Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Begrippen

Begrippenlijst Wiskunde A HAVO

303 begrippen met een korte uitleg. Klik door naar het onderwerp voor de samenvatting en oefenvragen.

68-95-99,7-regel
Ongeveer 68%, 95% en 99,7% ligt binnen 1, 2 en 3 standaardafwijkingen van het gemiddelde. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Aanpak structureren
Eerst bepalen of de keuzes na elkaar komen, of de volgorde telt en of herhaling mag. Telproblemen structureren en berekenen →
Aantal
Een geheel getal dat je telt, zoals bussen of eieren. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Absolute frequentie
Het aantal keer dat een waarde voorkomt. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Absolute verandering
Het verschil in dezelfde eenheid, zoals 600 inwoners. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Afkappen
Cijfers weglaten zonder te kijken naar het volgende cijfer; dat is geen afronden. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Aflezen
Een waarde uit een rij of kolom van de tabel halen. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Afname
Bij een groeifactor kleiner dan 1 neemt de waarde af, zoals 0,85 bij 15% afname. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Afnemend dalend
Negatieve toenames die dichter bij nul komen; de daling wordt kleiner. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
Afnemend stijgend
De grafiek stijgt en de toename per stap wordt kleiner. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Afnemende differenties
De toenames worden kleiner: afnemend stijgend. Veranderingen beschrijven met differenties →
Afronden
Een getal vervangen door een eenvoudiger getal in de buurt. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Algebra
Rekenen met letters, zoals 2a + 1 voor een oneven getal. Een redenering opbouwen en controleren →
Als-dan
Een bewering met een voorwaarde en een conclusie. Een redenering opbouwen en controleren →
Aselecte steekproef
Iedereen in de populatie heeft evenveel kans om gekozen te worden, bijvoorbeeld door loting. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Assenstelsel
Twee assen met eenheden; de horizontale as is meestal de onafhankelijke variabele. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Asymptoot
Een lijn waar de grafiek steeds dichter bij komt zonder die te raken. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Beginwaarde
De waarde bij 0, zoals het starttarief of de beginhoogte. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Begrensd gebied
Een gebied dat wordt afgebakend door lijnen die bij ongelijkheden horen. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Benaderen
Een oplossing afronden op een gevraagd aantal decimalen. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Beoordelen of normaal
Alleen bij een klokvormige verdeling passen de vuistregels. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Beoordelen van een bewering
Ligt de beweerde waarde buiten het interval, dan is de bewering niet onderbouwd. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Bereik
De waarden waarvoor een model geldt. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Betrouwbaarheid
Het deel van de steekproeven waarvoor het interval de ware waarde bevat, hier 95%. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Betrouwbaarheidsinterval
Een interval rond de steekproefwaarde waarin de ware waarde met 95% betrouwbaarheid ligt. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Bevolkingsdichtheid
Aantal inwoners per vierkante kilometer of per hectare. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Bewering
Een uitspraak die waar of onwaar kan zijn, zoals "het kwadraat is altijd groter". Een redenering opbouwen en controleren →
Bewijs
Een redenering die laat zien dat iets voor alle gevallen geldt. Een redenering opbouwen en controleren →
Bij benadering exponentieel
De groeifactoren per stap zijn ongeveer gelijk. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Boomdiagram
Een schema waarin elke keuze een tak is; het aantal eindpunten is het totaal. Telproblemen structureren en berekenen →
Box
Het deel van de boxplot van Q1 tot Q3; bevat de middelste 50% van de waarnemingen. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Boxplot
Een diagram met een box van Q1 tot Q3, een streep bij de mediaan en staarten naar minimum en maximum. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Boxplots vergelijken
Vergelijk mediaan, interkwartielafstand en spreidingsbreedte. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Break-evenpunt
Het punt waar kosten en opbrengst gelijk zijn. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Breuk
Een deel van een geheel, zoals 3/8; teller gedeeld door noemer. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Bron
Waar de informatie vandaan komt en hoe de cijfers zijn verkregen. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Btw
Belasting over de prijs zonder btw; met 21% btw is de prijs 1,21 keer zo groot. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Buiten haakjes brengen
