, zoals (x + 2)(x + 3); elke term met elke term vermenigvuldigen. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Eenheid
- Wat je meet, zoals liter, euro of meter. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Eindantwoord
- Het antwoord op de vraag; daar rond je af. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Empirische cyclus
- Onderzoeksvraag, data verzamelen, data analyseren en conclusies trekken. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Evenredig
- Een verband waarbij y/x altijd hetzelfde is, zoals W = 4p. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Experiment met loting
- Deelnemers worden door loting over groepen verdeeld, zodat de groepen vergelijkbaar zijn. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Exponent
- Het kleine getal boven een macht dat zegt hoe vaak je vermenigvuldigt. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Exponentieel verband
- Een grafiek met een vaste groeifactor, zoals N = 100 · 2^t. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Extrapoleren
- Een waarde schatten buiten de bekende punten door de lijn door te trekken. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Factor
- Een getal waarmee je vermenigvuldigt; een fout van factor 10 zie je met schatten. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Faculteit
- n! = n × (n − 1) × … × 1; het aantal volgordes van n verschillende dingen. Telproblemen structureren en berekenen →
- Formule
- Een regel die de ene grootheid uit de andere berekent, zoals K = 4,50 + 2,20k. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Formule bij een tabel
- Een regel die bij elke invoer de uitvoer geeft, zoals y = 2x + 3. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Formule N = b · g^t
- De standaardformule van een exponentieel verband. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Formule opstellen
- Uit een tekst of tabel de formule bedenken door vaste en variabele delen te herkennen. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
- Formule wijzigen
- Een nieuwe formule maken als de situatie verandert, zoals een korting of verhoging. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
- Formule y = ax + b
- De standaardformule van een lineair verband. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Fout
- Een afwijking van het goede antwoord, zoals een verkeerde bewerking. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Frequentietabel
- Een tabel die laat zien hoe vaak elke waarde of klasse voorkomt. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Functie
- Een regel die bij elke invoer precies één uitkomst geeft, zoals f(x) = 2x² − 3x + 1. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Functiewaarde
- De uitkomst voor een gekozen x, zoals f(3) = 10. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Gebroken exponent
- Een exponent 1/2 is een wortel: x^(1/2) = √x. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
- Geen verband
- Een puntenwolk zonder patroon. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Gegeven
- Wat er in de opgave al staat, zoals getallen en tarieven. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Gelijke staven
- Constante toename: een lineair verband. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Gelijksoortige termen
- Termen met dezelfde variabele en macht; je mag ze samennemen, zoals 4x + 3x = 7x. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Gemeenschappelijke noemer
- Dezelfde noemer voor twee breuken, nodig bij optellen en aftrekken. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Gemiddelde
- De som van alle waarden gedeeld door het aantal waarden. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Gemiddelde helling
- Δy : Δx, de helling van de lijn door het begin- en eindpunt van het interval. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Gemiddelde snelheid
- Totale afstand gedeeld door totale tijd. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Gemiddelde verandering
- De verandering van y gedeeld door de verandering van x over een interval. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Gemiddelde verandering per stap
- De totale verandering gedeeld door het aantal stappen. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Generaliseren
- Een uitspraak over de hele populatie, alleen toegestaan bij een representatieve steekproef. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Gerangschikt drietal
- Een keuze van drie uit n waarbij de volgorde telt: n × (n − 1) × (n − 2). Telproblemen structureren en berekenen →
- Geschikte maat kiezen
- Bij uitschieters of een scheve verdeling mediaan en interkwartielafstand; bij symmetrie gemiddelde en standaardafwijking. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Gevraagd
- Wat je moet uitrekenen of aantonen. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Grafisch oplossen
- Een vergelijking of ongelijkheid oplossen door de grafieken te tekenen en af te lezen. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Groeifactor
- Het getal waarmee je telkens vermenigvuldigt, zoals 1,08 voor 8% groei. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Groeipercentage