De gemeenschappelijke factor van alle termen vooraan zetten: 4x + 8 = 4(x + 2). Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Centrummaat
Een getal dat het midden van de data beschrijft: gemiddelde, mediaan of modus. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Cirkeldiagram
Een diagram dat een geheel in sectoren verdeelt; 1% hoort bij 3,6 graden. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Coëfficiënt
Het getal vóór een variabele, zoals 12,5 bij n. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Combinatie
Een keuze zonder volgorde; je deelt het aantal gerangschikte keuzes door k!. Telproblemen structureren en berekenen →
Conclusie
Wat je vindt op basis van je getallen en je onderzoek. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Conclusie beoordelen
Controleer vraag, steekproef, vergelijking, derde variabele en betrouwbaarheid. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Constant
De y-waarde verandert niet. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Constante
Een vast getal in een formule, zoals 250 in K = 250 + 12,5n. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Constante differentie
Alle differenties zijn gelijk; het verband is lineair. Veranderingen beschrijven met differenties →
Constante toename
Elke stap even groot: kenmerk van een lineair verband. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Context
De situatie waarin een wiskundige vraag staat. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Contrapositie
"Als niet Q, dan niet P": altijd gelijk aan de oorspronkelijke bewering. Een redenering opbouwen en controleren →
Controle
Nagaan of een antwoord klopt, bijvoorbeeld door tegen te rekenen. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Controleren
Nagaan of je antwoord klopt en realistisch is. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Controleren door invullen
Een getal invullen in begin en eind van de uitwerking; de uitkomsten moeten gelijk zijn. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Controleren met eenheden
De eenheid van je antwoord moet bij de vraag passen; schat ook de grootte. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Coördinaten
Een punt (x, y): eerst de waarde op de x-as, dan die op de y-as. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Cumulatief frequentiepolygoon
De grafiek van cumulatieve percentages; mediaan en kwartielen lees je af bij 50%, 25% en 75%. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Cumulatieve frequentie
Het opgetelde aantal waarnemingen tot en met een bepaalde waarde of klasse. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Dalend
De grafiek gaat van links naar rechts omlaag: de y-waarden worden kleiner. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Dalende staven
De toename wordt kleiner: afnemend stijgend. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Decimaal
Een cijfer achter de komma. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Decimaal getal
Een getal met cijfers achter de komma; een breuk is een deling. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Delen van machten
Bij hetzelfde grondtal trek je de exponenten af: x⁸ : x² = x⁶. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
Delta x
Het verschil van de x-waarden: eind min begin. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Delta y
Het verschil van de y-waarden: eind min begin. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Derde variabele
Een variabele die zowel x als y beïnvloedt en een schijnverband kan geven. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Dichtheid
Massa gedeeld door volume, bijvoorbeeld in gram per kubieke centimeter. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Differentie
Het verschil tussen twee opeenvolgende waarden: volgende min vorige. Veranderingen beschrijven met differenties →
Differentie nul
De waarde verandert niet: constant. Veranderingen beschrijven met differenties →
Differentietabel
Een tabel met een extra rij of kolom waarin de differenties staan. Veranderingen beschrijven met differenties →
Discreet en continu
Hele getallen die je telt tegenover metingen met tussenwaarden. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Dotplot
Een diagram met een stip per waarneming boven een getallenlijn. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Dubbel tellen
Dezelfde keuze meerdere keren meetellen, zoals een handdruk van A met B en van B met A. Telproblemen structureren en berekenen →
Dubbele haakjes
Een product van twee som-haakjes, zoals (x + 2)(x + 3); elke term met elke term vermenigvuldigen. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Eenheid
Wat je meet, zoals liter, euro of meter. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Eindantwoord
Het antwoord op de vraag; daar rond je af. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Empirische cyclus
Onderzoeksvraag, data verzamelen, data analyseren en conclusies trekken. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Evenredig
Een verband waarbij y/x altijd hetzelfde is, zoals W = 4p. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Experiment met loting
Deelnemers worden door loting over groepen verdeeld, zodat de groepen vergelijkbaar zijn. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Exponent
Het kleine getal boven een macht dat zegt hoe vaak je vermenigvuldigt. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Exponentieel verband
Een grafiek met een vaste groeifactor, zoals N = 100 · 2^t. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Extrapoleren
Een waarde schatten buiten de bekende punten door de lijn door te trekken. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Factor
Een getal waarmee je vermenigvuldigt; een fout van factor 10 zie je met schatten. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Faculteit
n! = n × (n − 1) × … × 1; het aantal volgordes van n verschillende dingen. Telproblemen structureren en berekenen →
Formule
Een regel die de ene grootheid uit de andere berekent, zoals K = 4,50 + 2,20k. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Formule bij een tabel
Een regel die bij elke invoer de uitvoer geeft, zoals y = 2x + 3. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Formule N = b · g^t
De standaardformule van een exponentieel verband. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Formule opstellen
Uit een tekst of tabel de formule bedenken door vaste en variabele delen te herkennen. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
Formule wijzigen
Een nieuwe formule maken als de situatie verandert, zoals een korting of verhoging. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
Formule y = ax + b
De standaardformule van een lineair verband. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Fout
Een afwijking van het goede antwoord, zoals een verkeerde bewerking. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Frequentietabel
Een tabel die laat zien hoe vaak elke waarde of klasse voorkomt. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Functie
Een regel die bij elke invoer precies één uitkomst geeft, zoals f(x) = 2x² − 3x + 1. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Functiewaarde
De uitkomst voor een gekozen x, zoals f(3) = 10. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Gebroken exponent
Een exponent 1/2 is een wortel: x^(1/2) = √x. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
Geen verband
Een puntenwolk zonder patroon. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Gegeven
Wat er in de opgave al staat, zoals getallen en tarieven. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Gelijke staven
Constante toename: een lineair verband. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Gelijksoortige termen
Termen met dezelfde variabele en macht; je mag ze samennemen, zoals 4x + 3x = 7x. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Gemeenschappelijke noemer
Dezelfde noemer voor twee breuken, nodig bij optellen en aftrekken. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Gemiddelde
De som van alle waarden gedeeld door het aantal waarden. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Gemiddelde helling
Δy : Δx, de helling van de lijn door het begin- en eindpunt van het interval. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Gemiddelde snelheid
Totale afstand gedeeld door totale tijd. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Gemiddelde verandering
De verandering van y gedeeld door de verandering van x over een interval. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Gemiddelde verandering per stap
De totale verandering gedeeld door het aantal stappen. Veranderingen beschrijven met differenties →
Generaliseren
Een uitspraak over de hele populatie, alleen toegestaan bij een representatieve steekproef. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Gerangschikt drietal
Een keuze van drie uit n waarbij de volgorde telt: n × (n − 1) × (n − 2). Telproblemen structureren en berekenen →
Geschikte maat kiezen
Bij uitschieters of een scheve verdeling mediaan en interkwartielafstand; bij symmetrie gemiddelde en standaardafwijking. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Gevraagd
Wat je moet uitrekenen of aantonen. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Grafisch oplossen
Een vergelijking of ongelijkheid oplossen door de grafieken te tekenen en af te lezen. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Groeifactor
Het getal waarmee je telkens vermenigvuldigt, zoals 1,08 voor 8% groei. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Groeipercentage
Het percentage waarmee de waarde per stap toeneemt: groeifactor min 1, maal 100. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Groepen vergelijken
Vergelijk percentages of gemiddelden per groep op hetzelfde kenmerk. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Grondtal
Het getal dat vermenigvuldigd wordt, zoals 2 in 2⁵. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Grondtal en exponent