- Het percentage waarmee de waarde per stap toeneemt: groeifactor min 1, maal 100. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Groepen vergelijken
- Vergelijk percentages of gemiddelden per groep op hetzelfde kenmerk. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Grondtal
- Het getal dat vermenigvuldigd wordt, zoals 2 in 2⁵. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Grondtal en exponent
- In g^t is g het grondtal en t de exponent. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Grootheid
- Iets wat je kunt meten, zoals lengte, tijd of massa. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Grootteorde
- Hoe groot een getal ongeveer is, zoals 90 000 en niet 9 000. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Haakjes
- Tekens die de volgorde bepalen, zoals (2x)² = 4x². Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Haakjes wegwerken
- Elke term binnen de haakjes vermenigvuldigen met de factor ervoor, zoals 3(x + 4) = 3x + 12. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Halveringstijd
- De tijd waarin de waarde de helft wordt. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Hectare
- Een oppervlakte van 10 000 vierkante meter; 100 hectare is een vierkante kilometer. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Helling
- De toename van y per toename van 1 in x; bij y = ax + b is dat a. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Helling berekenen
- Met twee punten van de raaklijn: Δy gedeeld door Δx. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Helling in een punt
- De helling van de raaklijn in dat punt; de verandering op dat moment. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Helling schatten
- Met een heel klein interval rond het punt: Δy gedeeld door Δx. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Herhaling
- Mag een element vaker voorkomen, zoals een cijfer in een pincode. Telproblemen structureren en berekenen →
- Histogram
- Een diagram van frequenties van een continue variabele in klassen. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Horizontale raaklijn
- Helling nul, zoals in de top van een bergparabool. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Interkwartielafstand
- Het verschil tussen het derde en het eerste kwartiel, Q3 min Q1. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Interpoleren
- Een waarde schatten tussen twee bekende punten, met een rechte lijn ertussen. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Interpreteren
- Zeg wat de uitkomst betekent in de situatie, met eenheid en teken. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Interpreteren in de context
- Zeg wat de samenhang betekent voor de variabelen en groepen, zonder een oorzaak te claimen. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Interval
- Een reeks waarden, zoals 1 < t < 3. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Interval vergelijken
- Vergelijk de gemiddelde veranderingen om te zien waar de verandering het sterkst is. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Invloed van n
- Een groter n geeft een smaller interval; vier keer n halveert de breedte. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Invullen
- Een getal voor de variabele in de formule zetten. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Kilowattuur
- Eenheid van energie: vermogen in kilowatt maal tijd in uren. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Klassenindeling
- Waarden in groepen verdelen, zoals 0 tot 10 en 10 tot 20. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Klein interval
- Een kort stuk rond het punt; hoe korter, hoe beter de schatting. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Klokvormig
- Eén top in het midden en symmetrisch aan beide kanten. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Kolompercentage
- Percentage binnen een kolom, zoals het aandeel sporters bij de voldoendes. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Korting als factor
- 20% korting betekent vermenigvuldigen met 0,8; de factor geldt voor het hele bedrag. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
- Kruisproduct
- Een product van twee verschillende termen uit de twee haakjes, zoals 3x en 2x. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Kruistabel
- Een tabel met aantallen per combinatie van twee categorische variabelen. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Kwadraat
- Een getal met zichzelf vermenigvuldigd, zoals 3² = 9. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Kwadraat van een som
- (x + 4)² = x² + 8x + 16; de dubbele term hoort erbij. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Kwalitatief argument
- Een argument met woorden zonder getal uit de data. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Kwalitatief en kwantitatief
- Categorieën tegenover getallen. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Kwantitatief argument
- Een argument met getallen of percentages uit de data. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Kwartielen
- Q1 en Q3 zijn de medianen van de onderste en bovenste helft van de data. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Lijndiagram