In g^t is g het grondtal en t de exponent. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Grootheid
Iets wat je kunt meten, zoals lengte, tijd of massa. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Grootteorde
Hoe groot een getal ongeveer is, zoals 90 000 en niet 9 000. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Haakjes
Tekens die de volgorde bepalen, zoals (2x)² = 4x². Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Haakjes wegwerken
Elke term binnen de haakjes vermenigvuldigen met de factor ervoor, zoals 3(x + 4) = 3x + 12. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Halveringstijd
De tijd waarin de waarde de helft wordt. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Hectare
Een oppervlakte van 10 000 vierkante meter; 100 hectare is een vierkante kilometer. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Helling
De toename van y per toename van 1 in x; bij y = ax + b is dat a. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Helling berekenen
Met twee punten van de raaklijn: Δy gedeeld door Δx. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Helling in een punt
De helling van de raaklijn in dat punt; de verandering op dat moment. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Helling schatten
Met een heel klein interval rond het punt: Δy gedeeld door Δx. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Herhaling
Mag een element vaker voorkomen, zoals een cijfer in een pincode. Telproblemen structureren en berekenen →
Histogram
Een diagram van frequenties van een continue variabele in klassen. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Horizontale raaklijn
Helling nul, zoals in de top van een bergparabool. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Interkwartielafstand
Het verschil tussen het derde en het eerste kwartiel, Q3 min Q1. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Interpoleren
Een waarde schatten tussen twee bekende punten, met een rechte lijn ertussen. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Interpreteren
Zeg wat de uitkomst betekent in de situatie, met eenheid en teken. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Interpreteren in de context
Zeg wat de samenhang betekent voor de variabelen en groepen, zonder een oorzaak te claimen. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Interval
Een reeks waarden, zoals 1 < t < 3. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Interval vergelijken
Vergelijk de gemiddelde veranderingen om te zien waar de verandering het sterkst is. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Invloed van n
Een groter n geeft een smaller interval; vier keer n halveert de breedte. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Invullen
Een getal voor de variabele in de formule zetten. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Kilowattuur
Eenheid van energie: vermogen in kilowatt maal tijd in uren. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Klassenindeling
Waarden in groepen verdelen, zoals 0 tot 10 en 10 tot 20. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Klein interval
Een kort stuk rond het punt; hoe korter, hoe beter de schatting. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Klokvormig
Eén top in het midden en symmetrisch aan beide kanten. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Kolompercentage
Percentage binnen een kolom, zoals het aandeel sporters bij de voldoendes. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Korting als factor
20% korting betekent vermenigvuldigen met 0,8; de factor geldt voor het hele bedrag. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
Kruisproduct
Een product van twee verschillende termen uit de twee haakjes, zoals 3x en 2x. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Kruistabel
Een tabel met aantallen per combinatie van twee categorische variabelen. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Kwadraat
Een getal met zichzelf vermenigvuldigd, zoals 3² = 9. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Kwadraat van een som
(x + 4)² = x² + 8x + 16; de dubbele term hoort erbij. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Kwalitatief argument
Een argument met woorden zonder getal uit de data. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Kwalitatief en kwantitatief
Categorieën tegenover getallen. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Kwantitatief argument
Een argument met getallen of percentages uit de data. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Kwartielen
Q1 en Q3 zijn de medianen van de onderste en bovenste helft van de data. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Lijndiagram
Een diagram dat waarden in de tijd verbindt. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Lineair
Een verband met een constante toename per stap; de grafiek is een rechte lijn. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Lineair verband