- Een diagram dat waarden in de tijd verbindt. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Lineair
- Een verband met een constante toename per stap; de grafiek is een rechte lijn. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Lineair verband
- Een verband met een vaste toename per stap, zoals K = 10 + 0,05m. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Lineaire ongelijkheid
- Een ongelijkheid zoals 3x − 4 ≥ 11; de oplossing is een interval. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Lineaire vergelijking
- Een vergelijking zoals 2x + 3 = 11 die je oplost door eerst op te tellen of af te trekken en dan te delen. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Liter
- Inhoud van 1000 kubieke centimeter; 1 kubieke meter is 1000 liter. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Lokaal
- De raaklijn geldt alleen dichtbij het raakpunt, niet verder weg. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Lokaal maximum of minimum
- Een hoogste of laagste punt in de buurt, niet noodzakelijk van de hele grafiek. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Macht
- Herhaald vermenigvuldigen met het grondtal, zoals 2⁵ = 32. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Macht van een macht
- Je vermenigvuldigt de exponenten: (x³)² = x⁶. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
- Macht van een product
- De exponent geldt voor elke factor: (2a)³ = 8a³. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
- Marge
- De onzekerheid bij een peiling, bijvoorbeeld 3 procentpunt naar boven en beneden. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Maximum
- De hoogste y-waarde van de grafiek. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Mediaan
- De middelste waarde van geordende data; bij een even aantal het gemiddelde van de middelste twee. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Meertoppig
- Twee of meer toppen; wijst vaak op meerdere groepen. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Minimum
- De laagste y-waarde van de grafiek. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Misleidende presentatie
- Een diagram dat een verkeerd beeld geeft, bijvoorbeeld door een as die niet bij 0 begint. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Model
- Een formule of tabel die een situatie vereenvoudigd weergeeft. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Modus
- De waarde die het vaakst voorkomt. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Nauwkeurigheid
- Hoeveel decimalen of cijfers een antwoord mag hebben, passend bij de gegevens. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Negatieve differentie
- De waarde neemt af. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Negatieve exponent
- a⁻ⁿ = 1/aⁿ, bijvoorbeeld 5⁻² = 1/25 = 0,04. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Negatieve gemiddelde verandering
- De waarde daalt gemiddeld over het interval. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Negatieve helling
- De grafiek daalt in het punt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Noemer
- Het getal onder de breukstreep: in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Nominaal en ordinaal
- Categorieën zonder of met natuurlijke volgorde. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Nominale variabele
- Bij categorieën zonder volgorde past alleen de modus. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Normale verdeling
- Een klokvormige verdeling die door gemiddelde en standaardafwijking is bepaald. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Nulde macht
- a⁰ = 1 voor elk getal a behalve 0. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Numeriek oplossen
- Met een tabel in kleine stappen zoeken tot de oplossing nauwkeurig genoeg is. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Omgekeerd evenredig
- Als x een factor groter wordt, wordt y diezelfde factor kleiner; x · y is constant. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Omgekeerde
- De bewering waarin voorwaarde en conclusie van plaats wisselen. Een redenering opbouwen en controleren →
- Omgekeerde richting
- Het kan ook y zijn die x beïnvloedt in plaats van andersom. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Omhoog afronden
- Bij een tekort: je neemt altijd het volgende hele getal. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Omrekenfactor
- Het getal waarmee je van de ene eenheid naar de andere gaat, zoals 1000 bij km naar m. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Onderzoeksvraag
- De vraag die zegt wat je bij wie onderzoekt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Ongelijkheid
- Een uitspraak met <, >, ≤ of ≥, zoals 3x − 5 ≤ 7. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Ontbinden
- Een som schrijven als product van factoren, zoals 6x² + 9x = 3x(2x + 3). Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Oorzaak
- Iets wat een ander verschijnsel echt veroorzaakt. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Oorzakelijk verband
- De ene variabele veroorzaakt de andere; dat vraagt meer dan samenhang. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Oplossing
- De waarde van de onbekende waarvoor de vergelijking klopt. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Opstellen
- Een vergelijking of ongelijkheid schrijven bij een situatie in een tekst. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Patroon
- Wat in de tabel steeds terugkomt: een vaste stap, een vaste factor of een vast product. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Percentage buiten het interval
- Bij 95% binnen ligt 5% buiten, dus 2,5% aan elke kant. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Populatie
- De hele groep waarover je iets wilt weten. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Populatie en steekproef
- De populatie is de hele groep, de steekproef het onderzochte deel. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Populatieproportie
- Het ware aandeel in de populatie; vaak onbekend. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Positief en negatief verband
- Bij een positief verband stijgen de punten, bij een negatief verband dalen ze. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Positieve differentie
- De waarde neemt toe. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Positieve helling
- De grafiek stijgt in het punt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Priemgetal
- Een getal groter dan 1 dat alleen deelbaar is door 1 en zichzelf. Een redenering opbouwen en controleren →
- Procent
- Een honderdste deel; een stijging of daling reken je ten opzichte van de oude waarde. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Procentpunt
- Het verschil tussen twee percentages, bijvoorbeeld van 4% naar 6% is 2 procentpunt. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Procentpunten
- Het verschil tussen twee percentages, zoals 75% min 50% is 25 procentpunten. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Puntenwolk
- Een diagram met een punt per waarneming voor twee kwantitatieve variabelen. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Raaklijn
- Een lijn die de grafiek in één punt raakt en daar dezelfde richting heeft. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Raakpunt
- Het punt waarin de raaklijn de grafiek raakt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Randtotaal
- Het totaal van een rij of kolom, aan de rand van de kruistabel. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Realistisch
- Een antwoord dat in de situatie kan kloppen. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Recht evenredig
- Als x een factor groter wordt, wordt y dezelfde factor groter; y : x is constant. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Rechtsscheef
- Een lange staart naar rechts; het gemiddelde ligt boven de mediaan. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Rekenregel
- Een vaste regel zoals aᵐ × aⁿ = aᵐ⁺ⁿ. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Relatief verschil
- De verhouding van twee percentages, zoals 30% is drie keer 10%. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Relatieve frequentie
- De absolute frequentie gedeeld door het totaal, vaak als percentage. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Relatieve verandering
- De verandering gedeeld door de oude waarde, bijvoorbeeld 2/4 = 50%. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Representatieve steekproef
- Een steekproef die de populatie goed weerspiegelt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Respons
- Het deel van de benaderde mensen dat de vragenlijst invult. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Rijpercentage
- Percentage binnen een rij, zoals het aandeel voldoendes bij sporters. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Samengestelde grootheid
- Een grootheid die uit twee andere is opgebouwd, zoals snelheid of dichtheid. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Schaal
- De verhouding tussen een afstand op een kaart en in werkelijkheid. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Schaalverdeling
- De getallen op een as; een as die niet bij 0 begint kan misleiden. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Schatten
- Met afgeronde getallen snel een antwoord in de buurt bepalen. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
- Scheef
- Een lange staart naar één kant; rechtsscheef of linksscheef. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Snelheid
- Afstand gedeeld door tijd, bijvoorbeeld in kilometer per uur. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Snelheid op een moment
- De helling van de afstand-tijdgrafiek in dat punt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
- Snijpunt
- Het punt waar twee grafieken elkaar kruisen en twee modellen gelijk zijn. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Snijpunt met de assen
- Het punt met x = 0 (y-as) of y = 0 (x-as). Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Snijpunt van grafieken
- Het punt waar twee grafieken dezelfde x en dezelfde y hebben. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Snijpunt van twee lijnen
- Het punt waar twee lijnen dezelfde x en y hebben; stel de formules gelijk. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