Een verband met een vaste toename per stap, zoals K = 10 + 0,05m. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Lineaire ongelijkheid
Een ongelijkheid zoals 3x − 4 ≥ 11; de oplossing is een interval. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Lineaire vergelijking
Een vergelijking zoals 2x + 3 = 11 die je oplost door eerst op te tellen of af te trekken en dan te delen. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Liter
Inhoud van 1000 kubieke centimeter; 1 kubieke meter is 1000 liter. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Lokaal
De raaklijn geldt alleen dichtbij het raakpunt, niet verder weg. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Lokaal maximum of minimum
Een hoogste of laagste punt in de buurt, niet noodzakelijk van de hele grafiek. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Macht
Herhaald vermenigvuldigen met het grondtal, zoals 2⁵ = 32. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Macht van een macht
Je vermenigvuldigt de exponenten: (x³)² = x⁶. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
Macht van een product
De exponent geldt voor elke factor: (2a)³ = 8a³. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
Marge
De onzekerheid bij een peiling, bijvoorbeeld 3 procentpunt naar boven en beneden. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Maximum
De hoogste y-waarde van de grafiek. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Mediaan
De middelste waarde van geordende data; bij een even aantal het gemiddelde van de middelste twee. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Meertoppig
Twee of meer toppen; wijst vaak op meerdere groepen. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Minimum
De laagste y-waarde van de grafiek. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Misleidende presentatie
Een diagram dat een verkeerd beeld geeft, bijvoorbeeld door een as die niet bij 0 begint. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Model
Een formule of tabel die een situatie vereenvoudigd weergeeft. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Modus
De waarde die het vaakst voorkomt. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Nauwkeurigheid
Hoeveel decimalen of cijfers een antwoord mag hebben, passend bij de gegevens. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Negatieve differentie
De waarde neemt af. Veranderingen beschrijven met differenties →
Negatieve exponent
a⁻ⁿ = 1/aⁿ, bijvoorbeeld 5⁻² = 1/25 = 0,04. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Negatieve gemiddelde verandering
De waarde daalt gemiddeld over het interval. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Negatieve helling
De grafiek daalt in het punt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Noemer
Het getal onder de breukstreep: in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Nominaal en ordinaal
Categorieën zonder of met natuurlijke volgorde. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Nominale variabele
Bij categorieën zonder volgorde past alleen de modus. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Normale verdeling
Een klokvormige verdeling die door gemiddelde en standaardafwijking is bepaald. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Nulde macht
a⁰ = 1 voor elk getal a behalve 0. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Numeriek oplossen
Met een tabel in kleine stappen zoeken tot de oplossing nauwkeurig genoeg is. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Omgekeerd evenredig
Als x een factor groter wordt, wordt y diezelfde factor kleiner; x · y is constant. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Omgekeerde
De bewering waarin voorwaarde en conclusie van plaats wisselen. Een redenering opbouwen en controleren →
Omgekeerde richting
Het kan ook y zijn die x beïnvloedt in plaats van andersom. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Omhoog afronden
Bij een tekort: je neemt altijd het volgende hele getal. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Omrekenfactor
Het getal waarmee je van de ene eenheid naar de andere gaat, zoals 1000 bij km naar m. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Onderzoeksvraag
De vraag die zegt wat je bij wie onderzoekt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Ongelijkheid
Een uitspraak met <, >, ≤ of ≥, zoals 3x − 5 ≤ 7. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Ontbinden
Een som schrijven als product van factoren, zoals 6x² + 9x = 3x(2x + 3). Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Oorzaak
Iets wat een ander verschijnsel echt veroorzaakt. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Oorzakelijk verband
De ene variabele veroorzaakt de andere; dat vraagt meer dan samenhang. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Oplossing
De waarde van de onbekende waarvoor de vergelijking klopt. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Opstellen
Een vergelijking of ongelijkheid schrijven bij een situatie in een tekst. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Patroon