- Somregel
- Bij een keuze tussen twee soorten tel je de aantallen op: 3 + 2 = 5. Telproblemen structureren en berekenen →
- Spreidingsbreedte
- Het verschil tussen de grootste en de kleinste waarde. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Spreidingsmaat
- Een getal dat beschrijft hoe verspreid de data zijn: breedte, interkwartielafstand of standaardafwijking. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Staaf
- Eén stap in het toenamediagram; de hoogte is de toename in die stap. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Staaf boven de as
- Een positieve toename: de waarde stijgt. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Staaf onder de as
- Een negatieve toename: de waarde daalt. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Staaf van nul
- De waarde blijft gelijk. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Staafdiagram
- Een diagram met staven voor categorieën of discrete waarden. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Staart
- Het uiteinde van een verdeling aan de linker- of rechterkant. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Staarten
- De lijnen van de box naar het minimum en het maximum. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Standaardafwijking
- Een maat voor de typische afstand van de waarden tot het gemiddelde. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
- Standaardfout
- Maat voor de nauwkeurigheid: √(p̂(1 − p̂) : n) bij een proportie en s : √n bij een gemiddelde. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Statistische samenhang
- Twee variabelen verschillen samen, bijvoorbeeld in een kruistabel of puntenwolk. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Steekproef
- Een deel van de groep dat je onderzoekt, zoals 1000 mensen in een peiling. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Steekproefgemiddelde
- Het gemiddelde in de steekproef; schatting van het populatiegemiddelde. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Steekproefproportie
- Het aandeel in de steekproef dat een eigenschap heeft, aantal gedeeld door n. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Steelbladdiagram
- Een overzicht met stam en bladeren waarbij de oorspronkelijke waarden zichtbaar blijven. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
- Sterkte van het verband
- Hoe dichter de punten bij een lijn liggen, hoe sterker het verband. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
- Stijgend
- De grafiek gaat van links naar rechts omhoog: de y-waarden worden groter. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Stijgend en dalend
- Een grafiek gaat omhoog of omlaag als x toeneemt. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Stijgende staven
- De toename wordt groter: toenemend stijgend. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Stijging per eenheid
- Hoeveel de uitkomst verandert als de variabele met 1 toeneemt. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Sturende vraag
- Een vraag waarvan de formulering een bepaald antwoord uitlokt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Substitutie
- Een getal invullen in de plaats van een variabele en uitrekenen. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
- Tabel
- Een overzicht van invoer en uitkomst naast elkaar. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Tabellen vergelijken
- Per kolom naar de verschillen kijken, en naar het soort groei. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Tegenvoorbeeld
- Eén geval waarvoor een bewering niet klopt; dat weerlegt de bewering. Een redenering opbouwen en controleren →
- Tekenwissel van de toename
- De toename gaat van positief naar negatief (maximum) of van negatief naar positief (minimum). Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
- Term
- Een deel van een som, zoals 250 of 12,5n in 250 + 12,5n. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
- Terug naar begin
- Als begin en eind gelijk zijn, is de gemiddelde verandering nul. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Terugvertalen
- Het antwoord weer in de context zetten, met eenheid. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Toename
- Het verschil tussen twee waarden in de tabel. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
- Toenamediagram
- Een diagram waarin per stap de toename (de differentie) als staaf is getekend. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Toenemend dalend
- Negatieve toenames die groter worden in absolute zin; de daling wordt groter. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
- Toenemend dalend en afnemend dalend
- De grafiek daalt en de daling wordt per stap groter respectievelijk kleiner. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Toenemend en afnemend
- De stijging of daling wordt per stap groter of kleiner. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
- Toenemend stijgend
- De grafiek stijgt en de toename per stap wordt groter. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Toenemende differenties
- De toenames worden groter: toenemend stijgend. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Toeval
- Een verband dat door kans ontstaat; minder waarschijnlijk bij een grote steekproef. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Top en dal
- Het hoogste punt van een bergparabool en het laagste van een dalparabool. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Totale verandering
- Laatste waarde min eerste waarde, gelijk aan de som van de differenties. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Tussenantwoord
- Een antwoord halverwege je berekening; rond dat niet af. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
- Uitschieter
- Een waarde ver buiten de rest die het gemiddelde sterk beïnvloedt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
- Uniform
- Alle klassen even hoog; alle waarden komen even vaak voor. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Variabele
- Een letter voor een getal dat kan veranderen, zoals k of t. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Variabele vervangen
- In een formule een letter vervangen door een uitdrukking in een andere letter. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
- Veilige schatting
- Bij een onbekende proportie rekenen met p̂ = 0,5 geeft de grootste benodigde n. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
- Verband
- Twee grootheden die samen veranderen; dat is nog geen oorzaak. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
- Verbruik
- Hoeveelheid brandstof per afstand, zoals 5,6 liter per 100 kilometer. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
- Verdeling
- Hoe vaak de waarden voorkomen, bijvoorbeeld in een histogram. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
- Verdubbelingstijd
- De tijd waarin de waarde twee keer zo groot wordt. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Vereenvoudigen
- Een uitdrukking zo kort mogelijk opschrijven zonder haakjes en met samengenomen termen. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
- Vergelijken
- Twee toenamediagrammen vergelijk je per stap en op totaal. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Vergelijken van tabellen
- Vergelijk de toenames per stap en de waarden aan het eind. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
- Vergelijking
- Twee uitdrukkingen die gelijk zijn, zoals 15 + 2t = 9 + 3t. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
- Vergelijkingsgroep
- Een groep zonder de behandeling om mee te vergelijken. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
- Verhouding
- De vergelijking van twee getallen, zoals de schaal 1 : 25 000. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
- Verlies en winst
- Bij verlies ligt de opbrengst onder de kosten, bij winst erboven. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
- Verloop beschrijven
- Noem per interval of de grafiek stijgt, daalt of constant is, en of de verandering toeneemt of afneemt. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
- Vermenigvuldigen van machten
- Bij hetzelfde grondtal tel je de exponenten op: x³ · x⁴ = x⁷. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
- Vermenigvuldigregel
- Bij keuzes na elkaar vermenigvuldig je de aantallen: 3 × 4 × 2 = 24. Telproblemen structureren en berekenen →
- Verschil met gemiddelde van gemiddelden
- Het totaalgemiddelde is alleen gelijk aan het gemiddelde van de deelintervallen bij gelijke lengtes. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
- Verschil met lineair
- Bij lineair is de toename constant; bij exponentieel is de factor constant. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
- Vijfgetallensamenvatting
- Minimum, eerste kwartiel, mediaan, derde kwartiel en maximum. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
- Volgorde
- Telt de volgorde mee, dan zijn AB en BA verschillend. Telproblemen structureren en berekenen →
- Volgorde van bewerkingen
- Eerst haakjes, dan machten en wortels, dan vermenigvuldigen en delen, dan optellen en aftrekken. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Voorbeeld
- Een geval dat een bewering ondersteunt, maar niets bewijst. Een redenering opbouwen en controleren →
- Voorspellen
- Met het patroon in de differenties de volgende waarde schatten. Veranderingen beschrijven met differenties →
- Voorwaarde
- Een regel die sommige mogelijkheden uitsluit, zoals twee vrienden die naast elkaar moeten staan. Telproblemen structureren en berekenen →
- Vorm van de grafiek
- Hoe de helling verandert: constant, toenemend of afnemend. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
- Waarde bepalen
- De beginwaarde plus de staven tot en met die stap. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
- Wetenschappelijke notatie
- Een getal als a × 10ⁿ met 1 ≤ a < 10, zoals 4,2 × 10¹³. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Wortel
- Het getal dat met zichzelf vermenigvuldigd het getal oplevert, zoals √81 = 9. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
- Wortel vereenvoudigen
- Een kwadraat buiten het wortelteken halen: √48 = 4√3. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
- Zelfselectie
- Mensen kiezen zelf of ze meedoen, waardoor vooral betrokken mensen reageren. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app