Wat in de tabel steeds terugkomt: een vaste stap, een vaste factor of een vast product. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Percentage buiten het interval
Bij 95% binnen ligt 5% buiten, dus 2,5% aan elke kant. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Populatie
De hele groep waarover je iets wilt weten. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Populatie en steekproef
De populatie is de hele groep, de steekproef het onderzochte deel. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Populatieproportie
Het ware aandeel in de populatie; vaak onbekend. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Positief en negatief verband
Bij een positief verband stijgen de punten, bij een negatief verband dalen ze. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Positieve differentie
De waarde neemt toe. Veranderingen beschrijven met differenties →
Positieve helling
De grafiek stijgt in het punt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Priemgetal
Een getal groter dan 1 dat alleen deelbaar is door 1 en zichzelf. Een redenering opbouwen en controleren →
Procent
Een honderdste deel; een stijging of daling reken je ten opzichte van de oude waarde. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Procentpunt
Het verschil tussen twee percentages, bijvoorbeeld van 4% naar 6% is 2 procentpunt. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Procentpunten
Het verschil tussen twee percentages, zoals 75% min 50% is 25 procentpunten. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Puntenwolk
Een diagram met een punt per waarneming voor twee kwantitatieve variabelen. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Raaklijn
Een lijn die de grafiek in één punt raakt en daar dezelfde richting heeft. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Raakpunt
Het punt waarin de raaklijn de grafiek raakt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Randtotaal
Het totaal van een rij of kolom, aan de rand van de kruistabel. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Realistisch
Een antwoord dat in de situatie kan kloppen. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Recht evenredig
Als x een factor groter wordt, wordt y dezelfde factor groter; y : x is constant. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Rechtsscheef
Een lange staart naar rechts; het gemiddelde ligt boven de mediaan. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Rekenregel
Een vaste regel zoals aᵐ × aⁿ = aᵐ⁺ⁿ. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Relatief verschil
De verhouding van twee percentages, zoals 30% is drie keer 10%. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Relatieve frequentie
De absolute frequentie gedeeld door het totaal, vaak als percentage. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Relatieve verandering
De verandering gedeeld door de oude waarde, bijvoorbeeld 2/4 = 50%. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Representatieve steekproef
Een steekproef die de populatie goed weerspiegelt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Respons
Het deel van de benaderde mensen dat de vragenlijst invult. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Rijpercentage
Percentage binnen een rij, zoals het aandeel voldoendes bij sporters. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Samengestelde grootheid
Een grootheid die uit twee andere is opgebouwd, zoals snelheid of dichtheid. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Schaal
De verhouding tussen een afstand op een kaart en in werkelijkheid. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Schaalverdeling
De getallen op een as; een as die niet bij 0 begint kan misleiden. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Schatten
Met afgeronde getallen snel een antwoord in de buurt bepalen. Je antwoord controleren en terugvertalen naar de context →
Scheef
Een lange staart naar één kant; rechtsscheef of linksscheef. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Snelheid
Afstand gedeeld door tijd, bijvoorbeeld in kilometer per uur. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Snelheid op een moment
De helling van de afstand-tijdgrafiek in dat punt. De helling op een punt schatten met een raaklijn →
Snijpunt
Het punt waar twee grafieken elkaar kruisen en twee modellen gelijk zijn. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Snijpunt met de assen
Het punt met x = 0 (y-as) of y = 0 (x-as). Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Snijpunt van grafieken
Het punt waar twee grafieken dezelfde x en dezelfde y hebben. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Snijpunt van twee lijnen
Het punt waar twee lijnen dezelfde x en y hebben; stel de formules gelijk. Lineaire verbanden: formule, grafiek, interpolatie en snijpunten →
Somregel
Bij een keuze tussen twee soorten tel je de aantallen op: 3 + 2 = 5. Telproblemen structureren en berekenen →
Spreidingsbreedte
Het verschil tussen de grootste en de kleinste waarde. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Spreidingsmaat
Een getal dat beschrijft hoe verspreid de data zijn: breedte, interkwartielafstand of standaardafwijking. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Staaf
Eén stap in het toenamediagram; de hoogte is de toename in die stap. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Staaf boven de as
Een positieve toename: de waarde stijgt. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Staaf onder de as
Een negatieve toename: de waarde daalt. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Staaf van nul
De waarde blijft gelijk. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Staafdiagram
Een diagram met staven voor categorieën of discrete waarden. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Staart
Het uiteinde van een verdeling aan de linker- of rechterkant. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Staarten
De lijnen van de box naar het minimum en het maximum. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Standaardafwijking
Een maat voor de typische afstand van de waarden tot het gemiddelde. Centrum- en spreidingsmaten kiezen en berekenen →
Standaardfout
Maat voor de nauwkeurigheid: √(p̂(1 − p̂) : n) bij een proportie en s : √n bij een gemiddelde. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Statistische samenhang
Twee variabelen verschillen samen, bijvoorbeeld in een kruistabel of puntenwolk. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Steekproef
Een deel van de groep dat je onderzoekt, zoals 1000 mensen in een peiling. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Steekproefgemiddelde
Het gemiddelde in de steekproef; schatting van het populatiegemiddelde. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Steekproefproportie
Het aandeel in de steekproef dat een eigenschap heeft, aantal gedeeld door n. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Steelbladdiagram
Een overzicht met stam en bladeren waarbij de oorspronkelijke waarden zichtbaar blijven. Presentaties van data kiezen en interpreteren →
Sterkte van het verband
Hoe dichter de punten bij een lijn liggen, hoe sterker het verband. Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk →
Stijgend
De grafiek gaat van links naar rechts omhoog: de y-waarden worden groter. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Stijgend en dalend
Een grafiek gaat omhoog of omlaag als x toeneemt. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Stijgende staven
De toename wordt groter: toenemend stijgend. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Stijging per eenheid
Hoeveel de uitkomst verandert als de variabele met 1 toeneemt. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Sturende vraag
Een vraag waarvan de formulering een bepaald antwoord uitlokt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Substitutie
Een getal invullen in de plaats van een variabele en uitrekenen. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
Tabel
Een overzicht van invoer en uitkomst naast elkaar. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Tabellen vergelijken
Per kolom naar de verschillen kijken, en naar het soort groei. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Tegenvoorbeeld
Eén geval waarvoor een bewering niet klopt; dat weerlegt de bewering. Een redenering opbouwen en controleren →
Tekenwissel van de toename
De toename gaat van positief naar negatief (maximum) of van negatief naar positief (minimum). Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
Term
Een deel van een som, zoals 250 of 12,5n in 250 + 12,5n. Wiskundige taal, notatie en formules lezen →
Terug naar begin
Als begin en eind gelijk zijn, is de gemiddelde verandering nul. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Terugvertalen
Het antwoord weer in de context zetten, met eenheid. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Toename
Het verschil tussen twee waarden in de tabel. Tabellen opstellen, aflezen en interpreteren →
Toenamediagram
Een diagram waarin per stap de toename (de differentie) als staaf is getekend. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Toenemend dalend
Negatieve toenames die groter worden in absolute zin; de daling wordt groter. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
Toenemend dalend en afnemend dalend
De grafiek daalt en de daling wordt per stap groter respectievelijk kleiner. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Toenemend en afnemend
De stijging of daling wordt per stap groter of kleiner. Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren →
Toenemend stijgend
De grafiek stijgt en de toename per stap wordt groter. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Toenemende differenties
De toenames worden groter: toenemend stijgend. Veranderingen beschrijven met differenties →
Toeval
Een verband dat door kans ontstaat; minder waarschijnlijk bij een grote steekproef. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Top en dal
Het hoogste punt van een bergparabool en het laagste van een dalparabool. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Totale verandering
Laatste waarde min eerste waarde, gelijk aan de som van de differenties. Veranderingen beschrijven met differenties →
Tussenantwoord
Een antwoord halverwege je berekening; rond dat niet af. Rekenen met een model en afronden op de juiste nauwkeurigheid →
Uitschieter
Een waarde ver buiten de rest die het gemiddelde sterk beïnvloedt. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →
Uniform
Alle klassen even hoog; alle waarden komen even vaak voor. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Variabele
Een letter voor een getal dat kan veranderen, zoals k of t. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Variabele vervangen
In een formule een letter vervangen door een uitdrukking in een andere letter. Formules opstellen en rekenen door substitutie →
Veilige schatting
Bij een onbekende proportie rekenen met p̂ = 0,5 geeft de grootste benodigde n. Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde →
Verband
Twee grootheden die samen veranderen; dat is nog geen oorzaak. De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen →
Verbruik
Hoeveelheid brandstof per afstand, zoals 5,6 liter per 100 kilometer. Grootheden, samengestelde grootheden en eenheden omrekenen →
Verdeling
Hoe vaak de waarden voorkomen, bijvoorbeeld in een histogram. Verdelingen beschrijven en de vuistregels van de normale verdeling →
Verdubbelingstijd
De tijd waarin de waarde twee keer zo groot wordt. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Vereenvoudigen
Een uitdrukking zo kort mogelijk opschrijven zonder haakjes en met samengenomen termen. Haakjes wegwerken en vereenvoudigen →
Vergelijken
Twee toenamediagrammen vergelijk je per stap en op totaal. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Vergelijken van tabellen
Vergelijk de toenames per stap en de waarden aan het eind. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
Vergelijking
Twee uitdrukkingen die gelijk zijn, zoals 15 + 2t = 9 + 3t. Een situatie vertalen naar een wiskundig model →
Vergelijkingsgroep
Een groep zonder de behandeling om mee te vergelijken. Samenhang of oorzakelijk verband: conclusies kritisch beoordelen →
Verhouding
De vergelijking van twee getallen, zoals de schaal 1 : 25 000. Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten →
Verlies en winst
Bij verlies ligt de opbrengst onder de kosten, bij winst erboven. Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen →
Verloop beschrijven
Noem per interval of de grafiek stijgt, daalt of constant is, en of de verandering toeneemt of afneemt. Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek →
Vermenigvuldigen van machten
Bij hetzelfde grondtal tel je de exponenten op: x³ · x⁴ = x⁷. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
Vermenigvuldigregel
Bij keuzes na elkaar vermenigvuldig je de aantallen: 3 × 4 × 2 = 24. Telproblemen structureren en berekenen →
Verschil met gemiddelde van gemiddelden
Het totaalgemiddelde is alleen gelijk aan het gemiddelde van de deelintervallen bij gelijke lengtes. Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval →
Verschil met lineair
Bij lineair is de toename constant; bij exponentieel is de factor constant. Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd →
Vijfgetallensamenvatting
Minimum, eerste kwartiel, mediaan, derde kwartiel en maximum. Boxplot en cumulatieve frequentie lezen en maken →
Volgorde
Telt de volgorde mee, dan zijn AB en BA verschillend. Telproblemen structureren en berekenen →
Volgorde van bewerkingen
Eerst haakjes, dan machten en wortels, dan vermenigvuldigen en delen, dan optellen en aftrekken. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Voorbeeld
Een geval dat een bewering ondersteunt, maar niets bewijst. Een redenering opbouwen en controleren →
Voorspellen
Met het patroon in de differenties de volgende waarde schatten. Veranderingen beschrijven met differenties →
Voorwaarde
Een regel die sommige mogelijkheden uitsluit, zoals twee vrienden die naast elkaar moeten staan. Telproblemen structureren en berekenen →
Vorm van de grafiek
Hoe de helling verandert: constant, toenemend of afnemend. Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbinden →
Waarde bepalen
De beginwaarde plus de staven tot en met die stap. Toenamediagrammen opstellen en interpreteren →
Wetenschappelijke notatie
Een getal als a × 10ⁿ met 1 ≤ a < 10, zoals 4,2 × 10¹³. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Wortel
Het getal dat met zichzelf vermenigvuldigd het getal oplevert, zoals √81 = 9. Rekenen met rekenregels, machten en wortels →
Wortel vereenvoudigen
Een kwadraat buiten het wortelteken halen: √48 = 4√3. Rekenen met variabelen, machten en wortels →
Zelfselectie
Mensen kiezen zelf of ze meedoen, waardoor vooral betrokken mensen reageren. Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen →

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app